نشست سران کشورهای عضو و کشورهای ناظر سازمان شانگهای در شهر یوفای روسیه به تاریخ 9 جولای برگزار گردید. امسال، همزمان با نشست سران کشورهای عضو و کشورهای ناظر سازمان همکاری شانگهای، نشست رهبران کشورهای بریکس نیز در همین شهر برگزار گردید.
نشست امسال سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای از آنجا مهم که این سازمان نگرانیهای جدی را در خصوص پیامدهای خروج نیروهای بینالمللی از افغانستان مطرح کرده است. گفته میشود که قرار است امسال یک نشست ویژه از طرف این سازمان در مورد افغانستان در روسیه برگزار گردد. رهبران کشورهای عضو سازمان در ملاقاتها و جلسات متعدد، نگرانیهای خویش را از بدتر شدن اوضاع امنیتی افغانستان و بویژه، گسترش ناامنیها در ولایات شمالی افغانستان مطرح کرده اند.
احتمال میرود که همزمان با خروج نیروهای غربی از افغانستان، نقش سازمان همکاریهای شانگهای در منطقه، بویژه در افغانستان تقویت یابد. افغانستان از یک سال بدین سو تلاش ورزیده است با وارد شدن در این سازمان به عنوان عضو اصلی از پتانسیالهای این سازمان در منطقه بهره جوید. افغانستان فعلا به عنوان عضو ناظر در کنار پاکستان، ایران، هند و منگولیا در جلسات این سازمان شرکت میکند.
عضویت افغانستان در سازمان شانگهای به چهار دلیل میتواند بسیار مهم باشد:
اول: از سال گذشته بدین سو، پاکستان به حمایت چین لابی گستردهای را برای عضویت در سازمان شانگهای انجام داده است. انتظار میرفت که در نشست یوفا، عضویت هند و پاکستان به عنوان اعضای اصلی شانگهای نهایی گردد. اگر پاکستان و هند بتواند عضویت کامل این سازمان را بدست بیاورند، حضور افغانستان دراین سازمان به عنوان عضو اصلی از اهمیت سیاسی مهمی برخوردار است.
دوم: با در نظرداشت اینکه سازمان شانگهای تلاش میکند در کنار مسایل امنیتی، همکاریهای اقتصادی در منطقه را به عنوان یکی از فعالیتهای عمدهاش برگزیند، عضویت افغانستان دراین سازمان به افغانستان فرصت استفاده از برنامههای اقتصادی زیربنایی منطقهای مانند، کمر بند راه ابریشم جدید چین و اتحادیه اوروایشیا بدست میآورد. در صورت بیرون ماندن ازین سازمان، افغانستان به حاشیه قرار خواهد گرفت. راه زمینی طرح اقتصادی کمربند راه ابریشم جدید که از طریق کشورهای اسیای میانه به ایران و ترکیه و بعد مسکو وصل میشود و تا اروپا ادامه مییابد، افغانستان را بصورت عملی دور زده و پتانسیالهای ترانزیتی افغانستان را نابود میکند. همزمان با آن، طرح دهلیز اقتصادی چین و پاکستان که به پروژه اقتصادی بندر گوادر مشهور است، نیز افغانستان را دور میزند. بنابراین، عضویت افغانستان در سازمان شانگهای ممکن است به تحقق خطوط مواصلاتی شمال-جنوب که چین و کشورهای آسیای میانه و حوزه اتحادیه اوروایشیا را از طریق افغانستان به جنوب اسیا وصل کند.
سوم: با خروج کامل نیروهای خارجی، میزان علاقمندی کشورهای غربی به افغانستان در حال کاهش است. خروج غرب از افغانستان نگرانیهای جدی را در خصوص آینده افغانستان مطرح کرده است و بسیاری ترس از آن دارند که مبادا غرب افغانستان را دوباره به حالت خودش رها کند. بیرون شدن نیروهای غربی از کشور به شکلی از اشکال، افغانستان را به منطقه رها میکند. دراین حالت، عضویت افغانستان در سازمان شانگهای که متشکل از همسایههای شمالی آن به استثنای ترکمنستان، و چین و روسیه است میتواند به امنیت و اقتصاد افغانستان کمک کند. در صورت عضویت کامل افغانستان، سازمان شانگهای باید مسئولیت تامین امنیت افغانستان را به عنوان بخش از جغرافیای این سازمان به عهده بگیرد. گرچند، روسیه آمادهای گرفتن چنین مسئولیتی نیست و مقامات چینی نیز بصورت اشکار بیان داشته اند که چین نمیتواند بجای غرب مسئولیت تامین امنیت افغانستان را به عهده گیرد.
چهارم: اگر پاکستان بتواند عضویت سازمان همکاری شانگهای را بدست اورد، عضویت افغانستان دراین سازمان میتواند به حل منازعه میان افغانستان و پاکستان کمک نماید، چنانچه انتظار میرود عضویت هند بتواند مشکلات مرزی میان این کشور و چین را حل کند. چین تجربه حل منازعات مرزی خویش را از طریق این سازمان با کشورهای آسیای میانه دارد.
با در نظرداشت نکات فوق، رابطه افغانستان و سازمان همکاریهای شانگهای اهمیت روزافزون دارد و توقع میرود نقش این سازمان در افغانستان در سالهای آینده افزایش یابد. گرچند، این سازمان تا حال به شکل عینی وارد قضایای افغانستان نیست.
