پنجشیر، ولایتی امن در شمال شرقی پایتخت، در فصلهای مختلف سال مقصد سفر بسیاری از شهروندان و گردشگران خارجی است. شماری از شهروندان اما نرسیده به مقصد از ورودی پنجشیر مجبور به برگشت میشوند. آنها میگویند پولیس این ولایت مسافرانی را که همسفر زن و آله و یا وسایل پخش موسیقی داشته باشند، اجازهی ورود به این ولایت نمیدهد.
مقامهای محلی پنجشیر نیز میگویند که به مسافرانی که «محرم» نداشته باشند و یا مشروب با خود حمل کنند و از آلات موسیقی «سواستفاده» کنند، اجازه سفر به این ولایت را نمیدهند.
علی احساس به روزنامه اطلاعات روز میگوید که او باری با جمعی از دوستانش دختر و پسر برای تفریح از کابل عازم پنجشیر شدند اما ماموران پولیس دروازهی ورودی پنجشیر مانع سفر آنها به این ولایت شدند. او میگوید که ماموران پولیس ضمن برخورد غیرحرفهای بهدلیل داشتن همسفر زن به آنها اجازهی ورود به این ولایت را نداده و آنها را مجبور به برگشت کردهاند.
آقای احساس میافزاید: «فکر ميکنم ذهنيت پوليس پنجشير در جايگاه يک فرد و نه در مقام پوليس، جنسيت زده است. آنها فکر ميکنند هر جمع دختر و پسر و مرد و زن براي عياشي و خوشگذراني به پنجشير ميروند، مگر اين که اين جمع نشانههاي واضح يک خانواده را داشته باشند».
حبیبالله تلاش نیز خاطرهی ناخوشی از یک سفر نافرجام به پنجشیر دارد. او میگوید چند سال قبل زمانی که داشنجو بوده با گروهی از همصنفانش یک روز جمعه برای تفریح میخواستند به پنجشیر بروند اما پولیسراه پنجشیر در ورودی این ولایت به خاطر حمل چند آلهی موسیقی آنها را اجازهی ورود نداده است. آقای تلاش میگوید که گروه دانشجویی آنها برای تفریح به دره پنجشیر میرفتند و هارمونیه و دمبوره با خود داشتند. او اضافه میکند که پولیس پس از دیدن آلهی موسیقی به آنها کفت که به هیچ صورت نمیتوانند آلهی موسیقی را با خود به پنجشیر ببرند و فقط درصورتی اجازهی ورود میدهد که آلهی موسیقی را نزد آنها بگذارند و در برگشت با خود ببرند.
«ما هر چه اصرار کردیم که هارمونیه و دمبوره را با خود ببریم اما پولیس اجازه نداد. بهخاطری که همصنفانم نگران وسایل موسیقیشان بودند و نمیتوانستند آن را همانجا بگذارند، مجبور به برگشت شدیم و از سفر منصرف شدیم».
منصور عنابی، سخنگوی والی پنجشیر، مسالهی برخورد غیرحرفهای پولیس و برگرداندن اجباری مسافران را از ورودی پنجشیر رد میکند، اما میگوید پولیس براساس یک طرح «کسانی را که محرم نداشته باشند و یا بفهمد که مردان، محرم آنها نیستند» اجازهی ورود نمیدهد. آقای عنابی میافزاید که پنجشیر یک ولایت سنتی است که در «جهاد و مقاومت» نقش بیشتر داشته و ادارهی محلی پنجشیر زیر تاثیر باور و فرهنگ مردم، این تصمیم را گرفته است. سخنگوی والی پنجشیر تاکید میکند که براساس یک توافق میان مقامهای محلی، شورای علما، جامعهی مدنی و مردم این ولایت، از ورود مسافران بدون «محرم» و جوانانی که با خود مشروب حمل میکنند و یا از آلات موسیقی سواستفاده میکنند، به پنجشیر جلوگیری میشود.
«کسانی از بچهجوانها و افرادی که نشئه و با شراب و آلات موسیقی میآیند طبعا جلوگیری میشود. دیگر هیچگونه مشکلی وجود ندارد، دروازهی پنجشیر به روی همهی هموطنان باز است. فقط فرهنگ و ارزشهای اسلامی را در نظر بگیرند».
نعیمه عطایی، ساکن کابل میگوید که چند باری که برای تفریح به پنجشیر سفر کرده، در ورودی پنجشیر جلو پاسگاه پولیس، آله و وسایل پخش موسیقی را در کنار جاده زیر گرد و خاک دیده که پولیس به مسافران اجازه نداده آن را با خود به تفریحگاههای این ولایت ببرند. او میگوید در یک سفر دیگر با جمعی از زنان و مردان که با هم دوست و همکار بودهاند، میخواستند به این ولایت بروند اما پولیس به آنها اجازهی ورود نداده است: «پولیس پنجشیر به همسفران مرد ما گفت که چرا دختر مردم را با خود آوردهاید و با عصبانیت گفت که اجازه نیست به پنجشیر بروید. این واقعا یک تفکر طالبانی است. مجبور شدیم که از نیمه راه برگردیم. خیلی حس بدی داشتیم. پولیس ما را تحقیر کرد. هم بهخاطر این که ما را از نیمهی راه برگرداند و هم بهخاطر این که ما زنان را بهعنوان یک انسان دارای فکر و تصمیم مستقل نمیشناخت و میگفت دختر مردم. این یعنی ما همیشه مال یک مرد هستیم که اختیار خود را نداریم و به باور آنها یک مرد ما را شبیه گوسفند با خود میآورد و میبرد.»
خانم عطایی معتقد است که پولیس پنجشیر فکر میکند همسفری زنان و مردان به پنجشیر، برای عیاشی و رابطهی جنسی است و بههمین خاطر آنها مسافران را قبل از قبل بهعنوان «متهم» میشناسد و شبیه یک مجرم برخورد میکند: «پولیس چرا قبل از قبل با مسافران شبیه متهم و مجرم برخورد میکند. این خلاف قانون است. براساس قانون پولیس زمانی که رفتار خلاف قانون مسافران و گردشگران را دید برود و برخورد کند نه این که پیشاپیش فرض را بر این بگیرد که اینها حتما باهم عیاشی و یا کدام کار خلاف دیگر میکنند.»
پنجشیر در 125 کیلومتری شمال کابل، در 19 سال گذشته یکی از ولایتهای امن افغانستان بوده است. نزدیکی پنجشیر به پایتخت، امنیت و جاذبههای طبیعی این ولایت، پای بسیاری از شهروندان را به این ولایت میکشاند. ساکنان ولایتهای دیگر کشور بهویژه کابل در فصلهای بهار و تابستان برای تفریح و سیاحت معمولا به این ولایت سفر میکنند. اما هنوز این ولایت سهولتها و زیرساختهای لازم برای پذیرایی از گردشگران داخلی و خارجی را ندارد. مقامهای محلی این ولایت میگویند که مسالهی مالکیت زمین و تقابل فرهنگی از چالشهای جدی گردشگری پنجشیر است.
محمدصابر دانشجو، مسئول ادارهی گردشگری پنجشیر به روزنامه اطلاعات روز میگوید که هنوز دولت اقدام به ساخت هیچگونه زیرساختی برای بهبود وضعیت گردشگری در پنجشیر نکرده و تنها بخش خصوصی سرمایهگذاریهای کوچکی کرده است. او یکی از چالشهای گردشگری در پنجشیر را تقابل فرهنگی میان گردشگران و مردم محل میخواند که به باور او برخورد پولیس هم متاثر از باور سنتی مردم است. آقای دانشجو میگوید هنوز رسما شکایتی در خصوص ممانعت پولیس از ورود گردشگران به این ولایت یا برخورد غیرحرفهای با آنها دریافت نکرده اما گاهی در شبکههای اجتماعی شاهد شکایت شهروندان بوده است.
مسئول ادارهی گردشگری پنچشیر میافزاید که شورای علمای این ولایت چندین بار اعلامیه داده که گردشگران باید براساس آن رفتار کنند، از جمله رعایت حجاب اسلامی، عدم شنا در نزدیکی خانههای مردم، رعایت نظافت و قوانین ترافیکی. به گفتهی او سال گذشته کمیسیونی متشکل از مقامهای محلی، شورای علما و ادارهی گردشگری توافق کردهاند که هیچ کسی مانع سفر شهروندان کشور یا گردشگران خارجی به مناطق سیاحتی و توریستی پنجشیر شده نمیتواند و ممانعت پولیس از ورود مسافرانی که همسفر خانم دارند و یا آلهی موسیقی با خود حمل میکنند، خلاف قانون است.
در کنار این چالشها، مسالهی مالکیت زمین و تعیین مکانهای مشخص برای تفریح و پارک، یکی از مشکلات جدی برای بهبود وضعیت گردشگری در این ولایت است. آقای عنابی سخنگوی والی پنجشیر میگوید: «از دو سال به این طرف حکومت محلی جلسات زیادی را برای مشخص کردن جای برای تفریح و پارک برای گردشگران داشت اما بهدلیل این که در پنجشیر مشکل ملکیت زمین جدی است و کسی از یک وجب زمین خود نمیگذرد، برنامههای ما بسیار به کندی پیش میرود و حکومت هم تلاش دارد جاهایی مشخصی را برای گردشگران در نظر بگیرد تا کسی اذیت نشود.»
هنوز آمار دقیقی از میزان سفر گردشگران و سیاحان داخلی به پنجشیر در دست نیست و براساس براورد ادارهی گردشگری این ولایت روزانه از 500 تا هزار نفر به پنجشیر میروند اما سهم گردشگران خارجی در سال گذشته حدود صد نفر بوده است.