جادهی پل سوخته-دارالاامان کابل که بهتازگی به کمک کشور ترکیه بازسازی شده است، قبلا بهطور رسمی بهنام تاریخنگار مشهور کشور، فیض محمد کاتب هزاره نامگذاری شده بود و تابلوی آن با آرم شهرداری (شاروالی کابل) بهطور رسمی بر روی این جاده نصب گردیده بود. اما به روز شنبه، به مناسبت افتتاح و ختم پروژهی بازسازی آن، نام این جاده از فیض محمد کاتب به جادهی پل سوخته-دارالامان تغییر کرده است. در مورد برداشتن تابلوی این جاده که نام تاریخنگار مشهور، فیض محمد کاتب بر آن نوشته شده بود، تا کنون اظهار نظر رسمی از جانب شهرداری کابل صورت نگرفته است. این مسئله که چرا نام رسمی این جاده یکباره تغییر یافته و تابلوی رسمی آن برداشته شده است، اعتراض گستردهی مردم و بهخصوص روشنفکران جامعهی هزاره را بهدنبال داشته است. بهطور معمول، نامگذاری جادهها و اماکن اجتماعی بهنام اشخاص معروف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بهخاطری صورت میگیرد که یاد آنها جاویدان شود و نقشآفرینیهای آنها در خدمتگزاری و تعالی علمی و فرهنگی جامعه فراموش نشود و آیندگان از تاریخشان آگاه باشند. بر اساس این منطق، نامگذاری جادهها و اماکن و تأسیسات اجتماعی بهنام شخصیتهای برجسته، یک کار ارزشمند میباشد و به همین منظور، جادهی دارالامان-پل سوخته به نام فیض محمد کاتب، نویسندهی کتاب گرانسنگ سراجالتواریخ از طرف شورای وزیران تأیید و نامگذاری گردیده بود. اما اینکه چرا در برابر این نام، حساسیت نشان داده شده است، نمیتوان آن را یک عمل ساده تلقی کرد. گذشتهی افغانستان نشان میدهد که در این سرزمین باور انسانی و ارزشگذاری به تاریخ مشترک و اینکه این سرزمین متعلق به همهی ساکنان این سرزمین میباشد و همه در عزت و افتخار آن شریک هستند، نفی گردیده است. بهجایش منطق برتریخواهی و شئونیزم حاکم بوده است. امیر عبدالرحمان درست با همین منطق خواست که حکومت متمرکز قبیلهمحور خویش را با کشتن و سرکوب اقوام دیگر پایهگذاری کند و از هرنوع ظلم و بیدادگری بر مردم این سرزمین دریغ نورزید. دیری است که این منطق بر فرهنگ سیاسی افغانستان حاکم است. مخالفت در برابر نام فیض محمد کاتب هزاره، درست بر اساس همین منطق و سیاست نفی صورت گرفته است و هنوز نام و شخصیت هزاره به عنوان قومی که در محور تبعیض و بیدادگری قرار داشته، در این سرزمین سنگینی دارد و نفی میگردد. نقش برجستهی فیض محمد کاتب برای زنده کردن تاریخ واقعی این سرزمین، سزاوار بیشترین تقدیر و ارجگذاری است. در واقع نامگذاری یک جاده بهنام او، نمیتواند دین او را برای روایت واقعی تاریخ این سرزمین ادا کرد. مخالفت با او بهخاطر هزاره بودنش میباشد. بدون تردید، کسانی که با نامگذاری جادهای بهنام این شخصیت علمی مخالف هستند، نمیتوانند شخصیت علمی او را انکار کنند. اثر تاریخی او (سراجالتواریخ) گویای بخشی از تاریخ این سرزمین میباشد. کتمان بزرگی شخصیت کاتب، کتمان واقعنگری و رویکرد جعلسازی تاریخ و هویت در این سرزمین میباشد.
کسانی که نام کاتب را بر روی جادهی این سرزمین نمیخواهند، فاشیستهای کوری هستند که دیگران را انسان نمیدانند و عزت و افتخار این سرزمین را به نابودی میکشانند. تاریخ نشان داده است که این رویکرد باطل بوده است و هرگز به نابودی هویت و واقعیتها منجر نشده است و آنچه که از تاریخ بهجا مانده است، حکایت نکبت و زشتی این رویکرد و طرز تفکر است. این رویکرد بیشتر از صد سال است که در افغانستان علیه هزارهها اعمال میشود؛ ولی نه هزاره نابود شده است و نه تاریخ حکایت باطل این رویکرد غیرانسانی را فراموش کرده است. آنچه از تاریخ میآموزیم، این است که این رویکرد باید از بین برود و جایش را همدیگرپذیری بگیرد.
هزارهها یک راه بیشتر ندارند و آن اینکه باید برای اثبات هویت انسانی و تاریخیشان مبارزه کنند. مبارزهی هزارهها برای اثبات هویت و تاریخشان، برحقترین داعیهی حقخواهی در این سرزمین میباشد. یادم هست، زمانی که جادهی قبلی دشت برچی بهنام شهید مزاری نامگذاری گردیده بود. برای نفی آن این بهانه آورده میشد که مزاری در جنگهای داخلی نقش داشته است و نباید جادهی مذکور بهنام او نامگذاری شود. اما اکنون مخالفت با نام کاتب با کدام توجیه صورت میگیرد؟ او که یک شخصیت علمی و تاریخنگار برجستهی این سرزمین میباشد. چرا نام او بر روی جادهی این سرزمین پذیرفتی نیست؟ این مسئله این واقعیت را نشان میدهد که هنوز سیاست نفی در این سرزمین اعمال میشود و هزاره در محور اعمال این سیاست نابخردانه قرار دارد.
این شعار رییس جمهور اشرف غنی که در مبارزات انتخاباتیاش میگفت: «سیاست حذف را حذف میسازم»، هنوز در گوشهایمان طنینانداز است و در زمان انتخابات نویدی را به ما میداد که در زمان زمامداریاش اعمال سیاست نفی و عملکردهای تبغیضآمیز صورت نخواهد گرفت. اما تغییر نام جادهی فیض محمد کاتب در روزهای آغازین ریاست جمهوری او، این امید را به چالش کشیده است. احیای این امید بستگی به موضعگیری روشن رییس جمهور در برابر این عمل تبعیضآمیز دارد.
