پایان مأموریت جنگی نیروهای آمریکایی و اقتصاد افغانستان

منبع: بلومبرگ
اقبال غرجی
بعد از بیش‌تر از دوازده سال حمله‌ی نظامی امریکا به افغانستان، اقتصاد این کشور در گرو سیاست و امنیت گیر می‌ماند. محمود حنفی که در شهر قند‌هار دکان دارد، هر روز نشانه‌های این روند را مشاهده می‌کند. او می‌گوید، دو سال است که فروش‌های وی کاهش 50 درصدی نموده‌اند. به خاطری‌ که مشتریان او تا انتخابات ریاست جمهوری که در 5 آپریل سال آینده برگزار می‌شود و خارج شدن نیروهای بین‌المللی تا آخر سال آینده، تعمیر خانه‌های‌شان را به تعویق انداخته‌اند.
حنفی که از اتاقک شیشه‌ای به طرف بیرون نگاه می‌کرد، از طریق ترجمان گفت: «مردم منتظرند که پس از انتخابات چه اتفاق خواهد افتاد. حتا اگر 50 درصد کار پروژه‌های‌شان هم پیش رفته باشد، ادامه‌ی کار پروژه‌ها را متوقف می‌سازند و پول‌های‌شان را ذخیره می‌کند».
بانک جهانی پیش‌بینی نموده است که رشد اقتصادی افغانستان در سال جاری از چهارده درصد به 3.1 درصد کاهش می‌یابد. مشتریان، سهام‌داران شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران تنها حدسی که در باره‌ی اقتصاده می‌زنند، وابستگی افغانستان را به نیروها و کمک‌های خارجی نشان می‌دهد‌ که بعد از خروج آن‌ها ذخایر طبیعی‌ که هرگز استخراح نشدند و زراعتی که تاهنوز در گرو صادرات تریاک می‌باشد، چه خواهد شد؟
احمد بسام، رییس شرکت انحصاری افغان هولدینگ که مقر آن در کابل است، می‌گوید: «رشد اقتصاد در افغانستان معلوم نیست، اما کاهش آن خیلی آشکار است». وی می‌گوید: «اگر طالبان کنترول قدرت را به دست بگیرند، همه‌ی ما افغانستان را ترک می‌کنیم». وی که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران افغان حرف می‌زد، گفت که اکثر سر‌مایه‌گذاران خانه‌ی دومی‌شان در دوبی می‌باشد و سرمایه‌های‌شان را به آن‌جا انتقال می‌دهند.
نظر به گفته‌های دو مقام امریکایی که نخواستند نام‌شان فاش شود، «خارج نمودن سرمایه از افغانستان از سال 2009، به‌شمول قاچاق مواد مخدر، کمک مالی امریکا آغاز شده است».
امتناع ورزیدن کرزی
امتناع ورزیدن حامد کرزی، رییس جمهور افغانستان از امضای موافقت‌نامه‌ی امنیتی که در آن تعدادی از نیروی ائتلاف و امریکایی بعد از 2014 در کشور باقی می‌مانند، نگرانی‌های اقتصادی را بیش‌تر کرده است. نظر به گفته‌های و‌زارت مالیه، برای سال مالی که در ماه مارچ ختم می‌گردید، 77 درصد از بودجه‌ی توسعه‌ای و 44 درصد از بودجه‌ی امنیتی افغانستان از طرف کمک‌های بین‌المللی و دونر‌ها پرداخت گردیده است. در صورت امضا نکردن موافقت‌نامه‌ی امنیتی افغانستان تا سال 2017 سالانه ده بیلیون کمک‌های اقتصادی و نظامی را از دست می‌دهد.
جنرال جوزیف دنفورد، یک مقام ارشد نظامی امریکا و قوای ائتلاف در افغانستان در کابل به خبر‌نگاران در ماه جاری گفته است: «در صورت امضا نکردن پیمان امنیتی‌، ارزش املاک و دارایی به صورت سر‌سام‌آور کاهش می‌یابد».
کارخانه‌ی جوس
نظر به داشته‌های بانک جهانی و معلومات از نمایندگی حمایت از سرمایه‌گذاری افغانستان، ثبت نمودن شرکت‌‌های جدید در هفت ماه اول سال جاری به 2000 کاهش نموده است که در سال گذشته در عین زمان 3500 بود، که کاهش 43 درصدی را نشان می‌دهد. برای بازرگانان افغانستان مثل مصطفی صدیق، در کشور افغانستان تجارت فعلآ تصمیمی است که هر روز با خطر مواجه است. آن‌ها باید خروج نیروهای امریکا و هم‌پیمانان‌شان بعد از دوازده سال تهدید گروه‌‌های شورشی، فساد‌های اداری مداوم و عدم اطمینان که بعد از کرزی چه کسی رییس جمهور می‌شود و برای 10 سال دیگر در کشور حکم‌رانی می‌کند‌ را دقیق ارزیابی کند.
صدیق می‌گوید که وی در سال 2009، 25 میلیون دالر که از خانواده‌اش‌ برایش مانده بود، شرکت انحصاری امید بهار را پایه‌گذاری نمود‌. او در این شرکت از انار، سیب و میوه‌های دیگر در پارک‌های صنعتی کابل جوس می‌سازد. صاحب این شرکت می‌گوید که در سال جاری فروش‌های‌شان 40 درصد کاهش یافته است.
صدیق در یک گفت‌وگوی تیلفونی گفت: «به خاطر عدم موجودیت اطمینان که بعد از 2014 چه اتفاقی خواهد افتاد‌، مشتریان افغان هم در‌آمد کافی برای مصرف‌شان ندارند‌ و مصارف‌شان را کم نموده‌اند. به این ترتیب، روند تجارت به‌سرعت در حال کاهش یافتن است».
ظرفیت پایین
صدیق می‌گوید، وی در شرکت خود 450 کارمند را استخدام نموده است. در ماه دسامبر سال 2012 این شرکت در یک حمله‌ی انتحاری که در موتر جا‌سازی شده بود، تخریب شد. وی می‌گوید که به خاطر باز‌سازی کارخانه 7 میلیون دالر پرداخت نموده است. به گفته‌ی او، دو ماه پیش پروژه‌ی باز‌سازی کار‌خانه‌ی‌شان تکمیل شده است، ولی تا هنوز در روند فروشات آن‌ها 40 درصد کاهش مشاهده می‌شود.
صدیق می‌گوید که وی تصمیم داشت ‌70 میلیون دالر را سرمایه‌گذاری کند؛ ماست، شیر و بعضی از اقلام دیگر را نیز تولید کند، ولی متأسفانه به خاطر حمله‌ی انتحاری و عدم حمایت دولت از این تصمیم‌شان، تحقق نیافت. وی می‌گوید، به خاطر خساراتی که این شرکت از ‌حمله‌ی انتحاری دیده بود، دولت موافقت نکرد که از ایشان تا سه سال آینده مالیه اخذ ننماید.
در یک گفت‌وگوی تیلفونی، عبد‌الهادی ارغندیوال، وزیر اقتصاد افغانستان گفت، در سال 2013 نرخ بی‌کاری در افغانستان به 40 درصد رسیده است. وی باور دارد که با خروج نیروهای بین‌المللی و قرار‌داد کنند‌گان‌شان از افغانستان، درصد بی‌کاری به 50 خواهد رسید.
ذخایر طبیعی
یماشیتا در یک تماس تیلفونی گفت: «اگر دولت بخواهد بی‌کاری را از جامعه ریشه‌کن کند، توقع می‌رود که سالانه 150000 تا 200000 شغل جدید را ایجاد کند». وحید الغ‌بند، رییس و مؤسس بیل گروپ لندن مقیم در کابل، کسی که حدود چهار دهه تجربه در بخش استخراج معادن در اروپای مرکزی، شرقی و امریکای جنوبی دارد، می‌گوید: سرمایه‌گذاری‌های بزرگ‌- شامل کشف و استخراج ذخایر طبیعی افغانستان، توسط پنتاگون و سروی جیولوژیکی ایالت متحده‌ی امریکا یک تریلیون دالر تخمین زده شده است- چیزی که لازم به سرمایه‌گذاری‌های‌ اساسی در بخش زیر‌بنا‌های اقتصادی دارد که به چندین سال وقت نیاز است.
وحید الغ‌بند که در یک سفر با تعدادی از سرمایه‌گذاران بین‌المللی که توسط کمپنی مک کینسی مقیم نیورک تنظیم گردیده بود، در ماه جون‌ جهت تجارت و حفظ ثبات به افغانستان آمده بود.
شروع کوچک
الغ‌بند بعد از بر رسی معدن‌ گفت که وی تصمیم دارد سرمایه‌گذاری را از میلیون‌ها دالر آغاز ‌کند، نه صدها میلیون دالر که توسط آن شبکه‌ی دوکان‌های نشراتی را در افغانستان ایجاد کند. الغ‌بند گفت که بعد از سال 2014 مدیر شرکت بیل گروپ که در دوبی مصروف فعالیت می‌باشد، «دو نوع تجارت را در افغانستان شروع می‌کند که روند آن چگونه به پیش می‌رود».
الغ‌بند گفت که مقام‌های افغان در جلسه با سرمایه‌گذاران در‌باره‌ی «صادرات تولیدات زراعتی و دیگر تولیدات‌» صحبت نمودند. از صادرات تولیدات که در جلسه‌‌ مورد بحث قرار گرفت، سالانه به ارزش یک بیلیون دالر به دست می‌آید، اما جای مصارف‌ نیروهای امریکایی و ائتلاف را در افغانستان گرفته نمی‌تواند.
تریاک به یکی از موفق‌ترین صادرات افغانستان مبدل خواهد شد‌ و مقام‌های امریکایی اعتراف نموده‌اند که در ریشه‌کن کردن تریاک در افغانستان ناکام مانده است. پنتاگون در گزارش ماه گذشته در‌باره‌ی تولیدات تریاک به کانگرس گفته است، «تریاک به یکی از زراعت‌های اساسی در افغانستان مبدل می‌گردد و شورشیان از بودجه‌ی آن تغذیه می‌کند».
کلینیک‌ها، اعانه‌ها
برنا کریمی، سفیر پیشین افغانستان در کانادا که فعلا رییس شرکت کپتلایز ا‌ل‌.ا‌ل.سی مشورتی و سرمایه‌گذاری می‌باشد، گفت، نیروهای امریکایی و ائتلاف بر‌علاه‌ی جنگ علیه شورشیان، از طریق پروژه‌های توسعه‌ای و شفاخانه‌های صحی‌ و پروژه‌هایی زراعتی برای مردم افغانستان کمک نموده است.
کریمی در مصاحبه‌ای گفت: «چه چیزی می‌تواند جایگزین همه‌ی این‌ها گردد؟» «برای افغانستان چیز‌ مشخصی وجود ندارد که خلا‌ها را پر کند. اگر‌چه دولت افغانستان باید خالی‌گاه‌ها را پر می‌ساخت، ولی آیا دولت منابعی در اختیار دارد، یا توانایی و ظرفیت‌شان را دارد؟»
حنفی، فروشنده‌ی سنگ کاشی می‌گوید، به خاطر عدم موجودیت منابع برقی جهت قطع‌کاری سنگ‌هایی که وی از کشور‌های چین، ایران و پاکستان وارد می‌کند، دچار مشکل است. وی می‌گوید در صورت نداشتن پترول و دیزل کافی، وی قادر نیست که منبع انرژی برقی داشته باشد.
خرابی برق
عمر زاخیل‌وال در نزدیکی وزیر اکبر‌خان، محلی که جای بود و باش سرمایه‌داران است، زندگی می‌کند. یک روز صبح گزارش‌گر به خاطر تهیه‌ی گزارش به خانه‌ی‌شان آمده بود؛ خرابی برق باعث شده بود که خانه‌ی‌شان برق نداشته باشد. نداشتن برق زاخیل‌وال را نسبت به آینده بد‌بین نمی‌ساخت، ولی این خرابی‌های برقی باعث بد‌بینی برای شهروندان دیگر افغانستان می‌گردد.
در وقت صرف صبحانه‌ای که از ترکیب تخم، چپس، انار و نان افغانی ترتیب گردیده بود، زاخیل‌وال گفت: صادرات میوه‌های تازه و خشک، تجارت و حمل‌ونقل‌ و دیگر خدمات صنعتی تا یک دهه‌ی دیگر که زمینه‌ی استخراج معادن و ذخایر طبیعی مساعد گردد، می‌توانند اقتصاد کشور را تا حدی پایداد نگه‌دارند.
زاخیلوال می‌گوید: «بدبختانه‌ تحلیل‌هایی ‌بین مردم نسبت به‌ آینده‌ی افغانستان وجود دارند؛‌ آن‌ها آینده‌ی افغانستان را طوری تصور می‌کنند که گویا قیامت می‌گردد، چیزی که مبتنی بر حقیقت نیست و تحقق نمی‌یابد. آن‌ها افغانستان امروز را با افغانستان 1992 و زمان حمله‌ی اتحاد جماهیر شوروی‌ به افغانستان مقایسه می‌کنند. قوای ائتلاف که فعلا در افغانستان وجود دارند، مثل اتحاد جماهیر شوری نیستند‌ و مردم افغانستن هم مثل سابق فکر نمی‌کنند».
گارد‌های مسلح
اسماعیل غضنفر، رییس شرکت غضنفر گروپ مثل آقای زاخیل‌وال نسبت به آینده خوشبین به نظر می‌رسد. او می‌گوید که حدود 40 سال قبل خانواده‌‌ی‌شان‌ تجارت تلویزیون را آغاز کرده بود و فعلا بیش‌تر از 3000 کارمند را در پالایشگاه‌شان در حیرتان که در نزدیک مرز ازبکستان قرار دارد، استخدام نموده‌اند. این گروپ هم‌چنان صاحب بانک تجارتی، کمپنی استخراج معادن و ساختمانی می‌باشد.
به‌شمول غضنفر گروپ، شرکت ترکیش پترولیم و شرکت دراگن آیل پیلس (‌دی‌.جی‌.او‌) که مقر آن در دوبی است، 150 میلیون دالر را در ماه اکتوبر به خاطر اکتشاف گاز افغان-تاجک به دست آورده است. غضنفر با 20 درصد سهمی که در این پروژه دارد، در یک مصاحبه گفت: «سرمایه‌گذاری در این‌جا، خطر اقتصادی فوق‌العاده‌ای را به دنبال دارد، پس از کشف گاز‌، ما 1 بیلیون را سرمایه‌گذاری می‌کنیم».
خانواده‌ی غضنفر که اکثر اوقات در دوبی زندگی می‌کند، گفت: «‌جان سرمایه‌گذاران نسبت به سرمایه‌ی‌شان بیش‌تر در خطر است». غضنفر می‌گوید که اقدامات امنیتی مثل داشتن گارد‌های مسلح که از اختطاف و حملات جلو‌گیری کند، به هزینه‌ی تجارت افزوده می‌افزاید. او می‌گوید که این هزینه در آن حد هم نیست که غیر‌قابل پرداخت باشد.