امتیازات مدنظر رییس‌جمهور غنی از ایالات متحده و دیگر طرف‌های داخلی درگیر در قدرت و جنگ و صلح کشور، شرایط و جایگاهی در پروسه‌ی صلح است که بقای او در قدرت را تضمین می‌کند. این خواسته‌ی غنی، نه مورد پذیرش جناح‌های سیاسی داخلی‌ست و نه طالبان به عنوان طرف اصلی جنگ افغانستان.

اواسط هفته‌ی گذشته، وقتی به محض برگشت اشرف غنی از کنفرانس امنیتی مونیخ به کابل، کمیسیون مستقل انتخابات نتیجه‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری را شتاب‌زده اعلام کرد، یک بن‌بست دشوار در افغانستان کلید خورد. ساعاتی پس از اعلام‌شدن محمداشرف غنی به‌عنوان برنده‌ی انتخابات، عبدالله عبدالله، به همراه متحدان سیاسی-انتخاباتی‌اش، در فاصله‌ی یک کیلومتری ارگ، اعلام پیروزی کرد و گفت نتیجه‌ی غیرشفاف و پر از تقلب را نمی‌پذیرد و حکومت همه‌شمول تشکیل خواهد داد. طالبان اعلام پیروزی غنی را به تمسخر گرفت و آن را مانعی برای صلح افغانستان تفسیر کردند.

در طول دست‌کم شش ماه گذشته، مواضع و نقشه‌های رییس‌جمهور غنی در مورد صلح و انتخابات با ایالات متحده، طالبان و مخالفان سیاسی پرتعدادش، در تقابل قرار داشت/دارد. غنی در پی برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری و پیروزی در آن به هر قیمتی بود. آقای غنی در پی آن بود که با برگزاری انتخابات و پیروزی در آن، برگ برنده‌ای در مذاکرات صلح افغانستان داشته باشد تا حذف او از قدرت به موجب توافق صلح و تشکیل حکومت موقت، تعدیل قانون اساسی و ادغام طالبان با جمهوری اسلامی افغانستان برای طالبان، ایالات متحده و مخالفین سیاسی‌اش دشوار باشد.

ایالات متحده، طالبان و مخالفان سیاسی رییس‌جمهور غنی، پروسه‌ی صلح افغانستان را در اولویت داشتند. پایان مذاکرات ایالات متحده و طالبان با امضای یک توافق سیاسی میان دو طرف، آغاز مذاکرات بین‌الافغانی، تشکیل یک حکومت موقت، تعدیل قانون اساسی و اجرا/تطبیق مفاد توافق صلح میان جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان، کلیت نقشه‌ی راهی بود که سه طرف به آن متعهد بودند. این چینش برای رییس‌جمهور غنی قابل قبول نبود/نیست، زیرا به حذف او از قدرت می‌انجامد. آقای غنی در حکومت موقت و ساختار قدرت پس از توافق صلح جایی ندارد، زیرا به‌دلیل دینامیزم و مناسبات قدرت در افغانستان که توضیح‌اش سخن را به درازا می‌برد، هم طالبان و هم جناح‌های سیاسی داخلی، نه‌تنها تمایلی به مشارکت او ندارند که ای بسا به حذف او می‌اندیشند.

پس از اعلام ناگهانی نتیجه‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری، کمیسیون شکایات و تیفا (بنیاد انتخابات شفاف افغانستان) تأیید کرد که فیصله‌های این کمیسیون از طرف کمیسیون انتخابات تحریف و مطابق به قانون تطبیق نشده است. علاوه بر حدود ۱۰ نامزد معترض به‌شمول سه تیم پیشتاز پس از غنی، اکثر جناح‌های سیاسی داخلی، نتیجه‌ی انتخابات را نپذیرفتند.

نمایندگی‌های دیپلماتیک مستقر در کابل، از اعلام نتیجه‌ی انتخابات شوکه شدند. به جز اتحادیه‌ی اروپا که با وسواس و احتیاط در به‌کارگیری کلمات، نه پیروزی رییس‌جمهور غنی که اعلام نتیجه‌ی انتخابات را تبریک گفت و یوناما که از کمیسیون‌های انتخاباتی خواست به اعتراض‌های نامزدان معترض پاسخ بدهند، تا کنون که یک هفته از اعلام نتیجه‌ی انتخابات می‌گذرد، سکوت سنگین همه‌ی نهادهای دیپلماتیک و سفارت‌خانه‌های مستقر در پایتخت، ادامه دارد.

اعلام نتیجه‌ی انتخابات برای سفارت ایالات متحده در کابل بیش از دیگر نمایندگی‌های دیپلماتیک، شوک‌آور و کلافه‌کننده است. ایالات متحده اکنون در برابر عمل انجام‌شده‌ی ناگهانی قرار گرفته که تلاش‌های فشرده و یک‌ساله‌‌ی دستگاه‌ دیپلماسی این کشور در مورد صلح افغانستان را به بن‌بست برده است. یک سال مأموریت فشرده، صدها ساعت چانه‌زنی‌ها و مذاکرات سخت و نفس‌گیر با نمایندگان طالبان، ده‌ها سفر منطقه‌ای زلمی خلیل‌زاد و تیم همکارش به کشورهای منطقه و طرف‌های درگیر در منازعه و مصالحه‌ی افغانستان، نقشه‌ی راه و یک هماهنگی منطقه‌ای منسجمی در حمایت از پروسه‌ی صلح افغانستان خلق کرده بود که اکنون چند روز مانده به امضای توافق به‌عنوان یک نقطه‌ی عطف نه‌تنها در جنگ افغانستان که حتا سوانح حضور نظامی و جنگی ایالات متحده در قرن جاری، توسط رییس‌جمهور ۷۰ ساله‌ی افغانستان به بازی گرفته شده است.

غنی با اعلام نتیجه‌ی انتخابات و پیروزی‌اش در انتخابات ریاست‌جمهوری که به تأیید کمیسیون شکایات انتخاباتی و تیفا، برخلاف قانون و طرزالعمل و غیرشفاف اتفاق افتاد، در پی امتیازگیری و تحمیل مطالبات‌اش بر ایالات متحده است. بر مبنای چیدمان توافق صلح افغانستان، یکی از مهم‌ترین اقداماتی که باید پیش از امضای توافق‌نامه میان ایالات متحده و طالبان باید صورت گیرد، آزادی حدود پنج‌هزار زندانی این گروه از زندان دولت افغانستان است. بدون رهایی این زندانیان، توافق صلح امضا نمی‌شود و به تبع آن، مراحل بعدی مثل آغاز روند خروج نیروهای ایالات متحده، آغاز مذاکرات بین‌الافغانی، آتش‌بس پایدار، تشکیل حکومت موقت، تعدیل قانون اساسی و دیگر مراحل پروسه نیز اجرا نخواهد شد.

رییس‌جمهور غنی، آزادی پنج‌هزار زندانی طالب را منوط به دریافت امتیازاتی کرده است که در پروسه‌ی صلح از ایالات متحده می‌خواهد. او اکنون توسط کمیسیون مستقل انتخابات رییس‌جمهور منتخب و پیروز اعلام شده است. در آن‌سو، عبدالله عبدالله در مخالفت با نتیجه‌ی انتخابات، در حال معرفی والی و در پی تشکیل حکومت همه‌شمول‌اش است. از ظواهر پیداست که غنی پروای مخالفت گسترده‌ی داخلی و بین‌المللی با پیروزی‌اش به‌عنوان رییس‌جمهور منتخب و استفاده از امکانات دولتی و نظامی برای مهار مخالفت‌های داخلی علیه خودش را ندارد. در طرف مقابل، عبدالله عبدالله و متحدان سیاسی-انتخاباتی‌اش مصمم هستند که نتیجه‌ی انتخابات را نپذیرند و در برابر غنی بیایستند. هرچند حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین و عبدالرب رسول سیاف تلاش تازه‌ای برای میانجی‌گری میان دو طرف آغاز کرده اما به‌نظر نمی‌رسد این تلاش‌ها نتیجه‌ی قابل توجهی در پی داشته باشد.

امتیازات مدنظر رییس‌جمهور غنی از ایالات متحده و دیگر طرف‌های داخلی درگیر در قدرت و جنگ و صلح کشور، شرایط و جایگاهی در پروسه‌ی صلح است که بقای او در قدرت را تضمین می‌کند. این خواسته‌ی غنی، نه مورد پذیرش جناح‌های سیاسی داخلی‌ست و نه طالبان به عنوان طرف اصلی جنگ افغانستان. در واقع چنین خواسته‌ای عملی و ممکن نیست، زیرا دوام و تضمین قدرت غنی، امکان اجرای نقشه‌ی راهی را که مبتنی بر امضای توافق میان ایالات متحده و طالبان، مذاکرات بین‌الافغانی بدون رهبری حکومت افغانستان، تشکیل حکومت موقت و تعدیل قانون اساسی، چیده شده است، اگر نه به صفر که به حداقل می‌رساند.

دست‌یابی به یک توافق سیاسی با طالبان برای دولت ترمپ، یک مأموریت و دستاویز برجسته است تا با آن به استقبال انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور بروند. پیروزی/شکست در این مأموریت، می‌تواند تأثیر قابل توجهی در شکست/پیروزی دونالد ترمپ در انتخابات ریاست‌جمهوری پیشروی ایالات متحده بگذارد. یک تیم دیپلماسی از وزارت خارجه‌ی این کشور برای رساندن پروسه به آستانه‌ی امضای توافق، مشقت فشرده و نفسگیر ۱۴ماهه‌ای را تحمل کرده است. با حدود صد سفر به کشورها و قدرت‌های منطقه، صدها ساعت مذاکرات دشوار، واگذارای امتیازهای سیاسی، مالی و نظامی به قدرت‌های منطقه و همسایگان افغانستان، دستگاه دیپلماسی بخش افغانستان وزارت خارجه‌ی امریکا، هماهنگی منطقه‌ای منسجم و برنامه‌ریزی دقیقی را برای صلح افغانستان خلق کرده که اکنون به کوتل رییس‌جمهور غنی گیر افتاده است. برای ایالات متحده احتمالا کلافه‌کننده و عذاب‌آور است که تلاش‌های یک‌ساله‌ی یک تیم سیاسی و دیپلماتیک‌اش این چنین ناگهان از طرف مردی جسور و لجوج به چالش مواجه می‌شود.

دولت ترمپ با شتاب و فشردگی، در پی پیشرفت پروسه‌ی صلح افغانستان و امضای توافق صلح با طالبان است تا با دست‌آویزی ویژه به استقبال انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور برود. این سو، رییس‌جمهور غنی، لجوجانه و جسورانه، در پی دریافت امتیازات و تحمیل خواسته‌هایش بر ایالات متحده است. برای امریکایی‌ها از یک سو، دادن چنین امتیازاتی برای غنی مقدور نیست و از سوی دیگر، برای کشوری که بنیان نظام سیاسی جدید افغانستان را پی ریخته و حیات و ممات این نظم به حمایت‌های گسترده‌ی نظامی و مالی‌اش وابسته است، باج‌دهی به غنی، کسر شأن محسوب می‌شود. واقع این است که ایالات متحده، در مواجهه با غنی، اکنون ابزار فشارهایی که پیش از اعلام نتیجه‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان داشت را نیز ندارد. جناح‌های سیاسی داخلی به دو دسته‌ی مخالف انتخابات و مخالف اعلام نتیجه‌ی انتخابات و پیروزی غنی تقسیم شده‌اند. عبدالله و متحدان‌اش با اعلام والی و بسیج هواداران مسلح و غیرمسلح‌شان در ولایات، سمجانه ایستاده‌اند. رییس‌جمهور غنی آماده‌ی مراسم تحلیف می‌شود. کم‌ترین امیدی به نتیجه‌ی مثبت میانجی‌گری کرزی و سیاف وجود ندارد. بیم وارد کردن نیروهای امنیتی به نزاع میان دو طرف، از طرف ارگ ریاست‌جمهوری با گذشت هر روز قوت می‌گیرد و احتمالاتی از جنس شعله‌ورشدن یک درگیری خشونت‌بار مسلحانه و از هم پاشیدن راتش بر اثر یک اتفاق کوچک یا تندروی یکی از طرف‌ها هم از محاسبات خارج نیست. بن‌بست ناشی از اعلام نتیجه‌ی انتخابات، کلافه‌کننده است و اگر رشته‌ی وضعیت و بحران از دست بازیگران خشمگین خارج شده و اشتباهاتی عمدی یا اتفاقی رخ دهد، می‌تواند به یک بحران بزرگ‌تر منجر شود.

خادم‌حسین کریمی خادم‌حسین کریمیدبیر، تحلیلگر و گزارشگر تحقیقی
مشترک شدن
اطلاع رسانی
guest
0 دیدگاه‌ها
Inline Feedbacks
View all comments