پس از انتخابات، انقلاب تریاک در افغانستان؟

منبع: سایت روسیه‌ی امروز
نویسنده: Claudio Gallo
برگردان: جواد زاولستانی
در افغانستان همه‌چیز رو به خرابی نمی‌رود و این کشور جای خطرناکی است که غرب از قرن 19 تا کنون به شکل خراب‌کارانه‌ای در آن ‌دخالت داشته است. فرشته‌های نگه‌بان امریکایی، آماده‌اند که بعد از 13 سال جنگ خون‌بار و بی‌هوده، این کشور را تا آخر ماه دسامبر 2014 ترک کنند (آنان در تلاش اند، به هر صورت، چند پایگاه نظامی از خود برجا بگذارند).
در حالی‌که برای رییس جمهور تازه انتخاب شده‌ی افغانستان، این خبر بدی است، طالبان از همین اکنون بازگشت افغانستان به جهان بسته‌ی شریعت اسلامی‌شان را اعلام کرده‌اند. شریعت اسلامی طالبان مسقیما از بنیادگرایی اسلامی و موعظه‌های رادیکال دیوبندی سرچشمه می‌گیرد. در این میان، کسانی که از ادامه‌ی این وضعیت سود می‌برند، کشاورزان تریاک اند که فروش‌شان هر روز بالاتر می‌رود.
بر‌اساس یک گزارش تازه‌ی ملل متحد، تولید تریاک در افغانستان نزدیک به 50 درصد در سال گذشته بالا رفته است. وکتور ایوانوف، رییس بخش مبارزه با مواد مخدر در روسیه‌ آن را «اژدهایی» خواند که « جوانان {روسیه} را تباه» می‌کند.
در آغاز ماه جنوری، جان لوک لیماهیو، رییس بخش جلوگیری از جرایم و مواد مخدر ملل متحد در افغانستان گفت: «‌اگر اقدامات لازم گرفته نشوند، افغانستان در خطر تبدیل شدن به یک دولت چندپاره‌ی تبه‌کاران قرار دارد که توسط اقتصاد غیر‌قانونی اداره خواهد شد».
در سال 2013‌ تجارت مواد مخدر افغانستان در سراسر جهان به 68 میلیارد دالر رسید و افغانستان تنها از ده درصد این سود نصیب می‌برد. تریاک از نگاه درآمد در افغانستان، رقیب ندارد؛ دومین محصول زراعتی افغانستان چهارمغز و خسته‌باب اند که 7.4 درصد از کل صادرات 376 ملیون دالری افغانستان را تشکیل می‌دهد.
غیر از پول درآمد مواد مخدر که خیلی بیش‌تر از درآمدهای خُرد و ریز دیگر‌ قابل اعتماد است و از لحاظ سیاسی کمتر آسیب‌پذیر، چه چیزی مصارف مبارزات انتخاباتی امسال را پوره کرده است؟ و این پایان کار نیست؛ سال آینده، انتخابات پارلمانی دیگری در راه است.
نکته‌ی حیرت‌انگیز این است که اکنون تریاک تولید افغانستان به بالاتر از تقاضای بازار بین‌المللی رسیده است. این همه تریاک، برای روزهای مبادا انبار می‌شود تا با عرضه کردن آن قیمت در بازار پایین نیاید. هم‌زمان با این، پولی که از کشورهای غربی با یک رویکرد کوته‌بینانه برای ساختن و در عین زمان، ویران کردن افغانستان فرستاده می‌شود، در حال قطع شدن است.
از سال 2001 بدین‌سو، کشورهای غربی در حدود صد میلیارد دالر در بخش خدمات اجتماعی مصرف کرده‌اند. اما در ساختن حتا کالبد اقتصاد افغانستان ناکام مانده‌اند. در جریان دهه‌ی 1970 مردم افغانستان‌ مواد خوراکی مورد نیاز‌شان را‌ خود‌شان می‌کاشتند. اکنون دولت افغانستان مقدار بزرگی مواد غذایی 32 ملیون شهروندش را از خارج وارد می‌نماید. بنابراین، چنان‌که نویسنده‌ی انگلیسی-پاکستانی، احمد رشید می‌نویسد: «امسال مردم افغانستان بیش‌تر وابسته به درآمد ناشی از فروش هیرویین هستند تا گندم».
با آن‌که تمام طالبان دلال مواد مخدر نیستند، تعداد زیادی از «شاگردان علوم اسلامی» به طور فزاینده‌ای علاقه‌مند تجارت مواد مخدر به عنوان قدرت‌مندترین راه تمویل‌شان هستند. جنگ و خشونت در خاور میانه پس از به اصطلاح بهار عرب، توجه بعضی تمویل کنندگان ثروت‌مند طالبان را از آنان به سواحل مدیترانه کشاند. راه‌حل این است که طالبان اکنون به جای پول نفت، از پول مواد مخدر مصرف کنند. این در حالی است که طالبان در اوایل، مخالف کشت خشخاش بودند.
در جریان پنج سال حکومت‌شان (1996-2001( که بیش‌تر بخش‌های افغانستان بخشی از امارت اسلامی طالبان بود، کشت کوکنار محو شده بود و طالبان آن را خلاف شریعت می‌دانستند. اما آنان به‌زودی متوجه جانب دیگر قضیه شدند و اهمیت کاربردی کوکنار را کشف کردند.
با آن‌که ایالات متحده از سال 2001 بدین‌سو 6 میلیارد دالر را برای پایان بخشیدن به تولید تریاک با ارائه‌ی کشت بدیل و کمک به دهقانان مصرف کرده است، به ریشه کردن طاعون تریاک واقعا علاقه‌مند به نظر نمی‌رسد. گفته‌های سناتور داین فینستین، رییس کمیته‌ی کنترول مواد مخدر بین‌المللی سنای ایالات متحده، با تناقض‌های درونی‌اش، رویکرد اصلی ایالات متحده را آشکار می‌سازد: «بخش خیلی کم مواد مخدر تولید افغانستان، مشخصا هیرویین، در ایالات متحده مصرف می‌شود. بخش بزرگ هیرویینی که در امریکا مصرف می‌شود، تولید مکسیکو و کولمبیا است. پس چطور تولید تریاک در یک سرزمین دور برای ما مهم باشد؟ کوتاه سخن این‌که، تجارت غیرقانونی مواد مخدر در افغانستان، فعالیت‌های تروریستی طالبان را تمویل می‌کند. جنگ علیه طالبان از پایان یافتن نیست‌ و نتیجه‌ی مثبت گرفتن از ده سال سرمایه‌گذاری خون و پول امریکایی‌ها در افغانستان، بیش‌تر وابسته به مبارزه‌ی حساس ما علیه مواد مخدر است‌».
حالا با خروج سربازان امریکایی از افغانستان و با در نظرداشت این واقعیت که هیرویین افغانستان بیش‌تر در روسیه، اروپا و کانادا مصرف می‌شود، نه امریکا، ریشه‌ای کردن تولید و تجارت مواد مخدر چطور می‌تواند برای ایالات متحده مهم باشد؟
پاسخ واقع‌بینانه آن است که جان لوک لیماهیو گفته است: «‌نگاه امنیتی و برنامه‌های کوتاه‌مدت برای رسیدن به موفقیت، با کار مبارزه با مواد مخدر سازگار نیست‌». واقعیت آن است که سربازان ناتو ترجیح می‌دهند کشت کوکنار از بین نرود. دلایل تاکتیکی زیادی وجود دارند: تخریب کشت‌زارهای گران‌بهای تریاک، دهقان‌ها را به جبهه‌ی طالبان می‌فرستد. نتیجه آن است که در سال 2013، یک چهارم کشت‌زارهای خشخاش مورد هدف از بین برده شدند، در حالی‌که‌ کشت خشخاش 36 درصد افزایش یافت. ملل متحد می‌گوید که طالبان ده درصد از تریاک تولید شده را مالیات (عُشر) می‌گیرند. بر‌اساس گزارش وزارت دفاع امریکا، امروزه یک چهارم بودجه‌ی 400 ملیون دالری شورشیان از تجارت تریاک به دست می‌آید. جنگ‌جویان اسلام‌گرا و مقام‌های حکومتی در روز‌ دشمنان بی‌رحم هم‌دیگر‌ند؛ اما در شب، محفل‌های شاد برای تقسیم سود هیرویین بین هم برگزار می‌کنند. رییس پولیس ولایت نیمروز در همین اواخر به اتهام دست داشتن در تجارت مواد مخدر بازداشت شد.
با وجود تلاش‌های ایالات متحده، برنامه‌ی کلی تمویل شورشیان توسط کشت و قاچاق مواد مخدر هیچ‌تغییری نکرده است. جان سوپکو، از اداره‌ی ویژه‌ی بازرسی کمک‌های امریکا برای بازسازی افغانستان (SIGAR)، می‌گوید که اکنون طالبان «علاقه‌ی بیش‌تری برای حفظ حاصل کوکنار، مدیریت ترافیک و تولید آن» دارند. موضع امریکا با آن‌چه وکتور ایوانوف می‌گوید، خیلی فاصله دارد: «‌ما هر دهقان را می‌شناسیم و هر لابراتوار هیرویین‌سازی را بلدیم. فقط بر‌اساس قوانین بین‌المللی به ما اجازه دهید؛ ما انبارهای آن را تخریب خواهیم کرد. ما باید اژدها را در غار آن بکشیم‌».
اما واشنگتن علاقه‌ای به همکاری ندارد. حتا بدتر از آن، ایالات متحده از خود نبوغ به خرچ داد و ایوانوف را شامل فهرست شخصیت‌های روسی تحت تحریم مسأله کریمه کرد و هر‌گونه همکاری با روسیه در رابطه برنامه‌های مبارزه با مواد مخدر را متوقف ساخت.
پینو ارلاچی، نماینده‌ی حزب دموکراتیک ایتالیا در پارلمان اروپا که قبلا رییس اجرایی دفتر ملل متحد برای کنترول مواد مخدر و جلوگیری از جرایم بود، می‌گوید: «‌این باورنکردنی است، کاملا غیر‌منطقی. حتا اداره‌ی جورج بوش این قدر تند‌رفتار نبود‌». او هم‌چنان اضافه کرد: «‌وضعیت ناامید کننده است، چون در غرب هیچ‌کسی به این مشکل توجه ندارد. اروپا از سال 2009 به این طرف، سالانه یک میلیون یورو به افغانستان کمک ملکی می‌کند. بخشی کوچکی از این پول برای حل مشکل کشت و تجارت مواد مخدر بسنده است. پنج سال پیش، من به عنوان عضو پارلمان اروپا‌ و ایوانوف یک برنامه‌ی مفصل تهیه کردیم که هرگز عملی نشد. اروپا این پلان را با روسیه به بحث گذاشت و مسکو حاضر بود نصف مصارف را بپردازد، اما پروژه روی میز باقی ماند. واقعیت این است که غرب در رابطه به این مشکل، کاملا بی‌تفاوت است‌».
اکنون که افغانستان در آستانه‌ی به‌دوش گرفتن مسئولیت حفظ امنیت خود است، اوضاع بدتر خواهد شد. پس از 13 سال جنگ، احتمالا طالبان با نجیب‌الله کنونی {کرزی} حساب را تصفیه خواهند کرد و دست به یک انقلاب سبز خواهند زد: تریاک بیش‌تر، چهارمغز کمتر.