رییس جمهور آینده‌ی افغانستان و رهبری در سایه‌ی کرزی

منبع: واشنگتن تایمز
نویسنده: آشیش کومار سن
برگردان: حمید مهدوی
نام رییس جمهور کرزی در برگه‌های رای‌دهی انتخابات روز شنبه به مشاهده نمی‌رسید، اما انتظار می‌رود که رییس جمهور رونده‌ی افغانستان یک بازی‌گر سیاسی کلیدی باقی بماند و احتمالا روابط ایالات متحده‌ی امریکا با جانشینش را پیچیده سازد.
این در حالی است که میلیون‌ها تن از مردم افغانستان در انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای ولایتی شرکت کرده و در برابر خشونت‌های طالبان، که مانع نظارت ناظران انتخاباتی بین‌المللی از این روند شده بودند، ایستادند. انتقال صندوق‌های رای از مراکز رای‌دهی به مراکز شمارش آرا روز یک‌شنبه در حالی آغاز شد که جامعه‌ی جهانی نسبت به این‌که هیچ‌عمل خشونت‌آمیز عمده‌‌ای گزارش نشده است، اظهار راحتی کرده و از مشارکت گسترده‌ی رای دهنده‌ها در انتخابات ستایش کرد. این در حالی است که نتیجه‌ی قطعی انتخابات تا حدود یک هفته‌ی دیگر اعلام خواهد شد.
سه نامزد پیش‌تاز، از جمله‌ی هشت نامزد انتخابات ریاست جمهوری، از عبدالله عبدالله، وزیر خارجه‌ی پیشین گرفته تا اشرف غنی، وزیر مالیه‌ی پیشین و زلمی رسول، وزیر خارجه‌ی پیشین، گفته‌اند که مطمئنا می‌توانند برنده‌ی انتخابات باشند یا حد‌اقل به دور دوم راه یابند. نظر به گزارش اسوشیتید‌پرس، تمام این نامزدان گفته‌اند که به یافته‌های کمیسیون مستقل انتخابات، با فرض این‌که این یافته‌ها «معتبر» باشند، احترام خواهند گذاشت. حامیان عبدالله عبدالله و اشرف غنی قبل از انتخابات گفته بودند که شواهدی مبنی بر رای تقبلی، ترساندن رای‌دهندگان، پر‌شدن صندوق‌های رای‌دهی به شکل تقلبی و دخالت دولت به‌نفع زلمی رسول را در اختیار دارند. پس از تجربه‌ی تقلب گسترده در انتخابات ریاست جمهوری سال 2009، بسیاری از نامزدان ناظران‌شان را برای نظارت از مراکز رای‌دهی اعزام کرده بودند.
نظر به قانون اساسی افغانستان، رییس جمهور کرزی‌ که از ماه د‌سامبر سال 2001 تا کنون رییس جمهور افغانستان بوده است، نمی‌تواند برای سومین بار پیاپی در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کند. هرچند نتیجه‌ی انتخابات مشخص نیست، اما واضح است که آقای کرزی، حتا بعد از ترک ریاست جمهوری، نفوذ قابل ملاحظه‌ای در سیاست افغانستان خواهد داشت و این شاید برای واشنگتن خبر بدی باشد.
یک افسر بلند‌پایه‌ی پیشین ارتش ایالات متحده‌ی امریکا که نخواست نامش فاش شود، در مورد نفوذ احتمالی آقای کرزی بر جانشینش، گفت: «این امر روابط با واشنگتن را پیچیده خواهد ساخت».
روابط آقای کرزی با واشنگتن، در مقایسه با روزهایی که وی به صورت پایدار و محکم حمایت غرب را با خود داشت، دگرگون شده است. بعد از انتقاد علنی نقش ناتو در افغانستان توسط آقای کرزی، شکایت از حملات هواپیماهای بدون سرنشین امریکایی بر تروریست‌های مظنون و رهایی ده‌ها زندانی‌ای که نظر به ادعاهای حکومت اوباما دست‌های‌شان به خون مردم افغانستان آغشته بود، روابط میان آقای کرزی و واشنگتن سرد شده است.
سرخوردگی عمیق واشنگتن با آقای کرزی، نه تنها در حکومت اوباما، بل‌که در کنگره‌ی امریکا، در بیانیه‌ای که بعد از انتخابات ریاست جمهوری روز شنبه منتشر شد، انعکاس یافته بود. ادوارد رویس، سناتور جمهوری‌خواه کالیفرنیایی و رییس کمیته‌ی روابط خارجی مجلس امریکا‌ گفت که حکومت کرزی «موردی از چگونگی از دست دادن حمایت بین‌المللی» است. آقای رویس گفت: «انتخابات می‌تواند فرصتی برای آغاز نو با یک رییس جمهور جدید باشد».
کارشناسان نسبت به این‌‌که رییس جمهور جدید بتواند آغازگر یک آغاز نو باشد، شک دارند. سارا چایس، عضو ارشد برنامه‌های آسیای جنوبی و دموکراسی و حاکمیت قانون در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی‌ گفت، دلیل آن این است که آقای کرزی به ایفای نقش قابل توجهش در پشت پرده ادامه خواهد داد.
خانم چایس و افسر پیشین ارتش ایالات متحده گفتند که نقش بعد از انتخابات آقای کرزی شبیه به نقش ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه‌ در سال‌های 2008 تا 2012 (زمانی که او به عنوان نخست‌وزیر جانشین دست‌نشانده‌اش، دیمیتری مدودف‌ خدمت می‌کرد) است. این در حالی است که آقای کرزی می‌تواند در انتخابات ریاست جمهوری سال 2019 نامزد باشد.
در همین حال، نزدیکی او به قدرت واقعی خواهد بود. او در محوطه‌ی امنی در مجاورت ارگ، کاخ ریاست جمهوری در کابل، اقامت خواهد داشت. مقام پیشین ارتش ایالات متحده گفت: «این، به معنای واقعی کلمه، گردش در باغ و ملاقات رییس جمهور جدید خواهد بود».
امنیت در تعادل
انتخابات فرصتی است برای اولین انتقال دموکراتیک در تاریخ افغانستان. رییس جمهور اوباما مشارکت مردم افغانستان در انتخابات را، که به گفته‌ی او، برای تضمین آینده‌ی دموکراتیک افغانستان و هم‌چنین برای تداوم حمایت بین‌المللی حیاتی است، تحسین کرد. نیروهای ائتلاف بین‌المللی تا اواخر سال جاری افغانستان را ترک خواهند کرد.
آقای کرزی از امضای موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی با حکومت اوباما، که به نیروهای امریکایی و ناتو اجازه می‌دهد تا بعد از خروج تمام نیروهای جنگی به حیث مشاوران و کارشناسان ضد‌تروریزم در افغانستان بمانند، خودداری کرده است.
سه نامزد پیش‌تاز، عبدالله عبدالله، زلمی رسول و اشرف غنی وعده داده‌اند که در صورت برنده شدن موافقت‌نامه‌ی امنیتی را امضا خواهند کرد، اما رییس جمهور جدید تا تابستان مشخص نخواهد شد. برای برنده شدن، یک نامزد باید بیش از 50 درصد آرا را به دست بیاورد.
با در نظرداشت تعدد نامزدان ریاست جمهوری (هشت نامزد)، بعید به نظر می‌رسد که نامزدی در دور اول به این هدف دست یابد. انتظار می‌رود که تصمیم در این مورد در دور دوم اتخاذ شود. در این صورت، آقای کرزی تا اواخر فصل تابستان رییس جمهور باقی خواهد ماند.
تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که سرانجام زلمی رسول برنده‌ی رقابت‌های ریاست جمهوری خواهد بود، به دلیل این‌که او حمایت خانواده و ماشین سیاسی کرزی را با خود دارد. اگر آقای رسول برنده‌ی انتخابات باشد، اولین آزمایش او امضای موافقت‌نامه‌ی امنیتی است. افسر پیشین ارتش ایالات متحده‌ی امریکا گفت: «دیدن این‌که آیا آقای رسول خودش را اثبات خواهد کرد و مرد خودش خواهد شد، واقعا جالب است».
شهردار کابل
آقای کرزی که در سال 1957 در ولایت جنوب‌شرقی قندهار متولد شده است، یکی از چهار فرزند رییس یکی از قدرت‌مندترین قبیله‌های افغانستان، پوپلزی‌ است. وی در کابل و در شیملا (در هند)، تحصیل کرده است. آقای کرزی در دهه‌ی 1980 به مبارزات ضد‌شوروی در افغانستان پیوست و در اوایل دهه‌ی 1990 از طالبان حمایت کرد. او به‌زودی از طالبان سرخورده شد و به سخنرانی‌ها برای جلب کمک‌های غربی جهت سرنگونی این رژیم تندرو، که در سال 1996 به قدرت رسید، آغاز کرد.
در سال 2001 و بعد از حمله‌ی 11 سپتامبر، ائتلاف به رهبری امریکا رژیم طالبان را‌ به خاطر پناه دادن به اسامه بن‌لادن، رهبر القاعده‌ سرنگون کرد. بعد از آن غرب آقای کرزی را به عنوان رهبر افغانستان تعیین کرد و حاکمیت او توسط انتخابات سال 2004 رسمی شد. اما نفوذ او توسط بازخیز طالبان محدود شد و او به «شهردار کابل» مسما شد و ‌هم‌چنین به فساد گسترده‌ی مربوط به خانواده‌اش متهم شده است.
رابرت گیتس، وزیر دفاع پیشین ایالات متحده در یاد‌داشتش نوشته است که در سال 2009 واشنگتن تلاش کرد تا با مداخله در انتخابات، کرزی را از قدرت کنار بزند.
حکومت‌های جورج بوش و اوباما به‌شدت روی آقای کرزی سرمایه‌گذاری کردند. خانم چایس گفت: «آن‌ها به کرزی اجازه دادند تا آن را به رابطه‌ی شخصی میان حکومت ایالات متحده‌ی امریکا و خودش تبدیل کند». «این یک اشتباه بود». «کشورهای کمی وجود دارند که در آن‌ها یک رابطه‌ی سازمانی کلی با مردم آن کشور، به نوعی از نمایش اخلاقی و انتقادی با یک فرد تبدیل شود، رابطه‌ای که حکومت ایالات متحده زمینه‌ی آن را در افغانستان مهیا ساخته است». وی در ادامه گفت که واشنگتن با کرزی رابطه‌ی خوبی ندارد، به دلیل این‌که او «یک جاگزین جذاب برای خشونت‌ها ارائه نداده است».
تحلیل‌گران و مقام‌های پیشین ایالات متحده می‌گویند که در زمینه‌ی رابطه‌ی ایالات متحده-‌افغانستان، افراد زیادی مقصر‌ند و عادلانه نخواهد بود اگر صرف آقای کرزی را مقصر بدانیم. کارل اندرفرت، مشاور ارشد در مرکز مطالعات استراتژیکی و بین‌المللی گفت: «مسئولیت کساد در روابط ایالات متحده-افغانستان در سال‌های اخیر حکومت کرزی، تنها به او بر‌نمی‌گردد». وی در ادامه گفت: «آن گونه که رابرت گیتس در دفتر خاطراتش به‌درستی توضیح داده است، عامل بسیاری از انتقادهای تند او، رسیدگی نکردن به نگرانی‌هایی است که او شخصا از آن سخن گفته است».
میراث مشترک
آقای کرزی ریاست جمهوری را با میراث مشترک ترک می‌کند. هرچند انتقادهای شدید و پیاپی او از ایالات متحده‌ی امریکا روابطش با واشنگتن را تیره ساخت، اما این کارش از او در کشورش یک رهبر محکم و ملت‌گرا ساخت. توماس روتیک، از اعضای شبکه‌ی تحلیل‌گران افغانستان گفت: «بسیاری از مردم افغانستان از از خود‌سری‌های غرب در کشور‌شان خسته شده بودند و به این دلیل، کرزی را گرامی داشتند». وی در ادامه گفت: «این امر از اهمیت بیش‌تری برخوردار است که کرزی در حکومت‌داری‌ به گونه‌ای که معیارهای زندگی مردم افغانستان را بالا ببرد، ناکام ماند». میراث کرزی‌ گروگان رویدادهایی است که در چند‌سال آینده آشکار شدند‌.
توماس روتیک گفت: «آیا به کرزی به عنوان یک پل میان میان سه دهه جنگ و یک آینده‌ی با‌ثبات‌تر و شگوفا نگاه خواهد شد؟ و آیا دست‌آورهای دوران تصدی او در زمینه‌هایی چون آموزش و پروش، مراقبت‌های صحی و حقوق زنان با بازگشت یک رژیم افراطی و اسلام‌گرا، از بین خواهند رفت؟ اگر فرجام این است، کرزی‌، مردم افغانستان و ایالات متحده بازنده‌اند».