در انتخابات ریاستجمهوری دیروز (6 میزان) بهدلیل نبود نام شماری از رایدهندگان در حافظهی دستگاه بیومتریک و فهرست کاغذی رایدهندگان، صدها نفر در مرکز و ولایات از حق رایشان محروم شدند.
ثبتنام رایدهندگان در حافظهی دستگاههای بیومتریک از سازوکارهای جدید برای شفافیت در این دور انتخابات بود. اما شکایات شهروندان از محرومشدن آنان از حق رایشان، نشان داد که این طرح در شماری از مراکز کابل و ولایات نهتنها کارساز نبوده که مشکلساز هم بوده است.
شماری از شهروندان در اعتراضها به این ناکارآمدی، کمیسیون مستقل انتخابات را به تقلب سازمانیافته متهم کردهاند.
براساس فیصلهی کمیسیون مستقل انتخابات در روز رایگیری کسانی میتوانستند رای دهند که شناسههای شناسنامه و برچسب آنان را دستگاه بیومتریک بشناسد. شناسههای که در این دور انتخابات در حافظههای دستگاههای بیومتریک پیش از پیش ثبت شده و با واردکردن شماره برچسب شناسنامه در دستگاه ظاهر میشدند. اما پس از آغاز روند رایگیری، ویدیوها و گزارشهایی در شبکههای اجتماعی و از سوی شماری از رسانهها، نهادهای حقوق بشری و ناظران انتخاباتی به نشر رسید که در آن شهروندان از نبود نامشان در فهرست کاغذی و دیجیتلی شکایت داشتند. در این گزارشها مسئولان مراکز و محلهای رایدهی در پاسخ گفتهاند که براساس فیصلهی کمیسیون نمیتوانند کسانی را شامل روند رایگیری کنند که نامشان در فهرست دیجیتلی دستگاه بیومتریک نیستند.
رایدهندگان در مرکز لیسه نواباد، منطقهی دوغآباد، ناحیه سیزدهم شهر کابل با نشر ویدیویی اعتراضشان در رسانههای اجتماعی، گفتهاند که نام 90 درصد از مراجعان در فهرست رایدهندگان نبوده است. در این ویدیو، آنان این وضعیت را «تقلب سازمانیافته» خواندند.
آنان میگویند که در این مرکز ثبتنام کردهاند و در دور انتخابات پارلمانی سال گذشته در آن رای دادهاند، اما در این دور نامشان نبوده است.
ویدیوی دیگری نیز در رسانههای اجتماعی به نشر رسیده است که در آن شماری از شهروندان فهرست ششصفحهای همگانی میکنند که نشان میدهد صدها رایدهنده بهدلیل نیافتن نامشان در فهرست رایدهی از حق رای محروم شدند.
در ویدیوی دیگری از مرکزی در شهرک صفا، واقع در غرب کابل تعداد زیادی از مراجعان، اطراف مسئول محل رایگیری را گرفتهاند و خواهان استفاده از حق رایشان هستند، اما مسئول محل میگوید: «حافظهی دستگاه بیومتریک که 32 گیگا بایت است، از اطلاعات پر شده است و نام شما در آن نیست. این کار ما نیست. کار مسئولان کمیسیون است. برخلاف آن نمیتوانیم کاری کنیم.» در این ویدیو نیز شهروندان کمیسیون انتخابات را به تقلب سیستماتیک متهم میکنند و میگویند که اگر شکایت ثبت هم کنند، رسیدگی نخواهد شد.
مسئولان کمیسیون مستقل حقوق بشر نیز از بامیان گزارش دادهاند که در مرکز «شیو قول کندوک» در ولسوالی ورس این ولایت، نامهای 200 نفر در فهرست دیجیتلی و کاغذی رایدهندگان نبوده است. در این گزارش آمده است که نامهای تنها هشت نفر در فهرست شامل بوده است.
از مرکز رایدهی «پروژهی جدید شتل درملتون» واقع در ناحیه 11 شهر کابل نیز با نشر ویدیویی در رسانههای اجتماعی گزارش شده است که تا ساعت ده صبح، نام هیچ یک از مراجعان در فهرست رایدهندگان نبوده است.
پس از نشر این گزارشها و چشمدیدها از چالش نبود نام مراجعان در فهرست کاغذی و دیجیتلی رایدهندگان، کمیسیون مستقل انتخابات فیصله کرد که رایدهندگان میتوانند در صورت شاملبودن نامشان در یکی از فهرستها، میتوانند رای دهند. اما این فیصلهی کمیسیون نیز این مشکل را حل نتوانست. شماری از رایدهندگان از مرکز لیسه همایون شهید واقع در ناحیه 13 شهر کابل به اطلاعات روز گزارش دادند که این فیصله مشکل نبود نام شماری از شهروندان را برطرف نتوانسته است؛ زیرا نام تعدادی از مراجعان در هردو فهرست دیجیتلی و کاغذی رایدهندگان شامل نبوده است. کمیسیون مستقل انتخابات در این مورد که رای این مراجعان سرانجام تا آخر روز رایگیری با استفاده از راهکارهای دیگری، استفاده شده است یا نه، پاسخ نمیدهد.
فردوس کاووش، مدیر مسئول روزنامه هشت صبح به اطلاعات روز گفت که دو بار به مرکز «بابای آدم صفیالله» واقع در پروژه جدید خیرخانه در ساعتهای آغاز و پایان روند رایدهی مراجعه کرده است، اما نتوانسته است از حق رایاش استفاده کند. نام آقای کاووش در هردو فهرست دیجیتلی و کاغذی یافت نشده است.
سکینه امیری، خبرنگار نیز نامش را در فهرست رایدهی نیافته است. او میگوید، قبلا ثبت نام کرده بود. اما اکنون از رایدادن بازمانده است. او به اطلاعات روز گفت که در دو دور انتخابات پارلمانی سال گذشته و انتخابات ریاستجمهوری امسال نتوانسته است رای دهد.
این مراجعهکنندگان در حالی نتوانسته است از رایشان استفاده کنند که چشمدیدهای گزارشگر اطلاعات روز از مرکز مسجد قرآن و عترت، واقع در غرب کابل نشان میدهد که مدیر این مرکز، به مسئولان محلهای رای هدایت میدهد که براساس فیصله و روند جدید، افرادی را میتوانند شامل روند کنند که نامشان در هر دو فهرست وجود ندارد. مدیر مرکز به مسئولان محل هدایت داده که این افراد را جدیدا ثبت فهرست دیجیتلی دستگاه بیومتریک و فهرست کاغذی کنند تا از این روش بتوانند رای دهند. کمیسیون انتخابات در این مورد به تماس اطلاعات روز پاسخ نمیدهد.
نبود نام رایدهندگان در فهرست دیجیتلی و کاغذی نیز پیچیدگی و دلیلهای مشخصی را داشته است. یکی از شهروندان به اطلاعات روز گفته است که شماره برچسب شناسنامهاش از این جهت در فهرست دیجیتلی شامل نبوده است که به همان شماره کسی دیگری ثبت بوده است.
شماری از نهادهای ناظر و حامی حقوق بشر نیز با نشر اعلامیههایی، نسبت به این چالش در روز انتخابات اظهار نگرانی کردهاند. بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان (فیفا) با نشر اعلامیهای گفته است که اعلام تصامیم کمیسیون در حل این چالش دیرهنگام بوده است. در اعلامیهی این نهاد آمده است که در اثر ناهماهنگی میان مراکز و محلها و کمیشنران تصمیم و فیصلهی کمیسیون ساعتها بعد از اتخاذ آن به محلها و مراکز اعلام شده است.
در اعلامیهی بنیاد انتخابات شفاف افغانستان ( تیفا) نیز آمده است که عدم دقت در ترتیب فهرست دیجیتلی و کاغذی رایدهندگان باعث شده است که شماری از شهروندان نتوانند از حق رایشان استفاده کنند. در اعلامیه آمده است که اطلاعات پاکنشدهی انتخابات سال گذشته بعضا باعث شده است که دستگاه بیومتریک مانع تشخیص دوبارهی شناسههای شماری از رایدهندهها شود.
کمیسیون مستقل حقوق بشر نیز با نشر اعلامیهای، دقیقنبودن فهرست رایدهندگان را از چالشهای عمده خوانده است. در اعلامیهی این کمیسیون آمده است که این چالش سبب سرگردانی و محرومیت شهروندان در شماری از مراکز ولایات و کابل شده است.
در همین حال، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان میگوید که براساس یافتههای ناظران این کمیسیون، انتخابات ریاستجمهوری در زندانهای کابل و بیشتر ولایات کشور برگزار نشده است.
شکرالله مشکور، سخنگوی کمیسیون مستقل حقوق بشر به روزنامه اطلاعات روز گفت که زندانیان براساس قانون حق دارند تا از حقوق سیاسی و مدنیشان استفاده کرده و به نامزد مورد نظرشان رأی بدهند.
کمیسیون مستقل حقوق بشر گفته است در زندان پلچرخی انتخابات برگزار نشده که در نتیجه نزدیک به یازده هزار زندانی از حق سیاسی و مدنیشان محروم شدهاند. این کمیسیون همچنان گفته است که در زندان و توقیفخانهی زنانه در کابل نیز انتخابات برگزار نشده که در این محل نیز نزدیک به ۲۵۰ زندانی زن از حق رأیشان محروم شدهاند.
