چالش‌های افغانستان، اهدافی برای امنیت منطقه ای چین- بخش دوم

‌بخش دوم‌
نویسنده: الیزابت ویشنیک
برگردان: خلیل¬‌الله حمیدی
منبع: مجله‌ی امور جهانی برون

گشایش و توسعه‌ی تجارت با سین کیانگ
.
چین در تلاش است تا مرزهای تجارتی سین¬ کیانگ را برای تجارت و سرمایه‌گذاری باز نماید، با آن‌که پیامدهای ناخواسته‌ی امنیتی را برای ثبات داخلی سین کیانگ به ¬همراه داشته است. چین در صدد است که سین کیانگ را باثبات نگه‌دارد تا آن را به یک مرکز تجاری و شبکه‌ی حمل‌و‌نقل در آسیای میانه تبدیل نماید، اما تشدید تنش¬های اجتماعی اویغورها به علت هجوم مهاجران‌ هان در آن ایالت، کار را در زمینه‌ی انرژی و حمل‌و‌نقل دشوار ساخته است. در جون 2009، شورش بین اویغورها و مردم ‌هان در مرکز ایالت سین ¬کیانگ در ارومچی، منجر به کشته شدن 197 نفر شدند که اکثر آن را مردم ‌هان تشکیل می¬دادند. مرز‌های باز، سین¬ کیانگ را با قاچاق مواد مخدر نیز آسیب‌پذیر خواهد ساخت، زیرا ورود مواد مخدر از مناطق کلیدی (‌افغانستان، پاکستان و ایران) به شهرهای ساحلی چین یک فرصت طلایی است. کارشناسان چینی در حال حاضر ادعا می¬کنند که یک سوم از هیرویین کشف و ضبط شده در چین به بیش‌تر از 8.8 درصد آن در سال 2008 از کشورهای نام‌برده وارد شده است. در ارومچی، مرکز ایالت سین ¬کیانگ بنابر گزارش‌ها، بیش‌تر از 70 درصد هیرویین از کشورهای نام‌برده وارد می¬شود.
بنابراین، افغانستان برای چین تا جایی از اهمیت استراتژیک برخوردار است و تأثیر روی منافع اساسی داخلی، از قبیل حفظ ثبات و تمامیت ارضی در سین ¬کیانگ را دارا است. چنان‌چه پان گوانگ، رییس سازمان شانگ‌های‌ در مرکز مطالعات شانگ‌های اشاره کرده بود که‌ هرج‌و‌مرج در افغانستان و پاکستان، ملیشه¬های افراطی را در مرز و داخل سین ¬کیانگ تقویت نموده است. بسیاری از کارشناسان چین در مورد پیامد همکاری گروه¬ها در سین ¬کیانگ، از جمله جنبش اسلامی ترکستان شرقی و حزب اسلامی ترکستان‌ اخطار می¬دهند‌ و ادعا دارند که این گروه متشکل از «سه شر» (‌جدایی‌طلبان، افراط‌گرایان و تروریستان) است‌ و این گروه¬ها با شورشیان در افغانستان و پاکستان در ارتباط‌اند‌ و شورشیان افغانستان و پاکستان برای این گروه¬ها مراکز آموزشی و حمایت تدارکی را مهیا می¬سازند.
متخصصان غربی نشانه¬هایی از فعالیت¬های تروریسم را در سین کیانگ چین پیدا نموده است که به طور قاطع در ایالت اختلافی بین گروه¬های جدایی‌طلب و شبکه‌ی تروریسم جهانی ارتباط وجود دارد. ژایو هواشینگ، یک متخصص برجسته‌ی چینی در امور آسیای میانه در دانشگاه فودان شانگ‌های معتقد است که‌ بی‌ثباتی در افغانستان می¬تواند پیامدهای فراتر از افغانستان داشته باشد و تأثیرات آن به صورت گسترده می¬تواند در مناطق آسیای میانه و آسیای جنوبی و به مرزهای سین ¬کیانگ سرایت نماید و در نتیجه، فضای امنیتی ایالت سین ¬کیانگ مورد تهدید قرار می¬گیرد. محققان چینی، بی¬ثباتی در پاکستان و افغانستان را تهدید مستقیم به آسیای میانه می¬دانند. آنان معتقدند که ادامه‌ی جنگ در افغانستان و پاکستان، امینت و گسترش پایپ لاین انرژی چین را تهدید می¬نماید و ممکن است کشورهای کم‌تر پایدار را در منطقه، از جمله قرغیزستان و تاجیکستان نیز تضعیف نماید. کشورهای آسیای میانه به یک مجرای اصلی تولید مواد مخدر افغانستان تبدیل شده است، که از آن طریق شورشیان توانسته کمبودات مالی‌شان را تأمین و نیز جوامع آسیای میانه را تضعیف نماید. چین مدت‌¬ها در یک تصمیم‌گیری دشواری روبه‌رو بوده است، زیرا از یک‌سو‌ مقام‌های چین مصمم‌اند که حضور محدود باید در افغانستان داشته باشند، چرا که نگرانی اصلی آن‌ها اوضاع داخلی چین است، یعنی تأثیرات ناشی از آشفتگی¬های جاری در مرزهای ایالت سین¬ کیانگ را توجیه ثبات داخلی می¬داند. با این حال، هنگامی که مقام‌های چین مسئله‌ی روابط بین گروه¬های جدایی‌طلب سین کیانگ و تروریسم جهانی را به بررسی می¬گیرند، متوجه می‌شوند که بی‌ثباتی در سین کیانگ نتیجه‌ی تهدید تروریستی گسترده از طرف افغانستان است. تاکنون‌ هدف قرار دادن چین توسط القاعده به خاطر نقد و انتقام خشونت سال 2009 بین اویغور و ‌هان بوده است که مردم اویغور در آن سرکوب شدند. بنابراین، اگر چین ادامه‌ی روابط گروه¬های جدایی‌طلب سین کیانگ و تروریسم جهانی را جدی نگیرد، امکان دارد که وضعیت به خشونت‌های گسترده کشانده شود.
رویکردهای متناقض و پیچیدگی فضای امنیتی
تأکید و کوته‌بینی چین در پیچید‌گی‌های افغانستان برای امنیت داخلی سین کیانگ و منطقه و برای نقش بزرگ‌تر چین در حمایت از تلاش¬های بین‌المللی برای واشنگتن ناامید کننده است. نیرو‌های چین هم‌گام با قوای بین‌المللی راجع به افغانستان از آغاز اشتراک نورزیده بود. چنان‌چه سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی چین، شین باند، اظهار داشته بود: «به استثنای عملیات برای حفظ صلح به حکم شورای امنیت ملل متحد، چین یک سرباز خود را در خارج ارسال نخواهد کرد». در برخی موارد امکان دارد که سهم‌گیری چین، تصویر چین را به عنوان یک قدرت بزرگ در هم‌کاری امنیتی بین چین و امریکا به نمایش بگذارد. اما بُعد منفی مشارکت نظامی از دیدگاه تحلیل‌گران چین، وضعیت را این‌گونه بررسی می¬کند: یکی از پژوهش‌گران چین استد‌لال می¬نماید؛ مخالفان اشتراک چین در قوای بین‌الملل با همکاری و تلاش از جانب ایالات متحده در صدد تغییر ریسک جنگ به سمت چین است، که این وضعیت قابل لمس است. پیامد ترسیم جاده‌ی جنگ از جانب مخالفان چین عبارت‌اند از نابودی روابط بین هند و پاکستان، تیره کردن تصویر بین‌المللی چین، تشویق حملات تروریستی در برابر چین‌ و افزایش حمایت از ملیشه‌های جدایی‌طلب در سین کیانگ قابل ذکر است.
با این حال، عدم همکاری و اشتراک چین در تلاش‌های بین‌المللی در افغانستان باعث شده که برخی از ناظران غربی به شکایت بپردازند که سرمایه‌گذاری چین در افغانستان با خون و هزینه‌ی نیرو‌های ایالات متحده و ناتو تضمین شده است. چین به‌ عنوان اولین سرمایه‌گذار در افغانستان، از امنیتی که ایالات متحده و ناتو مهیا نموده‌اند، بدون پرداخت کدام هزینه‌ سود می‌برد. به نظر اندروسمال، متفکر امریکایی، مشکل بزرگ‌تر چین است که از راه اقتصادی در افغانستان عمل می¬نماید، یعنی تمثیل یک سوارکار آزاد را دارد. تحلیل‌گران چینی‌ نقش چین را چند‌وجهی به تصویر می¬کشد و یاد‌آوری می‌نماید که پروژه‌های خطرناک، مانند ساخت شاه‌راه حلقوی، آموزش پولیس و مین‌یاب در افغانستان‌ و شرکت چند‌جانبه در مبارزه با مواد مخدر در همکاری با سازمان ملل و سازمان همکاری شانگ‌های‌ از جانب چین تعقیب می‌شود. مختصصان چینی معتقدند که امکان این وجود دارد که چین در آینده در کنار سازمان ملل برای حفظ صلح در منطقه نقش برازنده و کمک قابل توجه را داشته باشد.
طبق گزارش ویکی‌لیکس در سال 2009، وزارت امور خارجه‌ی چین پیش‌نهادی را از جانب ایالات متحده دریافت کرده بود که در آن از حکومت چین خواسته شده بود تا در انتقال اکمالات غیرکشنده‌ی ناتو از قلمرو چین در افغانستان همکاری نماید، اما از طرف دولت و مشخصاً از طرف وزارت دفاع چین به‌شدت رد شده بود. این مبحث بر امکان حمل‌و‌نقل تداراکات از خاک چین و از مسیر واخان با افغانستان متمرکز شده بود. هر‌دو دولت افغانستان و امریکا از چین خواسته بودند تا به این پیش‌نهاد توجه نماید، اما کارشناسان چینی استدالال نمودند که‌ از لحاظ عملی و لوجستیکی، استفاده از راهرو واخان مشکل است، زیرا بلندی ارتفاع و عدم اتصال جاده‌های قابل اعتبار در جانب افغانستان مشکل اساسی به‌ شمار می¬رود.
با توجه به برف سنگین، جاده‌ها تا مدت شش ماه غیر‌قابل عبورند. در صورت نیاز پولیس¬های محلی در جریان زمستان، برای مأموریت با الاغ سفر می‌نماید. با وجودی که‌ پیشرفت¬ها در برخی از زیرساخت‌ها طی سال‌های اخیر صورت گرفته است تا‌ در آینده واخان را به سایر نواحی چین وصل کند، اما جانب افغانستان به‌زودی امکان‌پذیر نیست. وزارت دفاع چین 75 کیلومتر سرک را تا نزدیک 10 کیلومتری مرز افغانستان برای تدارکات نیرو‌های مرزی خود اعمار نموده است‌ و نیز پایه‌های تیلفون با شبکه‌های کامپیوتر وصل شده است. هنوز هم اگر مشکلات لوجستیکی حل شود، ناظران چینی و اعضای جمعی مشکوک‌اند که منافع ناتو در باز شدن واخان باشد‌ و معتقدند که این امکان یک فرصت برای متحدان باشد تا به نقاط پر‌اهمیت استراتژیکی چین دسترسی و نیرو‌های بین‌المللی را با هزینه‌ی چین تقویت نماید.
اگر‌چه کارشناسان چینی اذعان نموده‌اند که اهداف اقتصادی چین در افغانستان نیاز به یک محیط امنیتی با ثبات دارد‌ و اما نگرانی بیش‌تر از حضور نیرو‌های ایالات متحده و ناتو در نزدیک مرزی سین کیانگ است. چین این حضور را به عنوان فشار غرب در منطقه‌ی مرزی ناآرام اما از لحاظ استراتژیک در منطقه‌ی مرزی مهم تفسیر نموده است. یک تحلیل‌گر، گسترش مبارزه با تروریسم ایالات متحده را به سمت شرق به عنوان یک تهدید اشاره می¬کند‌ و یادآور است که نیرو‌¬های امریکایی برای اولین بار بعد از جنگ ویتنام در نزدیکی مرز چین حضور دارند. در زمینه‌ی سیاست خارجی ایالات متحده و در نقطه‌ی «محور» به آسیا و اقیانوس آرام و تمرکز سیاست خارجی ایالات متحده با حضور منابع نظامی در منطقه‌ از طرف ناظران چینی این‌گونه تفسیر می¬شود: افغانستان به عنوان بخشی از تلاش‌های فراگیر امریکا‌ست تا منافع چین را در آسیا از هر جانب محدود نماید. در نتیجه، با وجودی‌ که چین نگرانی قابل توجه بعد از خروج نیرو‌های بین‌المللی راجع به فضای امنیتی افغانستان دارد، باز‌هم مشتاق و انتظار خروج این نیرو‌ها است.

ادامه دارد…