حوا محمودی
تا کمر خم شده داخل سطل آهني زباله کنار سرک و يک به يک پلاستيکها را بيرون ميآورد و چیزهای از آن بر میدارد و آن طرفتر داخل بوری دیگر قرار میدهد.
با آنکه مشاهده آن صحنه برایم خیلی سخت بود؛ اما میخواستم بدانم که چگونه در گرمای تابستان حاضر به زبالهگردی میشود؟
نامش را محمد میگوید. او یکی از دهها کودک زبالهگرد است و میگوید، مدتها است که دیگر با بوی بد زبالهها عادتکرده است.
او اضافه میکند برای اینکه درآمدی داشتهباشد، باید به خیلی از زبالهدانیها و هر جای که زباله است سر بزند و آنها را بررسی کند. برای او بررسی بیشتر زبالهدانیها برابر با درآمد بیشتر است.
محمد که به طور دقیق سن و سالش را نمیداند، اما به نظر میرسد که بین 8 تا 9 سال سن داشتهباشد؛ او میگوید که با روشن شدن هوا خانه را ترک میکند و تا شب در بین زباله دانیها دنبال قوطیهای نوشابه و هر آن چیزی که قابلیت بازیافت را داشته باشد، جمعآوری میکند.
محمد میگوید که در مقابل جمعآوری هر سیر (معادل هفت کیلوگرام) از قوطیهای پلاستکی و آهنی که او جمعآوری میکند، 50 افغانی بهدست میآورد. درآمد میانگین او روزانه بین 150 تا 200 افغانی است و محمد برای بیشتر کردن درآمدش حالا مکتب نمیرود.
محمد تنها زبالهگرد نیست که از این طریق کسب درآمد میکند، در کنار او در سراسر کابل، صدها نفر دیگر نیز همانند او از بام تا شام زبالهها را زیر و رو میکنند که بیشتر آنها را کودکان و افراد معتاد به مواد مخدر تشکیل میدهند.
سه هزار تُن زباله
کابل باداشتن حدود شش میلیون نفوس مزدحمترین شهری کشور به شمار میرود. افزایش نفوس در این شهر و امکانات اندک زندگی، در کنار خلق دیگر مشکلات، اکنون این شهر را به بدترین و آلودهترین شهر در جهان مبدل کرده است.
از سوی شهروندان کابل میگویند که افزایش زبالههای شهری، خطر جدی صحی و اجتماعی را به بارآورده و عامل بسیاری از بیماریها است.
این در حالی است که بنابر معلومات ریاست تنظیف کابل، روزانه سه هزار تُن زباله در پایتخت تولید میشود؛ اما این سه هزار تن زباله هر روز صدها بار به منظور تفکیک زیر و رو میشود؛ نه از سوی مسوولین؛ بلکه از سوی مردم.
با آن که شمار دقیق از این زبالهگردان معلوم نیست؛ اما مسوولان شهرداری میگویند که حدود دههزار نفر در سراسر کابل زباله گرداند و از این طریق امرار معاش میکنند.
بنابرگزارشها دو سوم زبالههای مفید شهری توسط همین افراد جمعآوری و به بیرون کشور قاچاق میشود. این در حالی است که شهردار کابل به تازگی برنامه تفکیک زبالههای خشک و تر را آغاز کردهاست. این برنامه ابتدا بهصورت آزمایشی از منطقه مکروریان کابل آغاز شد و قرار است در تمام نواحی بیست و دو گانه شهر کابل اجرا شود.
احمدبهزاد غیاثی رئیس امور تنظیف شهرداری کابل میگوید: «طرح جداسازی زبالهها به منظور حفظ محیط زیست و ایجاد یک منبع تازهی درآمدزا در پایتخت عملی میشود.»
غیاثی اضافه میکند که با تطبیق برنامه تفکیک زبالهها تشخیص زباله از سایر مواد اضافی آلاینده محیطی به آسانی مسیر خواهند شد. با این کار سهولت و سرعت بیشتر در امر انتقال زبالهها و نیز مدیریت میانشهری به وجود خواهد آمد و در کنار آن برای افرادی فقیری که مصروف زبالهگردی اند، سهولت ایجاد خواهد شد.
آقای غیاثی همچنان به اطلاعات روز گفت: «ما به گونهی دقیق رقم افرادی که از طریق زبالهگردی امرار معیشت میکنند را نداریم، اما حدود ده هزار نفر تنها در کابل از همین طریق امرار معاش میکنند. شاید آنها از این طریق امرار معاش کنند؛ اما در نهایت کار آنها به پاکی شهر و سلامت محیط زیست نیز میانجامد.
ما با توجه به وضعیت، طرح تفکیک زبالهها را روی دست گرفتهایم که با تطبیق آن نه تنها کار ما آسان میشود بلکه، زبالهگردها نیز میتوانند به آسانی موادی مورد نظرش را از زبالهدانی مخصوصش بردارند و مجبور به زیر رو کردن هر نوع زباله نباشند. این کار، به حد قابل ملاحظهیی مانع پخش شدن اشغال و بیماریها در سطح شهر میشود.»
برنامه تفکیک زبالهها به تر و خشک، سه ماه پیش اول از ساحهی مکرویان آغاز شد و به گفتهی مسوولان تطبیق آن تا مکرون چها رسیده است.
شهرداری برای تفکیک زبالهها به تر و خشک، دو زبالهدانی به رنگ سبز و آبی در ساحات مکرویانها گذاشته است که رنگ سبز آن برای زبالههای تر و باقی مانده مواد غذایی اختصاص یافته و زبالهدانی آبی آن برای زبالههای خشک.
کمک به زبالهگردها
اقای غیاثی میگوید که تا اکنون سطح همکاری مردم برای تفکیک زبالهها بسیارپایین بودهاست.
آقای غیاثی اضافه میکند که ریاست تنظیف شهرداری کابل کار توزیع پوسترهای چسپی رهنمود و آگاهیدهی تفکیک زبالهها را از ساحه مکروریانها آغاز کرده است تا بتوانند سطح همکاری مردم را افزایش دهد.
احمدبهزاد غیاثی میگوید: «تفکیک زبالهها به تر و خشک و آن هم در زبالهدانی، آسان نیست و مشکلات زیاد ایجاد میکند؛ اما تفکیک زبالهها به تر و خشک در آشپزخانهها به آسانی میسر است و هر شهروند افغان توانایی آن را دارد.»
تفکیک زبالهها به تر و خشک، از حیث عضوی و غیر عضوی بودن (تر و خشک) نیز به آسانی تفکیک و جداسازی شود و از بین برده شود. قابل ذکراست که تفکیک زبالهها به معنی جداسازی زبالهها به دو گروه تر و خشک بوده که زبالهی خشک شامل شیشه، چوب، فلزات و غیره میشود و زبالهی تر را نیز میتوان بر اساس غیر قابل تجزیه بودن مانند پسماندههای غذایی تفکیک کرد و این کار به آسانی در آشپزخانهها قابل اجرا است و در توان مردم
گامی به سوی بازیافت زبالهها
مسوولان شهرداری میگویند که مردم نباید تمام زبالهها را در یک زبالهدانی بگذارند. آنها اضافه میکنند که پیش از این مواد فضله حیوانی، بقایای مواد ساختمانی، خاکروبهها و … از مشمول مواد زاید (زباله) بیرون شده بود که در زبالهدانیها و یا در اطراف آنها خالی میشد؛ اما پس از این برای آنها مکان مشخص دیگری تعیین شدهاست.
ریس تنظیف شهر کابل میگوید: «یکبار دیگر از همشهریان محترم کابل خواهانیم تا شیشه، مواد ساختمانی، مواد فُضله حیوانی، بقایای مواد تعمیراتی، زبالههای شفاخانه، سنگ، کلوخ ، خشت و از این دست مواد دیگر را در زبالهدانیها و نیز در سطح شهر نینداخته و از زبالهدانیها صرف برای انداختن مواد سبکِ آلاینده شهری استفاده کنند تا همکاریشان را در جهت تفکیک زبالهها و تسریع پروسه انتقال آن با شهرداری کابل انجام داده باشد.»
رئیس امور تنظیف شهرداری کابل همچنان میگوید که طرح جداسازی زبالهها به منظور حفظ محیط زیست و ایجاد یک منبع تازهی درآمدزایی برای بازیابی در پایتخت عملی میشود.
ریاست تنظیف کابل ۳۶۰۰ کارگر دارد و قرار است در سال جاری، صدها کارگر دیگر نیز به منظور پیشبرد پروژهی تازه استخدام شود و شمار آنان به پنج هزار تن برسد.
بنابر معلومات ریاست تنظیف کابل، بیشتری این افراد از میان افراد زبالهگرد که در قسمت تفکیک زبالهها مهارت دارند، استخدام خواهد شد.
آقای غیاثی اضافه میکند که: «این کار برای نخستین بار روی دست گرفته شده است و شاروالی(شهرداری) کابل مصمم است با تفکیک زبالههای خشک و تر و جدا کردن اقلام کاغذی، پلاستیکی و شیشهیی از یکدیگر، زمینه استفادهی دوباره از آنها را فراهم سازد.»
غیاثی خاطر نشان کرد که شهرداری، از ماه جوزا طرح تفکیک و جمعآوری اقسام زبالهها را آغاز کرد و قصد دارد، طرح بازیافت زبالهها را به داوطلبی بسپارد؛ تا شرکتهای متقاضی بتوانند در صورتی که توانایی تولید مجدد از اقلام استفاده شده را داشته باشند، در این داوطلبی شرکت کنند.
رئیس تنظیف شهرداری، از باشندگان پایتخت میخواهد تا در خانههایشان با جدا کردن زبالهها به این اداره در اجرای موفقیتآمیز طرح بازیافت زبالهها همکاری کنند تا از یکسو زمینه برای تولید اقلام مصرفی از زبالهها فراهم شود و از سویى هم به حفظ محیط زیست و اقتصاد کشور کمک کنند.
مسوولان شهرداری از زبالهها به عنوان طلای کثیف یاد میکنند که تا هنوز از آن استفاده درست نشدهاست. با این حال، شمار معدودی از شرکتهای خصوصی در بخش بازیافت زباله در کابل فعال اند که از آن جمله شرکتهای کوچک تولید ظروف پلاستکی و شرکت تولید کفشهای پلاستیک را میتوان نام برد.
طرح بازیافت زبالهها برای اولین بار در سال 1394 مطرح شد و اما تا اکنون به گونهی رسمی کار آن آغاز نشده است.
