ریاست «S»، روایتی از یک اشتباه

سنجر عظمت
ریاست Sروایت تازه‌یی از چندوچون رویکرد پاکستان در قبال سیاست‌های ایالات متحده‌ی امریکا در نبرد با تروریزم در جغرافیای افغانستان است. این کتاب که ظاهرا بر بنیاد داده‌های اطلاعاتی سازمان استخباراتی امریکا نوشته شده، رویدادهای مرتبط به افغانستان و ماهیت سازمان استخباراتی پاکستان در حمایت از افراط‌گرایی مذهبی در افغانستان و کشمیر را روایت می‌کند.
استیف کول خالق کتاب ریاست S رویدادهای سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۶ را به بررسی گرفته و ضمن تمرکز روی فعالیت‌های استخباراتی پاکستان در حمایت از ترویزم و مدیریت این فعالیت‌ها از اداره‌ی استخباراتی تحت نام ریاست S یادآور شده – از ندانم‌کاری‌ها و اشتباهات امریکا درطولانی‌ترین نبرد این کشور نیز پرده برداشته است.
وی از پشتیبانی ارتش و سازمان استخباراتی پاکستان از طالبان می‌نویسد و روایت می‌کند که این حمایت به حدی گسترده بوده است که (CIA) گمان می‌برده است که رهبران بلندپایه‌ی پاکستان خود در دام افراط‌گرایان مذهبی گیر مانده‌اند.
آن‌چه دراین کتاب بیشتر قابل مکث است مواردی است که از آن به‌عنوان دلایل ناکامی امریکا دررسیدن به اهداف مشخص در جنگ افغانستان و به درازا کشیده شدن این جنگ نام برده شده که یکی از این ناکامی‌ها شکنندگی سرمایه‌گذاری امریکا روی سیاست‌های دموکراتیک افغانستان خوانده شده است.
نویسنده –مهم‌ترین اشتباه ایالات متحده در جنگ افغانستان را نادیده گرفتن دورویی و خیانت جنرالان پاکستانی خوانده است. در این کتاب که بر بنیاد اسناد و مدارک مهم استخباراتی نوشته شده آمده است که طالبان در کنار اختطاف‌ها و قاچاق مواد مخدر سالانه ۱۰۰ میلیون دالر از عربستان سعودی/امارات متحده‌ی عرب و کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس به‌دست می‌آورند.
پرده‌برداری از تمویل طالبان توسط کشورهای یاد شده و مدیریت جنگ طالبان توسط سازمان استخباراتی پاکستان لااقل برای دولت و مردم افغانستان موضوع تازه‌یی نیست اما آن‌چه برای امریکا و متحدان غربی که در حال حاضر در جغرافیای افغانستان مشغول نبرد با ترویزم‌اند باید قابل بحث باشد این‌که حمایت کشورهای عربی به‌شمول پاکستان از طالبان تاهنوز به قدرت خود باقی است و هیج مدرکی وجود ندارد که نشان بدهد طالبان از حمایت‌های مالی و تسلیحاتی متحدان خود محروم شده باشند.
بازی استخباراتی با امریکا و کشاندن هرچه بیشتر پای امریکا در گودال خونینی به نام جنگ افغانستان، مورد مهم دیگری است که از سوی جنرالان پاکستانی هنوز هم با قدرت و مهارت مدیریت می‌شود و هم مردم افغانستان و هم نیروهای بین‌المللی بیشترین تاوان این بازی را می‌پردازند.
ریاست S در حالی پرده از قدرت تندروان مذهبی در پاکستان و هراس امریکا از آن برمی‌دارد که این کشور سالانه هزاران میلیون دالر از کمک‌های ایالات متحده مستفید می‌گردد و در کنار آن به سلاح اتومی که بزرگترین آرزوی تندروان مذهبی چون اسامه بن‌لادن بود نیز دسترسی کامل دارد .
سرمایه‌گذاری شکننده‌ی امریکا روی سیاست‌های دموکراتیک در افغانستان از موارد مهم دیگری است که از اشتباهات امریکا در نبرد افغانستان از آن نام برده شده است.
نقض دموکراسی و حاکمیت مردم درافغانستان مورد مهمی است که هم از سوی دولت و افراد وابسته به آن و هم از سوی مخالفین دولت صورت گرفته است. آن‌چه روشن است ضدیت کامل نیروهای ضددولت افغانستان از دموکراسی است اما پیروی از سایه‌ی دموکراسی و نمادین بودن آن از آدرس دولت افغانستان و نقض صریح و آشکار آن از سوی دولت مورد مهمی است که هم ثبات نظام حاکم در کشور و هم موجودیت نیروهای بین‌المللی و جامعه‌ی جهانی را در حمایت از چنین نظام زیر سوال برده است.
برخوردهای دوگانه- سلیقه‌یی و عجولانه که بیشتر بر بنیاد تعلقات و تعصبات قومی بنا نهاده شده‌اند با جنگ‌سالاران حاکم در کشور- ندادن پاسخ قانع‌کننده و حرکت روشن در برابر خواست‌های مردم – سرکوب جریانات عدالت‌خواه و سرانجام دخالت بازی‌های سیاسی در هرگونه حرکت کنشی و واکنشی با مردم از موارد مهمی است که بحث دموکراسی در افغانستان و حمایت جامعه‌ی جهانی از دموکراسی را در این کشور زیر سوال برده است.
این سلیقه و در واقع حرکت خودخواهانه‌ی دولت به‌حدی مشمئزکننده و غیرمدنی است که یکی از بزرگترین جنگ‌سالاران به‌شدت مورد حمایت دولت که بارها مسوولیت حملات انتحاری و کشتار مردم بی‌گناه را به‌عهده گرفته است در رسانه‌ها حضور می‌یابد و حملات انتحاری را جواز شرعی و دینی می‌بخشد. فراتر از آن، حملاتی را که هزاران کشته و زخمی از خود به‌جا گذاشته یک «جنگ مقدس» می‌نامد.
تطبیق دموکراسی قومی از سوی دولت -در کنار ناتوانی در مبارزه با فساد، قاچاق مواد مخدر، سرکوب زورمندان محلی، امتیازدهی به تروریستان و عدم مجازات آن‌ها و ده‌ها مورد دیگر سبب گردیده است که باور مردم به نهادینه شدن دموکراسی از آدرس دولت افغانستان و حامیان بین‌المللی آن کمرنگ شود. این موارد فاصله میان دولت و مردم را روز تا روز بیشتر نموده و دامنه‌ی جنگ بیشتر از هر زمان دیگری در افغانستان گسترش یافته است.
ادامه‌ی چنین وضعیتی امید برای بهبود زندگی مردم و پایان جنگ امریکا در افغانستان را به یاس مبدل می‌سازد. تشدید فشار و مهار خودکامگی‌های جنرالان پاکستانی از یک‌طرف، سرکوب لانه‌های تروریزم در خاک پاکستان و قطع حمایت مالی و از بین بردن منابع بیرونی کمک به طالبان و تروریستان از سوی دیگر سبب خواهد شد تا ریشه‌های ترویزم در منطقه آسیب جدی ببیند.
با توجه به حضور طالبان، تروریستان داعش و تفنگ‌داران مسلح محلی در مناطق مختلف کشور، نظام فعلی در کشور با همه‌ی ناتوانی‌ها و مشکلاتی که دارد به‌عنوان مهم‌ترین آدرس مصونیت برای مردم شناخته می‌شود.