صدیق صدیقی، سخنگوی رییسجمهور
پیشنویس برنامه هفتمادهای رییسجمهور غنی، هفتهی پیش همگانی شد. روایت اصلی مبارزات انتخاباتی رییسجمهور غنی را برنامه صلح و تداوم نظام جمهوری شکل داده بود. برنامه صلح را بهحیث یکی از اولویتهایش برای مردم توضیح داد و قرار بود پس از اعلام نتایج انتخابات، تلاشهای گستردهای را برای تجدید اجماع ملی و جهانی برای صلح، تسریع بخشد که برخی از رسانهها پیشنویس این پلان را همگانی کردند.
در تازهترین مورد، رییسجمهور غنی روز گذشته مواردی عمدهای از برنامه صلح خویش را با اعضای پارلمان کشور در میان گذاشت و وعده کرد تا برای بهدستآوردن حمایتشان روی جزئیات آن، مشورت کند.
طرح هفتمادهای رییسجمهور، بخشی از تلاشها و برنامههای پنج سال گذشتهی رییسجمهور افغانستان است.
رییسجمهور غنی، با یادآوری کوتاه در مقدمهی این برنامه، حفظ و تداوم دستآوردهای نزدیک به دو دهه در افغانستان را مشروط به تأمین ثبات و صلح پایدار در محور مردم و دولت افغانستان میداند؛ تعهدی که بخش بزرگی از مردم افغانستان نیز به آن مطمیین هستند.
رییسجمهور غنی در پنج سال گذشته روی سه محور اساسی کار کرد و به نتایجی نیز رسید:
محور نخست: اجماع بینالمللی برای پشتیبانی مالی و سیاسی از بقای نظام جمهوری، پس از روی کارآمدن حکومت وحدت ملی.
خروج نیروهای خارجی در سال 2014 و دشواریهای پس از انتخابات ریاستجمهوری در این سال، وضعیت افغانستان را دگرگون ساخته بود که با تدبیر رییسجمهور غنی، ما توانستیم از این مرحله موفق به درآییم.
قبل از انتخابات 2014، تنشهای سیاسی میان حکومت آقای کرزی و ایالات متحده امریکا روی امضای پیمان امنیتی، دوام نظام جمهوری را با خطر جدی روبهرو کرده بود که رییسجمهور غنی توانست در نخستین روزهای حکومتاش، فصل جدیدی از روابط استراتژیک را با ایالات متحده امریکا شکل دهد و برای حفظ و تداوم حمایتهای مالی و سیاسی، پیمان امنیتی را با ایالات متحده امریکا امضا کند و این خطر بزرگ را دفع کند.
محور دوم: دفع پلانهای تقسیم افغانستان به دو بخش که از سوی طالبان طرحریزی شده بود.
تقسیم جغرافیای افغانستان به دو بخش از اهداف عمدهی طالبان در سالهای پسین بود که تقویت نهادهای امنیتی، همزمان با عملیاتهای عمدهی نیروهای امنیتی و دفاعی کشور در برابر آنها، سبب شد طالبان نتوانند به اهداف شوم خود برسند.
بحران سیاسی قبل از انتخابات سال 2014، باعث شد تا طالبان با استفاده از فرصت، نیروهای مخرب را بیشتر بسیج کنند و ساحاتی را به قلمرو خویش بیفزایند. نیروهای امنیتی و دفاعی کشور در حالت خوبی قرار نداشتند: از نظر امکانات، روحیه و رهبری با مشکلات جدی روبهرو بود و نیاز بود تا این وضعیت تغییر کند. رییسجمهور بهشدت روی سرمایهگذاری ظرفیتهای نیروهای امنیتی و دفاعی کار کرد: چند برابر ساختن نیروهای ویژه، ایجاد قوای هوایی و تقویت ظرفیتهای محاربوی هوایی و تغییر نسلی در رهبری نهادهای امنیتی. آنچه امروز بهدست آوردهایم، به هیچ صورت با گذشته قابل مقایسه نیست. نیروهای ما مبدل به موثرترین نیروها شده و توان مقابله با تهدیداتشان افزایش یافته است.
محور سوم: محور صلح بود که با اعلام استراتژی جنوب آسیای رییسجمهور ترامپ، تمرکز امریکا بیشتر به نبرد در برابر طالبان بود، اما با تلاشها و دیداری که رییسجمهور غنی با ترامپ داشت، حکومت امریکا متعهد شد تا همزمان با برنامههای سرکوب طالبان، فرصتها برای آغاز گفتوگوهای صلح آغاز شود.
رییسجمهور غنی، در زمینهی تأمین صلح و ثبات در افغانستان، پیشنهاد بیقید و شرط آغاز گفتوگوهای صلح با جانب طالبان را در ماه فبروری سال 2018 داد. آتشبس سهروزهی سرتاسری در روزهای عید سعید فطر در ماه جون پارسال و نقشهی راه جامع صلح در ماه نومبر 2018، ارایهی شد. مشورههای سرتاسری با اقشار مختلف مردم در آغاز سال 2019 میلادی انجام شد، سههزار زن از نقشهی راه جامع صلح در یک نشست چند هزاری در ماه فبروری اعلام حمایت کردند. لویه جرگهی مشورتی صلح از آن در ماه اپریل همین سال پشتیبانی کرد و به حکومت اجازه داد تا پروسهی صلح خویش را دنبال کند.
به همین ترتیب، شکلگیری اتحاد اسلامی علیه مشروعیت مذهبی جنگ طالبان از طریق نشست علما در اندونیزیا، صدور فتوا علیه جنگ طالبان، واکنش تند سازمان همکاریهای اسلامی-مفتیهای برجسته، امامان مکه معظمه و مدینه منوره و رد توجیه داعیه جهاد طالبان توسط خادم حرمین شریفین، از تلاشهای دیگر رییسجمهور غنی برای اجماع کشورهای اسلامی بوده است.
دشواریهای صلح
با آنکه رییسجمهور غنی، به مشورتهای خویش با سیاسیون کشور به هدف تشکیل یک هیأت مذاکرهکننده ادامه میداد، اما برخی از رهبران و سیاسیون بیبرنامه با دورزدن حکومت افغانستان، گاهی از مسکو و گاهی هم از دوحه سر بلند میکردند. نیروهای سیاسی بیرون از حکومت بنابر هر دلیلی، هنوز هم در برابر برنامههای صلح دولت افغانستان مانع خلق میکنند و به غیر از انتقاد، راه بدیلی را به مردم ندارند.
همین گونه، زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژه وزارت خارجهی امریکا چند دوره از مذاکرات خویش را بدون حضور دولت جمهوری اسلامی افغانستان، به پیش میبرد که به باور حکومت نتیجهای در پی نداشت و تنها موقف طالبان را به سطح منطقه ارتقا داد و بدون آنکه به پایان جنگ بیندیشند و تعهد کنند، بهحیث یگانه طرف امتیازات بیشتر بهدست آوردند که توسط رییسجمهور امریکا لغو شد.
برنامهای برای صلح
همانگونه که در طرح هفتمادهای رییسجمهور نیز یادآوری شده، مردم افغانستان سزاوار صلح فراگیر، دوامدار و باعزت هستند و برای توقف فوری خونریزی، خواستار آتشبس شدهاند.
طالبان تنها معضل افغانستان نیست. طالبان یک گروه تروریستی است که روابط تنگاتنگ با سایر گروههای تروریستی از جمله القاعده و داعش دارد. به باور ما حتا اگر گروه طالبان هم به صلح تن دهند، معضل تروریزم و سرنوشت سایر گروههای تروریستی با داشتن مراکز امن در خاک پاکستان، مبهم و پایانپذیر نیست.
در روشنایی طرح هفتمادهای، رییسجمهور غنی انتظار دارد تا در مذاکره با پاکستان، افغانستان باید اطمینان حاصل کند که پاکستان به تسهیل رفتوآمد تروریستان و پرورش تروریزم در منطقه ادامه نخواهد داد. در ضمن، جانب پاکستان نیز متیقن شود که به مثابهی یک شریک صادق در داد و ستد با افغانستان، تطبیق پروژههای انتقال انرژی به رشد اقتصاد پاکستان میانجامد.
افغانستان در صدد شاملکردن اتحادیه اروپا، کشورهای اروپایی، سازمان ملل متحد، بانک جهانی و دیگران در روند صلح است. افغانستان با کشورها و سازمانها در این بخش برای طرح و تطبیق برنامههای انکشافی همهجانبه که بتوانند یک مسیر انکشافی درازمدت را طی دوره بعد از موافقتنامهی صلح ترسیم کنند، همکاری خواهد کرد. این کشورها و سازمانها میتوانند نقش تضمینکنندهی موافقتنامهی احتمالی (بالقوهی) صلح را ایفا کنند.
رییسجمهور به هدف جلب حمایت ملی و بینالمللی از این برنامه و اصلاح بهتر آن به گامهای ملموس و فوری مانند برگزاری جرگهی کوچک، تشکیل یک گروه ایتلافی برای صلح و برگزاری یک دیالوگ میان افغانها متعهد است.
به باور ما تطبیق طرح صلح هفتمادهای رییسجمهور غنی، با بخشی عمدهای آن که آتشبس و مذاکره مستقیم میان گروه طالبان و دولت جمهوری اسلامی افغانستان است، کوتاهترین راه رسیدن به صلح بوده و تلاشهای موازی با آن، مانند گذشته، پروسه را پیچیدهتر میکند.
آری، تأمین صلح در افغانستان منوط است به حمایت و قاطعیت جامعۀ جهانی به خصوص کشورهای ذیدخل در افغانستان، و نه گفتن به حامیان منطقه ای تروریسم.
به امید تحقق چنین رویکردها و راهبردهای مد نظر دولت افغانستان.