جلیل رونق
آخرین حملهی انتحاری بر یک نشست مذهبی در کابل را که در آن دستکم ۵۵ نفر کشته و ۹۰ نفر زخمی شدند، تا هنوز کسی بر عهده نگرفته است. ریاستجمهوری کشور با لحن تندی گروه طالبان را مسوول این رویداد دانسته و گفته است که این حمله تمامی مرزهای «فکری، اخلاقی و شرعی» را شکستانده است.
حملهی انتحاری خونینی شامگاه روز سهشنبه (۲۹ عقرب) در سالن عروسی «اورانوس»، واقع در جادهی میدانهوایی بینالمللی کابل در مربوطات حوزهی پانزدهم شهر کابل به قوع پیوست. حملهکنندهی انتحاری مواد همراهش را در مراسم مذهبی تجلیل از میلاد پیامبرد اسلام منفجر کرد؛ مراسمی که در آن بیشتر از یک هزار نفر شرکت داشتند و بیشترین اشتراککنندهی آن هم عالمان دین بودند. مسوولیت این حمله را تا کنون فرد و یا گروهی بر عهده نگرفته است، اما محمداشرف غنی، رییسجمهوری کشور در جریان عیادت از زخمیان این رویداد، گفت که طالبان با محکومکردن این حمله، نمیتواند رفع مسوولیت کند. طالبان در اعلامیهیی این حمله را نکوهش کرده است. این دومین حمله بر عالمان دین از شروع سال جاری خورشیدی تا کنون میباشد.
حالا هرگروهی که عامل این حمله باشد، مساله این است که چرا مخالفان دولت تجمع روحانیون را مورد حمله قرار داده است؟ آیا پس از این موضع عالمان دینی در مورد گروههای تروریستی تغییر خواهد کرد؟ و پیامد آن چیست؟
شماری از کارشناسان، این حمله را اوج جنگ گروههای مخالف دولت در ناکامی مشروعیت اجتماعی آنها میخوانند.
علی امیری، استاد دانشگاه میگوید: «من نمیدانم که عامل حمله بر عالمان دین کی و انگیزهی آن چه بوده است، ولی اگر واقعا این حمله توسط گروههای مثل طالبان انجام شده باشد، معنایش این است که آنها از مردم افغانستان ناامید شدهاند و هیچ امیدی برای مشروعیتشان از طرف جامعهی افغانستان ندارند.»
محمد محق، دیگر استاد دانشگاه نیز با عقیدتی خواندن جنگ گروههای تروریستی، به خصوص گروه طالبان، میگوید که هر چند در مقیاس کلانتری این گروه بازیچهی کشورهای همسایهی افغانستان است، اما به دلیل الزامیت جنگ عقیدتی به مشروعیت دینی، این گروهها حداقل برای علما ترس و ارعاب ایجاد میکنند. به باور او، «قرارنگرفتن بخش قابل توجهی از علمان دینی در کنار این گروهها از جمله طالبان و جداکردن حساب این علما از آنان، تهدیدی جدی برای مشروعیت این گروهها میباشد». آقای محق میافزاید که این گروهها با ایجاد ترس، حداقل مانع انتقاد عالمان دین از رفتار گروههای تروریستی و نهایتا هم جلب حمایت عالمان دین شده میتواند.
از سویی او میگوید که «تغییر لحن» شورای علما یا نهادهای دیگر در مورد فعالیت این گروهها معادلات جنگ در کشور را تغییر داده نمیتواند و «بلکه این گونه حملات، اسلحهی گروههای تروریستی را تیزتر میکند. اسلحهی اصلی آنان هراس و ارعاب است». در همین حال علی امیری نیز میگوید که حمله بر عالمان دین، سبب کاهش جنگ گروههای تروریستی در کشور نمیشود، ولی به گفتهی او، این حملات ممکن سبب شود تا قشرهایی که در جامعه به نحوی با این گروهها همبستگی دارند، از آنها فاصله گیرند و خود عالمان دین هم با قاطعیت بیشتری با «خشونتطلبان» برخورد کنند.
با این حال، محمد محق میگوید: «موضع عالمان دین چندان تغییری نمیکند. اگر چه همهی علمای افغانستان خوشبختانه گروههای تروریستی، از جمله طالبان را تأیید نمیکنند، اما بخش قابل توجهی از علمای افغانستان، خصوصا کسانی که سودای سیاست را دارند و به خاطر کنار گذاشتهشدن از دستگاه قدرت ناخرسند هستند، با طالبان اختلاف فکری ندارند، بلکه اختلاف سلیقهی دارند. نگاه استراتژیکشان دقیقا همان نگاه استراتژیک طالبان است، اما در تاکتیک با اعمال طالبان موافق نیستند و آن را ناپخته تصور میکنند، اما در غایات و اهداف با آنان همداستان هستند. این حقیقت متأسفانه به علل مختلفی نادیده گرفته میشود، و بسیاری از اهل سیاست و مردم عام جامعه دوست ندارند در بارهی آن جدی بحث کنند. تفکر طالبانی در جامعه گسترده است و روز به روز گسترش بیشتری هم پیدا میکند.»
شمسالرحمان فروتن، عضو شورای علمای افغانستان میگوید که این حمله هیچ تغییری در رفتار و موقف عالمان دین نمیآورد: «قبلا هم علما گفته بودند که انتحار حرام است، اکنون هم این حرف را میگویند و قبلا هم گفته بودند که کشتن مردم بیگناه حرام است، اکنون هم این حرف را میگویند. این حمله کار دشمنان اسلام و انسانیت بود که برنامهی آنها هم برای نابودی و بدنامی اسلام بر همگان معلوم است.»
این عضو شورای علمای افغانستان، از «حضور امریکاییها در افغانستان» به عنوان مشکل اصلی، یاد کرده، میافزاید: «ارتباط داشتن با امریکاییها جنگ افغانستان را متوقف نمیکند و صلح در افغانستان با وجود آنها ناممکن است؛ به خصوص اینکه امریکاییها منبع و سرچشمهی تمویل تمام بدنامیها میباشند.»
اما محمد محق میگوید که صلح در کشور به علمای دین چندان ارتباطی ندارد، بلکه صلح فقط به میزان فشار بر پاکستان و تغییر ارادهی این کشور بستگی دارد و باقی تلاشها از جمله دید و بازدیدهای نمایندگان گروه طالبان، صرف بازی با زمان است. علی امیری نیز میگوید: «این حمله خیلی پیامد جدی و ملموس برای صلح افغانستان ندارد؛ نه سبب کاهش جنگ میشود و نه سبب جلوگیری انتحار و انفجار خواهد شد. منتها این موضوع به این بستگی دارد که این حمله علمای دین ما را از خواب چندین ساله بیدار میکند یا نه.»
واکنشها
ریاستجمهوری کشور حملهی انتحاری بر عالمان دین را بیباکانه، بزدلانه و حمله بر ساختار و سیاست عنعنوی و هویت ملی افغانستان توصیف کرده است. آقای غنی گفته است که این حمله از طرف دولت افغانستان بیپاسخ نمیماند و بدون نامبردن از کشوری گفته است: «لانهها، مراکز تربیه و منابع مالی انفجار و انتحار در کشور همسایهی ما قرار دارد، از دوستان بینالمللی خود میخواهیم که مراکز، کشورها و حکومتهای حامی انفجار و انتحار را به صورت مقطعی شناسایی کند.» رییسجمهوری کشور روز چهارشنبه (۳۰ عقرب) را به خاطر این رویداد ماتم ملی اعلام کرد.
ریاست اجرایی کشور نیز در اعلامیهیی با محکومکردن این حمله، آن را «بزدلانه» خوانده و گفته است که «تروریستانی که زیر نام دفاع از اسلام و ارزشهای دینی، دست به کشتار و قتلعام غیرنظامیان میزنند، با راهاندازی این حمله خصومتشان را با دین اسلام، روحانیان و مسلمانان نشان دادند».
نمایندگی سازمان ملل متحد این حمله را انزجارانه توصیف کرده و گفته است: «انجام این گونه حملهها در هیچ شرایطی پذیرفتنی نیست. آنانی که این حملات را طراحی و اجرا کرده است، باید به عدالت کشانده شوند. ما از تمام جناحهای درگیر میخواهیم که تحت قوانین بینالملل حقوق بشری از جان غیرنظامیان محافظت کند.»
سفارت آمریکا در افغانستان نیز با محکومیت حملهی سهشنبهشب در کابل گفته است: «این حمله نشاندهندهی بزدلی و بیرحمی کسانی است که میخواهند خشونت در افغانستان ادامه داشته باشند. این اقدام شرمآور زمانی صورت گرفته است که مردم افغانستان تلاش داشتند تا از میلادالنبی در فضای صلح بزرگداشت کند.»
همزمان با این واکنشها شماری از کشورهای دیگری، از جمله پاکستان، ایران، قطر و ترکیه این حمله را محکوم کردهاند.
