کارشناسان باستانشناسی میگویند که ساختوساز طالبان در ساحات باستانی شهر بامیان، «خودسر»، «ناآگاهانه» و در تضاد با کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی جهان است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت سرپرست طالبان دستور بازسازی بازار کهنهی شهر بامیان در مقابل بودا را صادر کرده است.
این بازار در فهرست یونسکو یا سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد، بهعنوان میراث جهانی ثبت شده است. براساس تحقیقات در این ساحه، شهرشاهی مربوط به عصر بودیسم و زمان شاه کوشانی مدفون است.
غلامرضا محمدی، مسئول پیشین یونسکو در بامیان میگوید که براساس اصل ۱۷۲ کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی که افغانستان عضو آن است، زمانی که دولتها بخواهد در ساحات میراث جهانی هرگونه اقدامی انجام دهد، باید پلان ساحه را دقیق و با جزئیات به دبیرخانهی کمیته میراث جهانی ارائه کند.
به گفتهی او، دبیرخانهی کمیته میراث جهانی پلان ارائهشده را از تمام ابعاد بررسی و نظر خود را به کمیته میراث جهانی اعلام میکند. او گفت که تصمیم نهایی را کمیته میراث جهانی میگیرد که آیا پلان ارائهشده قابل تطبیق است یا اینکه از اجرای آن جلوگیری کند.
محمدی گفت که طالبان چنین طرحی را ارائه نکردهاند. این در حالی است که ملا عبدالله سرحدی، والی طالبان در بامیان اعلام کرده که بازسازی بازار کهنه در مقابل بودا با هماهنگی یونسکو و سایر نهادهای بینالمللی آغاز شده است.
مسئول پیشین یونسکو این ادعای والی طالبان را «دروغ» میخواند. به گفتهی او، اخذ جواز هرگونه کار و بازسازی در ساحات باستانی باید روند کنوانسیون میراث جهانی را طی کند.
محمدی گفت که ساختوسازهای «خودسر و ناآگانه»ی طالبان در ساحات باستانی ممکن است باعث شود که کمیته میراث جهانی، ساحه ثبتشده را از فهرست خط بزند و یا برای طالبان تنبه در نظر بگیرد.
بامیان یکی از شهرهای باستانی و تاریخی افغانستان است که شامل فهرست یونسکو میباشد. هشت ساحه، از جمله ساحه بودا -صلصال و شهمامه- در این ولایت در سال ۱۳۸۲ شامل فهرست میراثهای فرهنگیِ در حال خطر گردید.
در گذشته براساس درخواست باستانشناسان، نه تنها ساختوساز بلکه رفتوآمد وسایط نقلیه سنگین در ساحات باستانی حفاظتشده از جمله بازار کهنه بامیان منع بود.
اکنون که طالبان بازسازی بازار کهنهی بامیان را آغاز کرده، نگرانیها از حذف این ولایت از فهرست میراثهای فرهنگی جهان نیز بالا گرفته است.
این گروه حدود ۲۲ سال پیش نیز با جاسازی مواد منفجره پیکرههای بودای بامیان را انفجار دادند. اکنون از آن پیکرههای عظیم بودا، جای خالی باقیمانده است.
