فرهاد خراسانی
براساس یافتههای گزارشی که به تازهگی از سوی وزارت امور زنان، موسسهی زنان افغانستان نوین و نهاد جامعه باز منتشر شده است و حوزه تحقیقی آن در ولایتهای بلخ،کندز، هرات، تخار، سرپل و جوزجان بوده و از 2000 تن از ساکنان این ولایتها تحقیق صورت گرفته؛ نشان میدهد که در شش ماه اخیر در این مناطق 245 مورد تجاوز جنسی به ثبت رسیده است.
مهمترین مورد در این گزارش این است که40درصد از تجاوزهای جنسی توسط نزدیکان قربانی صورت گرفتهاند و 65درصد از قربانیان تجاوز، کودکان زیر سن هجده از 6 ماه تا سیزده سال میباشند. 44درصد از پاسخدهندگان این گزارش گفتهاند که زنان و کودکان، مورد تجاوز جنسی قرار میگیرند و در محور این عمل قرار دارند. همچنین در این گزارش آمده است که اکثر رخدادهای تجاوز جنسی به خاطر حساسیتهای فرهنگی و ترس قربانیان از خدشهدار شدن حیثیت شان، به ثبت نمیرسند. این در حالی است که این گزارش از یک بخش کشور تهیه شده و آمار و کیفیت تجاوز جنسی از سایر ولایتها به طور دقیق معلوم نیست. از امار نشر شده میتوانیم بگویم که گراف تجاوز جنسی در سطح کشور بیشتر میباشد.
جامعهی افغانستان یک جامعهی مذهبی ـ سنتی میباشد و براساس ارزشهای دینی، تجاوز جنسی از گناه کبیره شمرده میشود و شدیدترین مجازات برای آن پیش بینی شده است که از زدن صد ضرب شلاق گرفته تا سنگسار را شامل میشود و در آموزههای دینی به حفظ ارزشهای اخلاقی بیشتر توجه شده است. با توجه به مذهبی بودن و وابستگی مردم به مذهب،انتظار بر این است که باید این جرایم در جوامع مذهبی کم باشد، اما واقعیت نشان میدهد، گراف صعودی این عمل با اعتقادات و ارزشهای اخلاقی ارتباط ندارد و آموزههای اخلاقی و اعتقادی تاثیری چندانی بر کاهش این عمل ندارند. این واقعیت به نحوی به ما باز گو میکند که لازم است که برای رفع این پدیدهی شوم به دنبال علتهای اساسی و زمینهساز آن باشیم.
عوامل تجاوز جنسی
تجاوز جنسی عملی است که مرد و یا زن به خاطر ارضای جنسی خویش مردی و زنی را بدون رضایت و با استفاده از زور، قدرت و مجبوریت شان مورد بهرهبرداری جنسی قرار میدهند. این عمل در جوامع و فرهنگهای مختلف، اشکال و گونههای متفاوت دارد. در جامعهی افغانستان تجاوز جنسی به گونهی است که فرد متجاوز عمدا با استفاده از زور به گونهی توام با خشونت و یا با استفاده از ناتوانی جسمی و قدرت دفاعی و مجبوریت افراد قربانی صورت میگیرد.
عاملهای چون؛ عقدهی جنسی، حس انتقامجویی، فقر و تنگدستی و نامناسب بودن معاشرتها و محیط زندگی میتوانند باعث تجاوز جنسی و زمینهساز آن در جامعهیافغانستان گردد. برای روشن شدن موضوع، هر یکی از این موارد را به بررسی میگیریم:
عقده جنسی :عقدهی جنسی آن است که به خاطر محدودیت و عدم دسترسی به رفع نیازهای جنسی، تمایلات جنسی در وجود انسان سرکوب میگردد و این مساله باعث یک نوع عقده در روان و تمایلات جنسی انسان میگردد. عقده جنسی به دو صورت تبارز میکند. یکیافراد عقدهمند نمیتوانند با جنس مخالف به سادگی وارد یک رابطه معاشرتی و حتا جنسی شوند و از برقراری یک رابطهی خوب جنسی عاجز میباشند. حالت پیشرفتهی این مشکل میتواند باعث بیماری «دیگر جنس آزاری» شود که تجاوز جنسی را هم باعث میگردد. مورد دیگر آن؛ این است که تمایلات سرکوب شدهی جنسی که به یک عقده تبدیل شده باشد. یک نوع تمایل شدید به جنس مخالف و ارضای تمایلات جنسی را در فرد به و جود میآورد و زمانی که زمینه مساعد باشد، فرد عقدهمند نمیتواند خود را کنترول کند و دست به یک عمل نابهنجار جنسی میزند.
از آنجایی که جامعهی افغانستان یک جامعه سنتی میباشد و رابطه میان زن و مرد محدود و تابو گونه است جوانان در دوره جوانی شان به خاطر محدویتهای ارزشی و فرهنگی نمیتوانند وارد یک رابطهی سالم با جنس مخالف گردند. به همین دلیل از نظر روانی و جنسی به گونهی عقده جنسی دروجود شان شکل میگیرد. افرادی که موفق میگردند، یک رابطه بهنجار جنسی را با جنس مخالف در قالب ازدواج و هنجارهای دیگر داشته باشد این عقده در وجود آنها به گونهی رفع میشود و افرادی که به دلایلی نتواند نیازهای جنسی شان را رفع کنند عقدههای جنسی شان بزرگتر میشود و ممکن است از اثر آن دست به عملهای نابهنجار جنسی بزنند و یا به استعمال موادهای مخدر روی آورند.
حس انتقام جویی:در جوامعی که قانون حاکمیت نداشته باشد و راههای معقول برای تلافی جرم محدود باشد، در چنین وضعیت افراد تلاش مینمایند که دست به انتقام جویی متقابل بزنند و حس انتقام جویی در آنها به و جود آیند. در جامعهی سنتی افغانستان که زن ناموس خوانده میشود از این لحاظ؛ زنان در معرض انتقام جویی جدی قرار میگیرد. افرادی که به ارزشهای اخلاقی و انسانی پایبندی نداشته باشند، برای تلافی ظلم و حق کشی که در حقش صورت گرفته باشند در جستجوی رساندن ضرر شدیدتربه فردی که بر وی ظلم کرده میشوند و ممکن است یکی از گزینهها برای شان تجاوز جنسی باشند.
فقر و تنگدستی: فقر یکی دیگر از عوامل زمینهساز تجاوز جنسی میباشد. تمام نیازهای مادی و زیستی انسان به نحوی به و سیلهی داشتههای مادی و پول قابل رفع میباشند. نیاز به روابط جنسی یکی از نیازهای اساسی انسان میباشد. افرادی که به فقر شدید روبرو میباشند، نمیتوانند ازدواج کنند و از آن طریق نیازهای جنسی خویش را تامین کنند. به همین خاطر نیازهای جنسی شان سرکوب میشود و شدت نیاز باعث میشود که در جستجوی رفع آن از طریق هنجارهای ناسالم شوند.
معاشرتها و محیط ناسالم زندگی
با توجه به عوامل که پیش از آن بیان شد و محدودیتها و ناگزیریهای در بر قراری بههنجار و سالم روابط جنسی در جامعه و جود دارد، دو عامل اخیر، معاشرتها و محیط ناسالم از جمله عوامل زمینهساز تجاوز جنسی محسوب میشوند. در جامعه که محدودیت شدید میان دو جنس وجود دارد، طبعا گرایشهای جنسی در آن شدید و در مواردی غیر قابل کنترول میباشد. هرگاه معاشرتها به گونهی باشد که زمینه برای سوء استفادهی جنسی در آن موجود باشد میتواند زمینهساز تجاوز جنسی گردد.
در خصوص محیط ناسالم، میتوان از محیط ناسالم درخانواده و جامعه یاد کرد. یکی از نارساییهای محیط خانواده در جامعهی فقیری مانند افغانستان، این میباشد که اتاقهای خواب اعضای خانواده جدا نمیباشند؛ پسران و دختران جوان و مجرد با اعضای دیگر خانواده به صورت یکجای در اتاق می خوابند، این مساله، یکی از نارساییهای میباشد که زمینه تجاوز و انحراف جنسی را در خانواده باعث میگردد. برای اینکه زمینههای تجاوز جنسی در محیط خانواده گرفته شود، جدا سازی اتاقهای خواب و رعایت معاشرتهای بهنجار اخلاقی و جنسی در محیط خانواده و میان افراد آن ضروری میباشد.
در جامعه، آزارهای خیابانی، وروابط ناسالم کاری میان کارمندان در محیط کار، تک جنسیتی بودن جامعه، نابرابری، بی قانونی و زورمداری از عواملی میباشند که به پدیدهی تجاوز جنسی کمک میکند.
راهکار و نتیجهگیری
تجاوز جنسی یک پدیدهی اجتماعی میباشد. راهکارهای مناسب برای جلوگیری و کاهش آن یکی شکستن محدویتهای سخت و تابومنشانه میان زن و مرد میباشد تا جامعه از وضعیت تک جنسیتی خارج شود. برای هردو جنس زمینههای رشد و پیشرفت مساعد گردد. دیگری، هنجارهای معمول ازدواج ساده شود که جوانان بتوانند نیازهای جنسی شان را از راههای سالم رفع سازند و نارساییهای محیط خانوادگی و اجتماعی حل گردد و نخبهگان و نهادهای فرهنگی جامعه، برای جلوگیری و نکبت این پدیده آگاهیدهی لازم را انجام دهند.
