در سالهای پسین با وجود امنیت شکننده و اقتصاد نهچندان خوب کشور، فرهنگ کافهداری در افغانستان رشد قابل توجهی کرده و کارآفرینان جوان زیادی با ایجاد کافههای مدرن، به بازرگانی رو آورده بودند.
کافهها و رستورانهای مدرن ایجادشده در نبود مکانهای تفریحی در شهر کابل، به مکان دلخواه برای سپریکردن وقت بسیاری مردمان این شهر تبدیل شده بود، اما شیوع کرونا شمار زیادی کافهداران را متضرر کرد. در کناری این درحالیکه صاحبان رستورانها و کافهها امیدوار بودند که در سال جاری خورشیدی (۱۴۰۰) زیانهای برخاسته از شیوع کرونا را جبران کنند، اما فروپاشی حکومت بهدست طالبان این امیدواری را از بین برد.
مالکان بسیاری از رستورانها و کافهها مدعیاند که در زمان بحرانی و سخت کرونایی، طالبان بهجای تأکید به رعایت اصول بهداشتی برای مهار کرونا، با وضع محدودیتهای بیمورد و مرتجعانه و باجگیری از بنگاههای اقتصادی کوچک، آنها را بهسوی سقوط و ورشکست میبرند.
تجسس
بعد از به قدرت رسیدن طالبان در ۲۴ اسد سال روان خورشیدی، دهها رستوران و کافه تنها در شهر کابل مسدود شدند. صدها نفر از کارمندان این بخش، کارهایشان را از دست داده و به جمع افراد بیکار و نیازمند پیوستند.
مالکان این رستورانها و کافهها میگویند که با شیوع همهگیری کرونا با زیانهای شدید مالی مواجه شدند و سقوط حکومت بهدست طالبان نیز به زیانهای مالی آنان افزوده است.
بهگفتهی آنها، طالبان با ایجاد ترس و وضع محدودیتها مانع حضور مردم در رستورانها میشوند و نبود مشتری برای آنها ضرر است. یکی از مالکان این کافهها میگوید که او سه سال پیش کارش را آغاز کرده و پیشرفت خوبی در این عرصه داشته است، اما با سقوط حکومت این پیشرفتها نیز از بین رفته است: «طالبان مسلح هرازگاهی برای تجسس به کافه مراجعه میکردند و محدودیت تازهای را معرفی میکردند و ما را مؤظف به رعایت آن میکردند.»
بهگفتهی او، حضور افراد مسلح در یک مکان عمومی سبب ایجاد ترس و فرار مشتریان میشد. لیلا حیدری، صاحب کافهی تاج بیگم نیز میگوید که او بعد از سقوط کابل، بهدلیل ترس از طالبان رستوران تاج بیگم را بسته است.
در دیتابس ادارهی شهرداری کابل، ۱۱۸۰ رستوران و کافه، ۱۰۶ هتل و ۲۰۶۵ مرکز توزیع غذا ثبت شده است. مسئولان شهرداری کابل میگویند که آمار دقیق از رستورانهای مسدودشده بعد از ۲۴ اسد سال روان را ندارند.
نبود مشتری
در همین حال، مالکان کافه و رستورنتهای فعال باقیمانده در کابل نیز از نبود مشتری و وضع محدودیتها از سوی طالبان شاکیاند. آنها مدعیاند که طالبان به جای توجه به صحت و تأکید روی رعایت پروتکلهای صحی برای مهار کرونا، به مواردی میپردازند که هیچ اهمیتی ندارد و سبب میشود که همان نیمبند کار و فعالیتهای باقیماندهی آنها نیز با رکود مواجه شوند.
شعیب احمد که در ماه حمل سال ۱۴۰۰ خورشیدی با سرمایهی پنجصدهزار افغانی کافهای را در شهر کابل برای حمایت از جوانان و ایجاد شغل راهاندازی کرد، میگوید: «تحولات سیاسی افغانستان در کنار کرونا به کار ما بسیار آسیب رسانده است. مشتریان ما به اندازهای کم شده که حتا مصرف خود کافه پوره نمیشود و ما آن را از جیب میپردازیم.»
غفور تابش چهار سال پیش، کافهاش را تأسیس کرد. او میگوید که در سه سال گذشته پیشرفت خوبی در کارش داشت و از این رو تصمیم به ایجاد شعبه دوم آن نیز داشت، اما شیوع کرونا و سقوط حکومت بهدست طالبان تأثیر بد روی کار و فعالیت کافهاش گذاشته است: «امروزها کافه باز است، اما کرایهی کافه را از جیبم پرداخت میکنم.»
کافهداران میگویند که طالبان با وضع محدودیتهای بیمورد برای رستورانها زمینهی رکود کافهها را فراهم میکنند. آنان مدعیاند که طالبان بدون رعایت اصول بهداشتی به کافهها و رستورانها داخل شده و به تجسس دربارهی عدم مصرف نوشیدنیهای الکولی، بدحجابی و وجود بداخلاقی میپردازند.
بهگفتهی کافهداران، طالبان پخش موسیقی، اجرای برنامههای فرهنگی را در رستورانها نیز ممنوع اعلام کردهاند.
افزون به این، با آنکه وضع محدودیت برای حضور زنان و دختران در رستورانها و کافههای کابل بهصورت رسمی از سوی طالبان اعلام نشده است، اما در این اواخر از ورود زنان و دختران بدون محرم بهدلیل دستور طالبان به رستورانها و کافهها جلوگیری شده است.
افزون به این طالبان ورود زنان و دختران بدون محرم را به رستوران و کافهها در ولایت بلخ و هرات ممنوع اعلام کردهاند.
عاکف مهاجر سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر گروه طالبان، اما با رد این موضوع میگوید که این گروه تا کنون تنها در مورد حجاب و سفر زنان محدودیت وضع کردهاند. او تاکید میکند که سایر موارد عنوان شده در رسانه در مورد وضع محدودیت به زنان حقیقت ندارد.
مهاجر همچنان میگوید که وضع محدودیت کافه رفتن در هرات به دلیل خواست مردم این ولایت صورت گرفته است. او پیشتر اما این سخن را رد کرده بود.
با این حال، بهگفتهی مالکان کافیشاپ و رستورانها، این برخورد ناسنجیدهی طالبان تأثیر به مراتب وحشتناکتر از کرونا روی فعالیتهای آنها میگذارد.
کرونا
کافهداران میگویند که همه به ویژه آنها میتوانند از شیوع و گسترش کرونا جلوگیری کنند تا کسی متحمل زیان نشوند؛ اما از تأثیر رفتارهای بدوی گروه طالبان روی فعالیتهای شان جلوگیری نمیتوانند.
شعیب احمد میگوید: «جلوگیری از انتشار ویروس کرونا برای ما بسیار مهم بود و اکنون گونهی جدید ویروس کرونا را نیز جدی میگیریم و همهروزه وسایل را ضدعفونی میکنیم و برای مشتریان نیز مواد شویند و ضد عفونی گذاشتهایم.»
بهگفتهی این مالک کافیشاپ، در حال حاضر حتا هزینهی رعایت پروتکلهای صحی کرونایی به او سنگینی میکند، اما با این وجود خودش را مؤظف به رعایت آن میداند.
غفور تابش یکی دیگر از مالکان کافهها در شهر کابل میگوید که برای او بهعنوان یک میزبان صحت همه مشتریانش مهم است و از این رو بدون تذکر هیچ نهادی با توجه به اوضاع صحی، پروتکلهای موثر برای جلوگیری از انتشار ویروس کرونا را به کار گرفته است: «هر چند رعایت پروتکلهای صحی برای ما هزینه دارد؛ اما هزینهی آن مهمتر از صحت مشتریان ما که اینجا میآید نیست، ما همه وسایل مورد استفادهی مشتریان را بعد از هر بار استفاده ضدعفونی میکنیم.»
اومیکرون
این درحالی است که جهان با گونهی جدید کرونا (اومیکرون) در سال ۲۰۲۲ میلادی دست به گریبان است. این گونه یکی از جدیدترین گونهی جهشیافتهی ویروس کرونا است که با سرعت بیشتر و علایم خفیفتر از گونههای قبلی آن در حال شیوع است.
گونهی اومیکرون ویروس کرونا که نخستین بار در آفریقای جنوبی شناسایی شد و طولی نکشید که به ۹۲ کشور اروپایی، امریکایی، آسیایی و حتا در مراکز تحقیقات قطب جنوب نیز شیوع یافت.
سازمان جهانی صحت، از خطر انتشار اومیکرون و تلفیق گونههای دلتا و اومیکرون کرونا هشدار داده بود. دکتر تدروس آدهانوم، رییس این سازمان گفته است که ترکیب این دو گونه به سونامی خطرناکی از موارد ابتلا به کرونا منجر خواهد شد.
این هشدار درحالی است که شیوع گونهی اومیکرون تا مرزهای افغانستان نیز رسیده است. اما در افغانستان نه تنها به دلیل بیثباتی سیاسی از پروتکلهای صحی برای مهار ویروس کرونا خبری نیست، بلکه حتا ظرفیت تشخیص این گونهی جدید آن نیز وجود ندارد.
جاوید هژیر، سخنگوی وزارت صحت عامهی طالبان میگوید که تا اکنون کِتهای تشخیص گونهی اومیکرون را در اختیار ندارند: «ما برای تشخیص کرونا حدود ۴۰ هزار کِت تشخیصی در اختیار خود داریم. لیکن برای تشخیض تایپ گونهی اومیکرون ویروس کرونا ما نیاز به ماشینهای پیشرفته سیکوینسینگ (کتهای تشخیص گونه اومیکرون) داریم.»
هژیر افزود که این وزارت از سازمان جهانی صحت خواسته است که ۵۰ هزار کِت شناسایی گونهی اومیکرون را به افغانستان کمک کند: «ما در تماسهای اخیر خود با سازمان صحی جهان، از آنان خواستار پنجاه هزار کِت تشخیصی سویه اومیکرون شدهایم، که تا هنوز نرسیده است. آنها وعده شدهاند که تا پایان ماه جنوری آن را در اختیار ما قرار خواهند داد.»
افزایش بیماری
در همین حال، مردم به ویژه شهروندان کابل از افزایش بیماریها در بین مردم شاکیاند و داکتران آن را مرتبط به کرونا میدانند، اما با این وجود شماری از شفاخانههای اختصاصی کرونا در افغانستان همچنان مسدود است. بنابر معلومات وزارت صحتعامهی طالبان از ۳۸ شفاخانهی اختصاصی کرونا ۱۷ شفاخانه فعالیت نسبی دارد.
جاوید هژیر، سخنگوی وزارت صحت عامهی طالبان میگوید: «همهروزه افراد مشکوک مبتلا به کرونا در ۱۷ شفاخانههای اختصاصی کرونا برای تشخیص و درمان مراجعه میکنند که بعد از تشخیص آمار این شفاخانه توحید و در اختیار رسانهها و مردم قرار داده میشود.»
در پی بیثباتی سیاسی روند عرضه خدمات صحی دولتی در افغانستان مختل شد. این اختلال و تأثیر حتا روی شفاخانههای اختصاصی کرونا نیز اثر کرده است. چنانچه شفاخانههای اختصاصی کرونا در شماری از ولایتها مسدود شدهاند.
داکتر محمود سجادی، مسئول بخش شفاخانهی اختصاصی کرونا در ولایت دایکندی میگوید که شفاخانه اختصاصی کرونا در این ولایت چهار ماه پیش مسدود شد و کارمندانش نیز رخصت شدهاند: «شفاخانهی کووید۱۹ ولایت دایکندی بعد از ۱۳ اکتبر غیرفعال شد و پرسنل آن نیز تا کنون بیسرنوشتاند.»
پیش از این، طارق افغان، سرطبیب شفاخانه افغان جاپان که برای مراقبت از بیماراین کرونایی اختصاص یافته است، نیز به روزنامه اطلاعات روز گفته بود که تمامی کارمندان این شفاخانه از چندین ماه به این سو معاششان را دریافت نکردهاند.
او تأکید کرده بود که تجهیزات و ادویهی لازم برای درمان مریضان کرونایی در شفاخانهی افغان جاپان تمام شده و یا در حال تمام شدن است: «بخش زیادی از ادویهای لازم که برای بیماران (کرونایی) تجویز میکردیم، ختم شده است.»
این داکتر همچنین گفته بود که حتا روند آکسیجنرسانی به بیماران بهدلیل عدم منابع مالی کافی متوقف شده و بسیاری از دستگاههایی که برای تداوی بیماران استفاده میشد، بهدلیل نبود تیل از کار افتاده است.
سخنگوی وزارت صحت عامهی طالبان نیز با تأیید این گفتهها، میگوید که شفاخانه افغان جاپان را نهاد صحی «جیپایگو» برای دو ماه تمویل خواهد کرد. با فعال شدن شفاخانهی افغان جاپان چهار شفاخانهی اختصاصی کرونا در هرات، ننگرهار، هلمند و قندهار نیز با تمویل نهاد IOM فعالیت خود را از سر خواهد گرفت.
سخنگوی وزارت صحت طالبان همچنین میگوید که قرار است یونسیف مسئولیت تمویل چهار شفاخانهی دیگر اختصاصی کرونا را در کابل و ولایتها به عهده بگیرد.
با این حال وزارت صحت عامه طالبان میگوید که براساس آخرین آمار ثبت شده بعد از ۲۴ اسد سال جاری، ۱۰ هزار و ۱۱۱ نفر مبتلا به کرونا ثبت شده و ۵۷۹ بیمار نیز به اثر کرونا جان شان را از دست داده است.
براساس امار ارایه شدهی وزارت صحت طالبان تا کنون نزدیک به ۱۶۰ هزار نفر در افغانستان به ویروس کرونا مبتلا شدهاند. این آماری است که در شفاخانهها ثبت و در آمار وزارت صحت درج شده است. ممکن است تعداد مبتلایان به ویروس کرونا در افغانستان به مراتب بیشتر از این باشد.
با این وجود مشخص نیست که تا کنون چند نفر در افغانستان به سویهی اومیکرون کرونا مبتلا شدهاند. داکتر جاوید هژیر، سخنگوی وزارت صحت طالبان نیز میگوید با آنکه تا هنوز واقعهی مثبت گونهی اومیکرون در افغانستان به ثبت نرسیده است؛ اما احتمال مصابشدن شهروندان افغانستان به آن بسیار بالا است.
در پنجم حوت ۱۳۹۸ خورشیدی اولین مورد ابتلا به کرونا در افغانستان ثبت شد که فرد مبتلا از ایران به افغانستان آمده بود. این درحالی است که روزانه حدود هزاران نفر از مرزهای زمینی به کشورهای همسایه از جمله ایران رفتوآمد دارند. رفتوآمد مسافران خطر شیوع نوع اومیکرون کرونا را در کشور افزایش میدهد.
بعد از ثبت اولین مورد ابتلا به کرونا این بیماری به سرعت در تمام افغانستان شیوع کرد. در نهایت در ۹ حمل ۱۳۹۹ وضعیت اضطرار صحی در افغانستان اعلام شد و از مردم خواسته شد که در خانههایشان بمانند. این وضعیت با فروپاشی حکومت بهدست طالبان اما خاتمه یافت. افزون به این تمام پروتکلهای صحی نیز بعد از فروپاشی حکومت برای پیشگیری از ابتلا به کرونا نیز کنار گذاشته شد.
کافهها و رستورانها
اکنون که گونهی جهشیافتهی کرونا و تغییرات احتمالی آن جهان را تهدید میکند و سازمان صحی جهان نیز به آن هشدار میدهد، صاحبان کافهها و رستورانها در کابل نگرانند. آنها میگویند که برای جلوگیری از انتشار بیماری تمام پروتکلهای صحی که توسط سازمان جهانی صحت پیشنهاد شده را مثل گذشته بهکار میبرند و از مشتریانشان که با وجود محدودیتهای وضعشدهی طالبان به رستوران و کافهها میروند نیز میخواهند که آنان نیز نهایت تلاششان را برای جلوگیری از انتشار کرونا انجام دهند.
