«چهار روز برایم چهار هفته گذشت. سردردیام نسبت به روزهای قبل بیشتر شده بود. در کنارش دلبدی هم پیدا کرده بودم. دواهایی که داکتر داده بود، منظم استفاده میکردم. اما حالم هر روز بدتر میشد. بعد از چهار روز دوباره به داکتر مراجعه کردم. وقتی دواها را دید با تعجب گفت این دواها غلط است. دوای سردردی نیست، بلکه دوای کمردردی و آنتیبیوتیک است.» گفتههای فاطمه غلامی است که دواخانه نسخه را غلط خوانده و به او دواهای اشتباهی داده است. شماری از باشندگان کابل نیز مانند فاطمه از نبود افراد مسلکی در دواخانهها شکایت دارند. آنها مدعیاند بیشتر افراد که در دواخانهها کار میکنند، افراد غیرمسلکیاند. به همین دلیل بیشتر مردم پس از اینکه دوا از داروخانه میگیرند، دوباره به داکتر نشان میدهند یا حتا داکتران به بیمارانشان توصیه میکنند که پس از گرفتن دارو از دواخانه به داکتر نشان دهند.
وزارت صحتعامه و انجمن انسجام فارمسیستها نیز این مشکل را تأیید میکنند. انجمن فارمسیستان میگوید در افغانستان بهدلیل رویکرد تجارتی به مسألهی دارو توجه به استندردهای بینالمللی و توصیههای صحی به حاشیه رفته است. همچنان آمارها نشان میدهد که ممنوعنشدن فروش دارو توسط افراد غیرمسلکی باعث بیکاری صدها فارمسیست نیز شده است.
جایگاه اشغالشده
آمارها نشان میدهد که نزدیک به ۸ هزار فارمسیست و بیشتر از ۱۳ هزار معاون فارمسیست در سالهای گذشته از دانشگاه کابل و دانشگاههای خصوصی فارغ شدهاند. اطلاعات روز با چندین تن از کسانی که از این رشته فارغ شده یا در حال فراغتاند، گفتوگو کرده است. تمام این افراد میگویند پس از فراغت زمینهی کار ندارند و بیکارماندن بزرگترین نگرانیشان است.
صالحه (مستعار) دانشجوی سال پنجم دانشکدهی فارمسی دانشگاه کابل است. او میگوید این پنج سال را با نگرانی از آیندهی نامعلوماش درس خوانده است: «وحشتناک است. پنج سال با تمام مشکلات درس بخوانی بعد آیندهی نامعلوم در انتظارت باشد. در حقیقت دواخانه حق مسلم فارمسیست است، نه افرادی که تنها از روی خط خوانده بتوانند.»
نگرانی بیشتر صالحه و دیگر دانشجویان از این است که در قوانین نافذه کشور جایگاه فارمسیستان روشن و مشخص نیست و کار به اهلاش سپرده نمیشود: «هر شخصی که صنف دوازده را خوانده باشد، دولت به او جواز دواخانه را میدهد.»
براساس معلومات وزارت صحت عامه افغانستان، در سراسر کشور نزدیک به ۱۴هزار دواخانه فعالیت دارند که از این میان حدود دوهزار و ۶۰۰ دواخانه در کابل است.
حمید احمدی دو سال پیش از دانشکده فارمسی دانشگاه کابل فارغ شده است. او دو سال است که خلاف رشته و تخصصاش کار میکند. حمید میگوید بعد از فراغت از دانشگاه به دواخانههای شهر، فابریکات و تأسیسات دوایی دنبال کار گشت، اما هیچ یک از این تأسیسات به او کار نداده: «در این کشور فارمسیست در شرکت ساختمانی و انجنیر در دواخانهها بهحیث فارمسیست کار میکند. مردم حق دارند از مسئولان دواخانهها شکایت کنند. دواهای غلط و اضافی به خورد مردم میدهند»
درگفتوگو با دانشجویانی که از رشتهی فارمسی فارغ شده، در مواردی دانشجو پس از سه سال فراغت هنوز بیکار است. رحیم عارفی، سه سال پیش از رشته فارمسی یکی از دانشگاههای کابل فارغ شد. او به روزنامه اطلاعات روز می گوید تا اکنون نتوانسته وظیفه پیدا کند: «سه سال میشود بیکارم. این سه سال دنبال کار دروازه هر دواخانه، چه دولتی و چه شخصی را زدهام. اما موفق به یافتن کار نشدهام. زمینهی کار برای ما از طرف دولت مهیا نیست و من توانایی بازکردن دواخانهی شخصی را نیز ندارم.» به گفته این شمار از دانشجویان، در اکثر دواخانههای شهر افراد غیرمسلکی فعالیت دارند، درحالیکه آنها بیکار و سرگرداناند.
در قانون جوازدهی دواخانه مانند سایر شغلها بهشکل عمومی آمده است. رسیدن به سن ۱۸ سالگی، نداشتن سابقهی جرمی و پرداختن مالیه به دولت از پیششرطهای تأسیس دواخانه در افغانستان است. به گفته انجمن فارمسیستها و دانشجویان رشتهی فارمسی شرط «مسلکیبودن» کاملا نادیده گرفته شده است.
وزارت صحت عامه حضور افراد غیرمسلکی در دواخانههای کشور را تأیید میکند، اما میگوید برای این مشکل راه حل وجود دارد. راه حل از نظر صحت عامه همکاری مردم است. معصومه جعفری، معاون سخنگوی این وزارت میگوید مردم تخطیها را به این وزارت گزارش دهند.
اما انجمن انسجام فارمسیستان افغانستان میگوید ریشهی این مشکل عمیق است. از نظر این نهاد جایگاه حمایت از فارمسیستها در قانون خالی است و از طرف دیگر، به سکتور دوایی در افغانستان بهعنوان یک تجارت نگریسته شده و واقعیتهای علمی و بینالمللی نادیده گرفته شده است. این انجمن میگوید دواخانهداری یک وظیفه مسلکی و تخصصی است و توزیع مستقیم دارو به مریض یک امر تجاری و درآمدزا نیست، بلکه یک فعالیت تخصصی و علمی است. انجمن انسجام فارمسیسان در گفتوگو با اطلاعات روز مدعی است که فضای عرضه و توزیع دارو در افغانستان در اختیار مافیا است و دولت در نظارت از وضعیت ناتوان است.
انجمن انسجام فارمسیتها میگوید حکومت نباید با جان مردم بازی کند، زیرا عرضه مستقیم دارو با سلامت شهروندان رابطه مستقیم دارد. از نظر این نهاد تجدید در قانون صدور جواز داروخانه امر حتمی باید باشد: «جواز فعالیت دواخانه به شخصی اعطا شود که دارای سند تعلیمی، تحصیلی از رشته فارمسی باشد» همچنان راه حل بیکاری کسانی که از رشته فارمسی فارغ میشود این است که فرصت جذب بیشتر در تمامی نهادهای صحی کشور و بخشهای مرتبط دیگر داده شود: «در گمرکات برای طی مراحل اسناد دیگر امورات دوایی نیاز شدید به استخدام فارمسیستان است که به آن باید توجه جدی صورت گیرد.»
من میخوام جواز داروخانه بگیرم از کجا باید شروع کنم
اسم من جلات خان مدت سه سال می شود از پو هنتون دعوت فارغ پشت هر در وازه یا وزارت رفتم نه تیجه نداد چون کار به اهل کار سپرده نمی شود