شیوع ویروس کووید 19 در جهان تأثیرات شگرفی بر جنبههای مختلف زندگی انسانها گذاشت. مناسک و مراسم دینی-مذهبی نیز از آن بیتأثیرات نماند و مسلمان در ماه رمضان امسال مراسم مذهبی و روزهداری متفاوتی خواهند داشت. در وضعیتیکه شیوع ویروس کرونا همچنان رو به افزایش است و توصیههای صحی به نوشیدن مداوم مایعات گرم و خوردن غذاهای مقوی تأکید دارد، تکلیف مسلمانان برای روزهگرفتن در ماه رمضان چیست؟
تا کنون عالمان دینی در بسیاری از کشورها در مورد تکلیف مسلمانان در ماه رمضان در شرایط همهگیری بیماری کووید 19، ابراز نظر یا فتواهای صادر کردهاند. در کل دیدگاههای عالمان دین در مورد روزه گرفتن در شرایطی که کرونا 210 کشور جهان را درنوردیده و پزشکان همواره به تقویت سیستم دفاعی بدن از طریق خوردن و آشامیدن مداوم تأکید دارند، مثل گذشته خیلی سختگیرانه نیست، اما محتاطانه توصیه شده که افراد خاص در شرایط خاص میتوانند روزه نگیرند که این هم همان حرف شریعت است: روزه ضرری ساقط است.
پیش از فرارسیدن ماه رمضان برخی علمای دانشگاه الازهر در قاهره و «اداره فتوای» مصر که بسیاری از مسلمانان اهل سنت از احکامش تبعیت میکنند، به تعویق افتادن روزهداری ماه رمضان را ممکن خواندند. شیخ خالد عمران، دبیرکل شورای فتوای مصر گفته بود که با درنظر داشت توصیههای پزشکان و سازمان صحی جهان در مورد روزهداری در ماه رمضان فتوا میدهند و اگر نیاز بود که مردم مداوم مایعات گرم بنوشند و غذاهای مقوی بخورند، مسلمانان میتوانند پس از ختم بحران کرونا روزه بگیرند.
هرچند تا کنون دارالافتای مصر در این خصوص فتوا صادر نکرده، اما اخیرا برخی از علمای الازهر از جمله شیخ احمد کریمه گفته که روزه موجب ابتلا به بیماریهای مزمن از جمله بیماری کووید 19 نمیشود. آقای کریمه در یک برنامه تلویزیونی گفته است که اجازه افطار روزه که در شرع برای مسلمانان در نظر گرفته شده، فقط برای بیمارانی است که روزه موجب وخیمتر شدن بیماری آنها میشود.
دیدگاههای علمای مذهب تشیع در ایران
علمای مذهب تشیع در ایران نیز در مورد روزهداری ماه رمضان در عصر همهگیری ویروس کرونا ابراز نظر کردهاند که تغییراتی نسبت به گذشته در آن احساس میشود. علی خامنهای رهبر مذهبی ایران گفته که روزه از ضروریات دین و ارکان شریعت اسلام است و ترک روزه ماه رمضان جایز نیست. اما آقای خامنهای افزود که اگر روزه باعث ایجاد بیماری، تشدید بیماری، افزایش طول بیماری و تأخیر در سلامتی شود در آن صورت روزه ساقط ولی قضای آن لازم است.
مکارم شیرازی از مراجع تقلید شیعیان گفته کسی که میداند روزه برای او ضرر دارد باید روزه نگیرد و اگر روزه بگیرد صحیح نیست. آیتالله سیستانی گفت که اگر فرد مسلمان ترس داشته باشد که روزه گرفتن ولو با اتخاذ همه تدابیر احتیاطی، باعث مبتلا شدنش به ویروس کرونا میشود، روزه نگیرد. آقای سیستانی در مورد توصیه پزشکان در استفاده مداوم از مایعات گرم گفته این امر مانع وجوب روزه نمیشود.
هرچند این علمای تشیع گفتهاند در شرایط که بهدلیل روزهگرفتن، فرد به بیماری مبتلا میشود، نباید روزه بگیرد، اما آنان راههای دیگر احتیاطی را به جای روزهنگرفتن توصیه کردهاند.
وزارت حج و اوقات و علمای دینی افغانستان چه میگویند؟
وزارت حج و اوقاف افغانستان میگوید که میان روزه گرفتن و ابتلا به بیماری کووید 19 هیچ ارتباطی نیست و این وزارت نیز در این زمینه کدام فتوای صادر نمیکند. فضلمحمد حسینی، سخنگوی این وزارت در گفتوگو با اطلاعات روز میگوید که وزارت حج و اوقاف از دانشگاه الازهر و دیگر مراکز تحقیقاتی در مورد روزهداری در عصر همهگیری کرونا پرسیده و آنها گفته که در گفتوگو با سازمان صحی جهان و دیگر مراکز تحقیقاتی به این نتیجه رسیده که هیچ ربطی میان مبتلاشدن به ویروس کرونا و روزهگرفتن وجود ندارد، بلکه روزه گرفتن سیستم دفاعی بدن را بیشتر تقویت میکند.
آقای حسینی میافزاید که هیچ تغییری در اصل گرفتن روزه نیامده و کسانیکه عذر شرعی دارند همانند گذشته عمل کنند: «بهخاطر کرونا هیچ چیزی در این باره نیست. همان قسم که روزه در سالهای گذشته فرض بود، امسال نیز فرض است. هیچ به فتوا ضرورت نیست.»
پیش از این وزارت حج و اوقاف یک فتوای طولانی در مورد مناسک و مراسم مذهبی صادر کرده بود که در آن بیشتر به دوری از تجمعات تأکید شده بود. در این فتوا صرف آمده است که در شبهای ماه رمضان تنها به ادای نماز عشا اکتفا شود و از ادای نمازهای تراویح و ختمهای قرآن کریم و هر نوع تجمع تا ختم چنین حالت بحرانی خودداری شود.
مفتی شمسالرحمان فروتن، عضو شورای علمای افغانستان میگوید که میان روزه گرفتن و مبتلاشدن به ویروس کرونا ارتباطی نیست و صرف کسانیکه به بیماری کووید 19 مبتلا شده باشند، میتواند در مشوره با داکتر معالجشان روزه نگیرند.
آقای فروتن در گفتوگو با اطلاعات روز میگوید که حکم شریعت واضح است و اینکه اگر کسی به هر مریضی مبتلا شود و داکتر متخصص برایش بگوید که روزه گرفتن باعث شدت مریضی، ضعف مقاومت بدن یا ابتلا به بیماری دیگر میشود، میتواند روزه نگیرد و بعد از صحتمندشدن قضای آن را بگیرد: «اگر کسی صحتمند است و به مرض کرونا مبتلا نیست و صرف میگوید که روزه خود را میخورم که اگر به کرونا مبتلا شدم، باز مقاومت بتوانم، این شرعی نیست.»
شنیدهایم و یا تجربه کردهایم که به بسیاریها استرس دست میدهد که انگار به کرونا مبلا شدهاند. آقای فروتن در مورد این تعداد افراد نیز میگوید که باید روزه بگیرند: «به سبب توهم از مبتلاشدن به کرونا هیچ گاه اجازه نیست که روزه خود را بخورد. اگر این طور باشد علاوه از کرونا، صدها مرض دیگر است که انسان ممکن به آنها مبتلا شود، ولی برای توهمات آدم کار یقینی و فرض خدا را نمیتواند ترک کند.»
آیتالله فیاض از مراجع تقلید شیعیان از افغانستان با صدور فتوای در این باره گفته که جایز نیست فرد مکلف، روزه ماه رمضان را صرفاً به دلیل برخی توصیههای عمومی و بدون تحقق ترس واقعی از ابتلا به ویروس کرونا، ترک کند.
آقای فیاض در مورد شرایط کسانیکه باید روزه نگیرند چنین گفته است: «اما کسانی که ولو از لحاظ ماهیت شغلی و وضعیت جسمی و سلامتی، دارای شرایط خاص هستند و میترسند که اگر روزهدار بمانند، بیمار شوند و نمیتوانند اقدامات پیشگیرانه لازم نظیر پوشیدن دستکش و ماسک را انجام دهند و قادر نیستند با فاصله ایمنی لازم از افرادی که از نظر عقلی احتمال انتقال عفونت از آنها و یا محیط پیرامون آنها وجود دارد، بهگونهای که اگر روزه بگیرد، میزان احتمال ابتلایش به این بیماری در نتیجه همین دلایل بالا میرود و قادر نخواهد بود به دلیل شغل و کسب روزی، در فاصله دوری از افراد و یا در خانه بماند، ترک روزه آن روز یا روزهایی که در آن شرایط خاص قرار دارد، جایز است اما نباید به روزهخواری تظاهر کند و تنها به مقدار مورد نیاز از غذا و آبی اکتفا کند که گمان میکند او را از ابتلا به بیماری ایمن میگرداند. اما چنین مجوزی شامل شکستن روزه همه روزهای ماه رمضان نمیشود.»
آیتالله واعظزاده بهسودی میگوید تمام فقها گفتهاند که «روزه ضرری» ساقط است. او افزوده که تشخیص ضرر یا عدم آن به خود افراد مربوط میشود: «هرگاه شخص دچار ضعف جسمانی باشد و از سویی هم وضعیت اقتصادی مساعدت نداشته باشد تا در سحر و افطار غذای مقوی تدارک ببیند و تهدید فعلی کرونا هم مزید بر علت شود، قطعا روزه نگیرد و عندالفرصت قضا کند و چنانچه فرصت و قدرت قضا هم پیدا نکند، قضا نیز ساقط است.»
بهسودی یادآور شده کسانی که از توان جسمی خوبی برخوردارند و اوضاع معیشتیشان نیز مساعد است که میتواند در سحر و افطار غذای مقوی مصرف کنند، قطعا باید روزه بگیرند.
سازمان صحی جهان چه توصیههای برای ماه رمضان دارد؟
سازمان صحی جهان بهمناسبت فرارسیدن ماه رمضان با نشر توصیههای در وبسایت خود همچنان گفته که در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که نشان دهد روزهداری میتواند خطر ابتلا به کووید 19 را افزایش دهد. پس برای داشتن ماه رمضان سالم و مصئون، نکات زیر را در نظر داشته باشید.
در ماه رمضان و بهویژه با توجه به وضعیتی که دنیاگیری کووید 19 ایجاد کرده است، کمک و بخشش به نیازمندان را فراموش نکنید:
– صدقه و ذکات خود را برای رفع نیازهای دیگران استفاده کنید؛
– از نظام صحی ملی و محلی خود که مصروف درمان بیماران است، حمایت کنید.
در ماه رمضان سالم و سرحال بمانید:
– انتخاب رژیم سالم و متعادل؛
– رعایت تدابیر ایمنی غذایی؛
– تماس با عزیزان؛
– فعالیت جسمی؛
– خواب کافی و منظم.
برای سلامتی و ایمنی در جریان ماه رمضان:
– از خوردن غذای ناسالم و غذاهای پرشکر پرهیز کنید؛
– از رفتن به اماکن مزدحم و اجتماعات خودداری کنید؛
– از سیگرت دوری کنید؛
– بهلحاظ فیزیکی فعال باشید؛
– حداقل یک متر از دیگران فاصله بگیرید؛
– از رفتن به مکانهای شلوغ و گردهمایی ها خودداری کنید؛
– دستهای خود را بهطور مرتب و مکرر، با دقت بشویید؛
– هنگام عطسه و سرفه، جلو پخش ترشحات دهان و بینی خود را بگیرید؛
– رهنمودهای رسمی را دربارهی گردهماییهای دینی و اجتماعی دنبال کنید و فاصلهگذاری فیزیکی را رعایت کنید؛
– مراجع صحی را منبع اصلی اطلاعات خود قرار دهید؛
– شایعات را پخش نکنید، متوقف کنید؛
– رهنمودهای رسمی را درباره گردهماییهای دینی و اجتماعی دنبال کنید و فاصلهگذاری فیزیکی را رعایت کنید؛
– مراجع صحی را منبع اصلی اطلاعات خود قرار دهید.
فاصلهگیری/فاصلهگذاری فیزیکی به معنای دوری و قطع رابطه نیست، پس:
– از طریق انترنت و تماس تصویری با دوستان و عزیزان خود در تماس باشید؛
– با خانوادهی خود مهربان باشید و با آنها حرف بزنید، مخصوصا با بزرگسالان، زیرا آنها در وضعیت کنونی بیشتر از دیگران افسرده و عصبانی میشوند؛
– روحیه کودکان و بزرگسالان را بالا نگه دارید؛
– افطارهای مجازی از طریق تماس تصویری گروهی برگزار کنید.
وزارت صحت افغانستان چه میگوید؟
وزارت صحت عامه افغانستان نیز بهمناسبت فرا رسیدن ماه رمضان و روزهداری مصئون توصیههایی به شهروندان ارائه کرده است. وحیدالله مایار، سخنگوی این وزارت روز شنبه در نشست خبری گفت که یکی از موارد مهم این است که در ماه رمضان چه اقدامات پیشگیرانه انجام داده شود تا هم ماه رمضان با تمام شرایطش رعایت شود و هم سیستم دفاعی بدن قوی بماند.
آقای مایار افزود که غذاهای مقوی و دارای ویتامینها بخورید. تنوع غذایی بسیار ضرور است. از پورخوری شدید و کمخوری شدید اجتناب شود. به حد کافی خواب کنید چون خواب کافی سیستم دفاعی بدن را تقویت میکند. برای تقویت سیستم دفاعی بدن نزدیک به افطار ورزش کنید و تمرینات یوگا انجام دهید. در مقابل ویروس از خود حفاظت کنید.
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
