اعتراضهای مردم ولایت غور در پیوند به بیتوجهی حکومت در تخصیص بودجه برای پروژههای انکشافی در این ولایت پس از حدود دو هفته، دیروز (شنبه، 12 دلو) با امضای تفاهمنامهای میان معترضان و هیأت «باصلاحیت ریاستجمهوری» پایان یافت.
حسن حکیمی، یکی از نمایندگان معترضان در صحبتی با روزنامه اطلاعات روز میگوید که معترضان با امضای این تفاهمنامه به اعتصاب خود پایان داده و خیمهی اعتراضیشان را از ورودی دفتر والی این ولایت برداشتهاند. معترضان همچنان اجازه دادهاند که دروازههای ادارات دولتی باز شود.
این اعتراض در تاریخ اول دلو در واکنش به گنجانیدهنشدن اعمار سرکت «کابل – غور – هرات»، کار ساخت «یک نیروگاه برق خورشیدی» و ادامه کار ساخت «بند برق گرمابک پوزه لیج» دست به اعتراض زدند. معترضان در جریان این اعتراضشان شبهنگام ورودی تمامی ادارات دولتی، بهاستثنای شفاخانهها و ریاست امنیت ملی غور را بستند و خیمهی تحصن در ورودی دفتر والی غور برپا کردند.
به دنبال آن روز پنجشنبه (10 دلو) رییسجمهور غنی بهمنظور رسیدگی به خواستههای معترضان یک هیأت 12 نفری باصلاحیت تعیین کرد و یک روز پس از آن این هیأت عازم شهر فیروزکوه شد. در ترکیب این هیأت اسدالله فلاح، مشاور ارشد ریاستجمهوری در امور حل منازعات، احمدخان رحیمی غوری، مشاور ارشد ریاستجمهوری و عبدالله مصباح، رییس امور پارلمانی و ارتباطات مردمی ریاستجمهوری شاملند.
همچنان عطامحمد دهقانپور، گلزمان نایب، عبدالظاهر تمیم و محمدداوود غفاری، از اعضای مجلس نمایندگان نیز از جملهی اعضای این هیأت بودند. براساس حکم رییسجمهور غنی، در ترکیب این هیأت نمایندگان باصلاحیت وزارتهای مالیه، ترانسپورت، انرژی و آب، شرکت برقرسانی افغانستان (برشنا) و ادارهی مستقل ارگانهای محلی نیز شاملند.
چه چیزی تفاهم شده است؟
در تفاهمنامهای که میان هیأت 12 نفری ریاستجمهوری و معترضان در ولایت غور به امضا رسیده، آمده است که این هیأت تمامی خواستههای معترضان را پذیرفته است. یکی از این خواستهها ساخت 40 کیلومتر سرک شاهراه عمومی غور – کابل است که براساس این تفاهمنامه باید کارش در اول سال آیندهی خورشیدی آغاز شود.
خواستههای دیگر معترضان که مورد پذیرش حکومت قرار گرفته، ساخت نیروگاه برق خورشیدی به ظرفیت پنج میگاوات در شهر فیروزکوه، وصلکردن ولایت غور به شبکهی ملی برق افغانستان در جریان دو سال آینده است. براساس تفاهمنامه، کار ساخت این نیروگاه برق خورشیدی باید «بهزودی» آغاز شود.
همچنان عبدالحی خطیبی، سخنگوی والی غور در مورد وصلشدن این ولایت به شبکهی برق گفت که شبکهی ملی برق از دو مسیر بامیان و هرات به غور امتداد مییابد. در صورت عملیشدن این وعده، در گام نخست هشت هزار خانواده و در گامهای بعدی 40 هزار خانواده از انرژی برق مستفید خواهند شد. به گفتهی آقای خطیبی، این 40 هزار خانواده در ولسوالیهای دولتیار، شهر فیروزکوه و لعلوسرجنگل موقعیت دارند.
دولت افغانستان هفت سال پیش ساخت بند برق «گرمابک پوزه لیچ» را در حومهی شهر فیروزکوه آغاز کرد، اما این کار ساخت آن هنوز تکمیل نشده است. تسریع ساخت آن نیز از خواستههای معترضان بود، اما به گفتهی عطامحمد دهقانپور، بهدلیل «ناقصبودن مطالعات ابتدایی ساخت آن» مورد قبول حکومت قرار نگرفته است. براساس گفتههای او، این بند برق پس از آبگیری کامل فقط هشت سال دیگر قادر به تولید برق میباشد که بعد از آن کاسهی آن رسوب میگیرد و قادر به ذخیرهی آب و تولید برق نیست.
تکیه بر باد؟
ساکنان غور دو سال پیش (ماه عقرب 1396 خورشیدی) در پیوند به تحققنشدن این خواستهها دست به اعتراض زدند. این اعتراضها 22 روز ادامه یافت و سرانجام حکومت مرکزی برای رسیدگی به خواستههای آنان یک هیأت فرستاد که میان دو طرف یک تفاهمنامهی هفتمادهای به امضا رسید. در این تفاهمنامه آمده بود که بودجهی اسفالت 100 کیلومتر سرک شاهراه عمومی غور – کابل و غور- هرات در بودجهی ملی سال مالی 1397 گنجانیده میشود. ساخت نیروگاه خورشیدی برق و بند برق گامابک پوزه لیچ از دیگر خواستههایی بود که باید در این بودجه مدنظر گرفته میشد.
اما به گفتهی معترضان با وجود تخصیص بودجه در مورد این پروژهها، هیچ کدامشان عملی نشده است.
اکنون اما معترضان با ضمانت نمایندگان مجلس امضای این تفاهمنامه با هیأت ریاستجمهوری را پذیرفتهاند. حسن حکیمی میگوید معترضان هنوز امیدوار نیستند که حکومت افغانستان به وعدههایی که در قبال مردم غور داده است، عمل کند: «به همین دلیل مردم (معترضان) برای عملیشدن این وعدهها نمایندگان غور در مجلس را ضامن گرفتهاند.» در همین حال عطامحمد دهقانپور نیز تأیید میکند که معترضان آنان را بهدلیل عضویتشان در یکی از «سه قوهی دولت» (مجلس نمایندگان) ضامن گرفتهاند و آنان نیز پذیرفتهاند.
با این حال معترضان یک هفته تا ده روز برای ریاستجمهوری فرصت دادهاند که بودجهی این پروژههای انکشافی را توشیح کند. حسن حکیمی تأکید میکند: «حکومت در رأس آن آقای غنی بارها برای مردم غور قول داده، اما عمل نکرده است. آقای غنی برای ما قول داده بود که شش ماه بعد در مورد تطبیق وعدههایش نمره بدهیم. ما خو نمرهی صفر دادیم، اما او کی شنید این را؟!»
اشارهی او به سفر سه سال پیش (ماه عقرب 1395) رییسجمهوری کشور به ولایت غور میباشد. آقای غنی در جریان این سفرش از مردم غور شش ماه فرصت خواسته بود تا بستههای انکشافی را در کنار وعدههای امنیتی و نظامی در این ولایت عملی کند. او به مردم و فعالان جامعهی مدنی این ولایت گفته بود که در ختم این فرصت از چگونگی کار کرد او، برایش نمره بدهند.
چرا غور محروم است؟
غور در حوزهی غرب کشور از ولایتهای محروم میباشد که به گفتهی مسئولان محلی آن، «در 19 سال گذشته، سهم این ولایت از انکشاف تنها 12 کیلومتر سرک اسفالتشده در داخل شهر فیروزکوه، چهار شفاخانه و حدود 800 باب مکتب میباشد».
سخنگوی والی غور توضیح میدهد که 12 کیلومتر سرک اسفالتشده هم در بخشی از داخل شهر میباشد. نبود سرک اسفالتشده و معیاری به گفتهی باشندگان این ولایت باعث شده است که اجناس مورد مصرفی روزانهیشان را «با قیمت چند برابر نسبت به ولایتهای دیگر» بخرند. محمدشاه دولتیار که هماکنون در شهر فیروزکوه زندگی میکند، میگوید: «اگر از صدها جنس یکی را بهفرض یک پیپ روغن را در نظر بگیرم، ما یک پیپ در کابل را میتوانیم در حدود یک هزار و 100 افغانی بگیریم، اما بهدلیل خرابی سرکها و صعبالعبوربودن جادهها، این پیپ روغن را در شهر فیروزکوه مجبوریم به مبغ یک هزار و 800 افغانی بخریم؛ یعنی تقریبا دو برابر. این مورد برای همهی اجناس از خُرد تا بزرگ با ضریب حدود 1.5 تا دو فرق میکند.»
حسن حکیمی میگوید که اکثریت باشندگان این ولایت زراعتپیشه و دامدارند و آنان نیازمندند تا فرآوردههایشان را به بازار عرضه کنند، اما بهسبب دشواریهای مسیرهای منتهی به غور، این کار را به درستی نمیتوانند انجام دهند.
از سویی هم، سخنگوی والی غور در مورد تعداد شفاخانهها هم میگویند که از چهار شفاخانهی این ولایت، یک شفاخانهی آن به ظرفیت 120 بستر در شهر فیروز کوه و سه شفاخانهی دیگر در ولسوالیهای لعلوسرجنگل، تیوره و شهرک میباشد. هر کدام این شفاخانهها نیز ظرفیت 20 بستر را دارا میباشد که «شدیدا» به کمبود تشکیل و ادویه مواجه است. در متباقی شش ولسوالی دیگر این ولایت هیچگونه شفاخانهای فعال نیست.
براساس گفتههای عبدالحی خطیبی، از جمع حدود 800 باب مکتب در این ولایت، بیش از 60 درصد آنان ساختمان ندارد.
او همچنان گفت که در تمامی این ولایت، فقط شهر فیروزکوه به ظرفیت یک میگاوات برق جنراتوری دارد؛ آن هم در حدود پنج ساعت از روی شب فعال است که قیمت هر کیلووات آن بیش از 60 افغانی میباشد.
با این حال اما، یک منبع دیگر در حکومت محلی این ولایت میگوید که بهصورت معمول در 18 سال گذشته، مبلغ پروژههای انکشافی این ولایت در حدود یک تا یکونیم میلیارد افغانی بوده است. به گفتهی او، در یک سال مالی تنها در حدود 40 پروژهی انکشافی برای این ولایت در نظر گرفته میشود که از این مقدار هم، فقط نیمی آن تکمیل میشود.
یاسین سلطانی، سرپرست ریاست اقتصاد این ولایت نیز میگوید که در بودجهی ملی سال 1398، برای این ولایت یک میلیارد و 471 میلیون افغانی برای 50 پروژه مدنظر گرفته شده بود. از این تعداد، تنها 28 پروژهی آن تکمیل شده است که 13 پروژهی آن برای سال آینده منتقل شده است.
عبدالحی خطیبی میگوید که بودجهی سال مالی 1399 این ولایت «بهمراتب کمتر از سالهای گذشته» است: «تنها در حدود سه تا چهار پروژهی جدید در این سال در بودجهی سال مالی مدنظر گرفته شده است.»
با این حال اما، عطامحمد دهقانپور میگوید که این ولایت در تقسیم بودجهی ملی با تبعیض گسترده مواجه است. براساس گفتههای او، بودجهی تعدادی از ولایتها از جمله ننگرهار، چندین برابر بودجهی غور میباشد.
حمایت از اعتراض مردم غور
شماری زیادی از فعالان سیاسی، فرهنگی و اجتماعی از خواستههای معترضان غور حمایت کردند. محمدیونس قانونی، معاون پیشین رییسجمهوری کشور با نشر ویدیویی در صفحهی فیسبوکش گفته است که ساکنان غور مورد بیاعتنایی مسئولان حکومت مرکزی مواجهاند. آقای قانونی اعتراض آنان را مطالبهی ابتداییترین حقوقشان خوانده، گفته است که بیتفاوتی حکومت در برابر آنان توجیهپذیر نیست.
نبی ساقی، از اهالی ولایت غور نیز از نبود جاده معیاری و گرانی مواد خوراکی و ساختمانی انتقاد کرده است: «یک کیسه سیمان پنجاه کیلویی در هرات حدود ۲۰۰ افغانی است. وقتی شما آن را به غور بیاورید، برای هر کیلو پنج روپیه کرایه میدهید، پس قیمت هر کیسه سیمان در غور ۴۵۰ افغانی میشود.»
