شهریار فرهمند
هنوز جان کری به خانه نرسیده که اختلافات سیاسی میان دو تیم انتخاباتی بازهم بالا گرفتند. تنها یک روز پس از امضای اعلامیهی مشترک و سند توافق تشکیل دولت وحدت ملی از سوی هردو نامزد انتخابات ریاست جمهوری، اختلافهای سیاسی میان هردو تیم بر سر چگونگی تقسیم قدرت و ایجاد حکومت وحدت ملی بروز کرده است. اختلاف اصلی بر سر تفسیر این سند و اینکه عنصر تقسیم قدرت به سند پیوست، اعلامیهی مشترک هردو نامزد است. اشرف غنی احمدزی روز گذشته گفته است که امضای این سند به معنای تقسیم قدرت و از جمله وزارتخانهها و دیگر نهادهای دولتی نیست؛ اما داکتر عبدالله گفته است که عنصر تقسیم قدرت و توزیع عادلانهی کرسیهای حکومت، بهشمول وزارتخانهها، ریاستها و دیگر نهادهای مهم حکومتی در تمام سطوح حکومت، در سند توافق تشکیل دولت وحدت ملی آمده است. اما در سند ضمیمهی اعلامیه مشترک و موافقتنامهای که قبل از این در مورد تشکیل وحدت ملی میان هردو نامزد به امضا رسیده بود، آمده است که «تعیینات در مقامهای کلیدی امنیت ملی، نهادهای مستقل و اقتصادی حکومت، با در نظرداشت اصل ایجاد تساوی و برابری بین انتخاب رییس جمهور و رهبر اپوزیسیون صورت میگیرد. مقامات وزارتها، قضا، مقرریهای کلیدی در سطح ولایات، با در نظرداشت اصل نمایندگی عادلانه، توسط رییس جمهور به مشورهی رهبر اپوزیسیون صورت میگیرد». ظاهرا بحث چگونگی تقسیم قدرت در سند توافق تشکیل حکومت وحدت ملی به اندازهی کافی گویا و رسا نیست. ابهامها و پرسشهای زیادی بحث پیچیده و جنجالی تقسیم قدرت را در بر گرفته و هردو تیم انتخاباتی در روند تشکیل حکومت وحدت ملی و تقسیم قدرت با اصطکاک و چالشهای زیادی مواجه خواهند شد. یکی از مهمترین ابهامها، پست ریاست اجرایی است. تصور غالب مردم و تعریفی را که تیم اصلاحات و همگرایی از این پست ارائه میدارند، صدراعظمی است. فعلا تیم اصلاحات و همگرایی ادعا میکند که رییس جمهور پست ریاست اجرایی را در نخستین روزهای آغاز بهکار خود تشکیل میدهد که تا دو سال تشکیل لویه جرگه و تغییر نظام از ریاستی به پارلمانی، همین پست ریاست اجرایی جاگزین نهاد نخستوزیری است و صلاحیتهای اجرایی به مثابه نخستوزیر، به رییس اجرایی واگذار میشود؛ اما تیم تحول و تداوم از تعریف درست و روشن پست ریاست اجرایی سر باززده و همواره از پاسخ در این مورد و اینکه چه صلاحیتها و اختیاراتی را این پست خواهد داشت، میگریزند. این پست در هردو سندی که تاکنون به امضا رسیده و در هردو دور مذاکرات و میانجیگریهای جان کری، روشن نشده است. انتظار میرفت که در سفر اخیر جان کری و مذاکرات دوبارهی هردو تیم انتخاباتی، این نقطهی کور روشن شود؛ اما در اعلامیهای که روز جمعه از سوی هردو نامزد امضا شد و طرحهایی که روی آنها توافق شد، این پست همچنان در لایههای ابهام باقی ماند.
تشکیل حکومت وحدت ملی و تفاهم دو تیم سیاسی مخالف که برای دست یافتن به قدرت تا سرحد جنگ و تجزیه به پیش رفتند، یک روند سخت و طولانی نیاز دارد. نمیتوان انتظار داشت که هردو تیم انتخاباتی بهسادگی و یکشبه از میان تمام چالشها، اختلافات و جدالها در مورد تشکیل حکومت وحدت ملی و تقسیم قدرت سیاسی به توافق میرسند. هردو تیم انتخاباتی ادعای پیروزی در انتخابات را دارند و هردو تیم ارگ، حکومت و قدرت را حق خود میدانند. چهارماه جدال و جنجالهای انتخاباتی بر سر تقسیم قدرت بود و اکنون نیز با وجود آمد و رفتهای جان کری و امضای توافقنامهها و اعلامیههای مشترک برای تشکیل حکومت وحدت ملی، کار خاصی صورت نگرفته است. هردو تیم انتخاباتی هنوز هم در مواضع نخستین خود قرار دارند و هریک از اعضا و متحدان سیاسی تیمهای انتخابات چشم ولع و طمع به وزارت و ریاستهایی دوختهاند که اکنون در معرض تقسیم قرار دارند. در هردو سند سازوکار روشنی برای تقسیم قدرت وجود نداشته و مرجعی که بر روند سیاسی تقسیم قدرت و تشکیل حکومت وحدت ملی نظارت کند نیز وجود ندارد. تیمهای انتخاباتی باید بازهم برای تقسیم قدرت چانهزنی کنند و میانجیگران تازهنفس برای حل بنبست سیاسی پا پیش بگذارند. از اینرو، بروز اختلافهای بیشتر و طولانی شدن روند تشکیل حکومت وحدت ملی و تقسیم قدرت دور از تصور نه، که مسلم است.
