ملیحه کاظمی
مردم کابل آلودگی صوتی را در ردیف بزرگترین مشکلات زندگی در پایتخت قرار میدهند. در جریان بیش از 18 سال گذشته با وجود افزایش روزافزون این آلودگی، برای کنترل آن کمترین توجه صورت گرفته است. هرازگاهی که اقداماتی روی دست گرفته شده، مقطعی و گذرا بوده و نتیجهای در پی نداشته است.
شهرداری کابل میگوید روزانه شمار زیادی از شهروندان کابل به شماره روابط عمومی شهرداری تماس میگیرند و از مشکلات آزاردهندهی آلودگی صوتی شکایت دارند.
به همین دلیل شهرداری کابل هفتهی گذشته در یک اقدام و بهمنظور کاهش آلودگی صوتی جمعآوری بلندگوهای دستفروشان و رستورانها را از نواحی پرجمعیت کابل آغاز کرد.
نرگس مومند، سخنگوی شهرداری کابل به اطلاعات روز میگوید این کارزار برای اولین بار از نواحی اول و دوم شهر کابل شروع شده که حدود 200 بلندگو از نزد دستفروشان و رستورانها ضبط شده است.
این برنامهها در تمام شهر کابل پیاده خواهد شد. به گفتهی خانم مومند در روزهای پیشرو مأموران شهرداری به نواحی 6 و 13 برای کاهش آلودگی صوتی، الایندهی صوتی را جمعآوری خواهند کرد.
تهدید خاموش
آلودگی صوتی یک تهدید پنهان و خاموش زیستمحیطی است. به باور کارشناسان، اثر این آلایندهها میتواند در بلندمدت اثرات جبرانناپذیر و درمانناپذیری را بر روان انسان وارد کند.
شهروندان کابل میگویند با گشتوگذار در شهر کابل بهجای آرامش، بیشتر عذاب میبینند و از سروصداهای بیش از حد شهر خسته میشوند.
محمد در دانشگاه کابل دانشجو است. او میگوید هر روز از مسیر پل سوخته – کوته سنگی میگذرد. مسیر پل سوخته – کوته سنگی مسیر مزدحم و پرتردد است که دستفروشان سیار زیادی در آن برای خود کاروبار دستوپا کردهاند: «اکثر کراچیها و دستفروشان بلندگو دارند، از هر بلندگو یک صدا بلند میشود. وقتهایی است که در بین این همه سروصدا احساس گیجی میکنم. مسیر کوته سنگی – پل سوخته از خستهکنندهترین مسیرهایم است.»
محدثه باشندهی محله چنداول شهر کابل است. او میگوید: «مجبور هستم هر روز برای خرید سودا و وسایل مورد نیاز خانه از سینمای پامیر بگذرم. صدای بلند نوار موسیقی، بلندگوها که پیهم یک حرف را تکرار میکنند، خستهکننده و آزاردهنده است.»
حسن غلامی، رییس صحت محیطی و محیطزیست شهرداری کابل میگوید، این نهاد تصمیم دارد تا ماه دوبار به نقاط مزدحم شهر برود و تفتیش و نظارت روی آلودگی صوتی داشته باشد.
به گفتهی آقای غلامی، استفاده از بلندگوها یکی از فرهنگهای غلط شهرنشینی است و این کار آرامش مردم و شهر را بر هم میزند. اما از نظر آقای غلامی آلودگی صوتی بهدلیل تهدیدات خاموش، کمتر مورد توجه مسئولان قرار گرفته و مقرراتی در بخش آلودگی صوتی وضع شده، اما عملی نمیشود.
ادارهی محیطزیست، دو سال پیش مقررهی «کاهش و جلوگیری از آلودگی صوتی» را تصویب کرد. این مقرره بهمنظور رعایت معیارهای محیطزیستی، تشخیص الودگی صوتی و جلوگیری از آلودگی صوتی در افغانستان تدوین شده است.
کاظم همایون، رییس محیطزیست کابل میگوید: «مقررهی کاهش و جلوگیری از آلودگی صوتی دو سال پیش توسط اداه محیطزیست کابل تصویب شد. پلانهای عملیاتی آن به وزارتخانهها و ادارات مسئول فرستاده شده است. تطبیقکنندههای اصلی این مقرره، شاروالی کابل، ریاست ترافیک، ریاست محیطزیست، وزارت داخله و اطلاعات و فرهنگ هستند.»
در این مقرره از شهروندان کشور خواسته شده تا برای استفاده از بلندگو در محلات باز و اجتماعات اجازه کتبی داشته باشند. در فقره یکم ماده دهم مقرره کاهش و جلوگیری از آلودگی صوتی آمده: «استفاده از بلندگو در اجتماعات و محلات باز که باعث آلودگی صوتی میشود، بدون اجازهی کتبی شاروالی و ادارهی ملی حفاظت محیطزیست جواز ندارد.»
در این مقرره برای کسانی که بدون اجازهی کتبی مسئولین از بلندگو استفاده میکنند، مبلغ 500 افغانی جریمهی نقدی تعریف شده است و در صورت تکرار تخلف، متخلف مکلف به پرداخت دوچند جریمهی نقدی شده است.
استقبال و تردید
اکنون که شهرداری تصمیم گرفته با آلایندههای صوتی مبارزه کند، مردم از آن استقبال میکنند. شهروندان کابل بهویژه در فیسبوک واکنشهای مختلف داشتهاند: از خوشحالی تا تردید به نتیجهبخشبودن این برنامه.
نوراحمد احمدی، در واکنش به این کار شهرداری در فیسبوک خود نوشته است: «در سرک 11 تایمنی کابل زندگی میکنم، چندین بار بهخاطر همین بلندگوها با دستفروشان دعوا کردم. فروشندههای زرنج در صبح وقت با صدای بلندشان نه لحاظ مریض را میکنند و نه اطفال را. امید که این اقدام شهرداری بهخاطر چند قطعه عکس نبوده باشد.»
فردین عیار از دیگر کاربران فیسبوک نوشته است: «در سایر کشورهای جهان مردم با صدای پرندههای خوشخوان از خواب بیدار میشوند، اما در شهر کابل باشندگان این شهر با صدای پیاز و کچالو از خواب بیدار می شوند.»
احسان تواب نیز میگوید صدای برخاسته از بلندگوها خیلی آزاردهنده است: «بهخاطر 30 افغانی رومی، تمام کوچه و شهر غوغا است. در ساعت 9 شب هیچ کسی در جاده و سرک نیست، اما لودسپیکر روشن است.»
آلودگی برخاسته از بلندگوهای دستفروشان و رستورانها یک گوشهی کوچک از آلایندههای صوتی در شهر کابل را تشکیل میدهد. گشتوگذار و هارنهای بیمورد موترها، داد و فریاد انسانها، پخش موسیقی از طریق بلندگوهای هتلها، کستفروشیها و موجودیت جنراتورهای بیشمار در خیابانها از دلیلهای اساسی افزایش آلودگی صوتی در شهر کابل بهشمار میروند.
محمدکاظم همایون، رییس محیطزیست شهر کابل میگوید در سایر کشورها درجه حد مجاز آلودگی صوتی در ساحات رهایشی، حساس و صنعتی مشخص است. حتا در برخی کشورها برای کسانی که آلودگی صوتی ایجاد میکنند، مجازات و حبس در نظر گرفته شده است.
آقای همایون میگوید استفاده از بلندگوها بهصورت فردی و سیار در شهر کابل یک چالش کلان بهشمار میرود.
از نظر او تطبیق مقررهی اداره محیطزیست با وجود سیستم بروکراسی و فساد گسترده در ادارات دولتی ناممکن است: «این معضل تنها در سطح شهر خلاصه نمیشود، بلکه در ساحات رهایشی و حساس نیز وجود دارد. با وجود فساد گستردهی حکومتی و سیستم بروکراسی ممکن نیست این مقرره تطبیق شود.»
آلودگی صوتی و تأثیر آن بر صحت و روان انسانها
به باور روانشناسان و کارشناسان محیطزیستی حضور طولانیمدت افراد در اماکن پرسروصدا میتواند آسیبهای جبرانناپذیری فیزیکی و روانی را برای انسان در پی داشته باشد.
حسن غلامی، کارشناس محیطزیست میگوید آلایندههای صوتی بهدلیل اثرات پنهان و خاموشش کمتر جدی گرفته شده است. به گفتهی او حضور بلندمدت افراد در اماکن پرسروصدا میتواند عوارض و تأثیرات سوء را بهوجود آورد که اصلا قابل درمان نیست.
آقای غلامی تأکید میکند که آلایندههای صوتی بر اعصاب و روان تأثیر میگذارد و باعث ایجاد تشنجهای عصبی میشود.
شرفالدین عظیمی، روانشناس از مشکلات عصبی، افسردگی، وسواس، بیخوابی، مشکلات شنوایی، بیارادگی در برخورد و کنشهای اجتماعی را از چالشهای بلندمدت آلودگی صوتی میخواند.
آقای عظیمی صداهای آزاردهنده و اذیتکننده را عامل اصلی خشم و عصبانیت میداند. به گفتهی او وقتی صدا از حد مجاز و معیار آن میگذرد، سبب ایجاد خشم و عصبانیت میشود: «خشم و عصبانیت به خشونت میانجامد و روابط و برخوردهای فامیلی و اجتماعی افراد را در جامعه متأثر میکند.»
آقای عظیمی میگوید آلایندههای صوتی یکی از عوامل ترشح هورمون کروتزول در بدن انسان است، هورمونی که سبب ایجاد ناآرامی، ناراحتی، لرزش دست، عرق، ناامیدی، خستگی، قهر و در مواردی باعث مختلشدن مسایل جنسی، برهمخوردن روابط اجتماعی میشود.
به گفتهی این استاد روانشناسی مکانهای آموزشی و پرورشی پرسروصدا میتواند اختلالات همچون مشکلات حل مسأله، عدم تمرکز، فراموشی و کاهش سطح یادگیری را بهدنبال داشته باشد.
به همین ترتیب او از اختلال وحشتزدگی بهعنوان آسیب دیگر این معضل برای انسان یاد میکند.
آلودگی صوتی در سال 1970 در ایتالیا کشف شد. تا آن زمان در بیشتر کشورها قوانین و مقررات ویژهای در برابر آلودگی صوتی وجود نداشت. اما اکنون در بسیاری از کشورهای رعایت استانداردها برای جلوگیری از آلودگی صوتی الزامی است. اکنون بسیاری از کشورها به عوارض ناشی از آلودگی صوتی، بهعنوان یكی از معضلهای زیستمحیطی نگاه میکنند و با طرحریزی برنامهها و تصویب قانون با آلودگی صوتی مبارزه میکنند. اما به نظر میرسد در افغانستان هنوز برای حلاصی از آلودگی صوتی مردم راه دور و درازی در پیش دارند.
