یک هفته پس از آغاز مذاکرات مستقیم صلح میان دولت افغانستان و گروه طالبان در دوحه، پایتخت قطر، محمداشرف غنی در واکنش به کشتهشدن ایوب غروال، معاون شورای ولایتی ولایت پکتیا گفته است که طالبان برای حفاظت از غیرنظامیان، جلوگیری از خشونت و رویدادهای تروریستی و به نتیجهرسیدن مذاکرات صلح، آتشبس بشری، سرتاسری و دایمی را بپذیرند. او گفته است که تأمین صلح پایدار و دوامدار یکی از اهداف مذاکرات صلح است و برای رسیدن به این هدف، طالبان باید خواست مردم، حکومت افغانستان و جامعه جهانی مبنی بر آتشبس را بپذیرند.
مذاکرات مستقیم صلح میان دو طرف در 24 سنبله در دوحه آغاز شد. عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی که به نمایندگی از دولت افغانستان در این نشست شرکت کرده بود، در سخنرانی خود گفت که «ما خواهان اعلان آتشبس بشردوستانه میباشیم. اعلان آتشبس بشردوستانه سبب میشود تا کمکهای بشری و برنامههای توسعهای به تمام بخشهای افغانستان برسد و مردم ما از آن مستفید گردند.»
علاوه بر او، شماری از رهبران جهان نیز خواهان برقراری آتشبس شدند. احمد چاوش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه در نشست افتتاحیه مذاکرات مستقیم صلح دولت افغانستان با گروه طالبان گفت که آتشبس باید اولویت باشد، زیرا جنگ و صلح باهم به پیش رفته نمیتواند. سرمنشی سازمان ملل متحد و دبیر کل ناتو نیز در سخنرانی خود از طرفین خواستند که به جنگ و خونریزی نقطهی پایان بگذارند. اما برخلاف نمایندگان دولت افغانستان و جامعهی جهانی، گروه طالبان در خصوص آتشبس چیزی نگفتند. آنها استدلال میکنند که آتشبس باید بخشی از مذاکرات صلح میان دو طرف باشد.
حکومت افغانستان پیهم خواهان برقراری آتشبس شده است. هرچند در گذشته نیز در روزهای عید چندین بار آتشبس موقت برقرار شده است اما حالا که مذاکرات صلح شروع شده است، حکومت افغانستان میگوید نخست باید آتشبس برقرار شود.
در تازهترین مورد امرالله صالح، معاون اول رییسجمهور در مراسم سالیاد ترور برهانالدین ربانی، رییس پیشین شورای عالی صلح افغانستان خطاب به طالبان گفته است: «اگر صد سال جنگ کنید پس به همین نطقه میآیید که زیر یک سقف باید به مذاکره بنشینید. هر قدر خونی که میریزانید به گناهتان افزوده میشود، به بدعت مبارزهتان افزوده میشود؛ بهخاطری که هر تابوتی که میآید در خانهی افغان نفرت را در برابر شما اضافه میسازد.»
حکومت افغانستان به این باور است که رهبران گروه طالبان بر جنگجویان خود کنترل ندارد و آتشبس محکی است برای نشان دادن این کنترل رهبری طالبان بر جنگجویانش. در ماه عقرب سال گذشته حمدالله محب، مشاور امنیت ملی افغانستان گفت: «حکومت به این نتیجه رسیده است که طالبان یکدست نیستند، کنترل جنگ را ندارند و اطلاعاتی وجود دارد که بعضی فرماندهان عمدهی این گروه با داعش یکجا شدهاند. بربنیاد پلان صلح، پیشنهاد حکومت اعلام آتشبس یکماهه و پس از آن رفتن پشت میز مذاکره میباشد.»
اما طالبان با برقراری آتشبسهای موقت در ایام عید در سال گذشته و امسال ادعای حکومت افغانستان را به چالش کشیدهاند. سخنگویان طالبان بارها ادعای حکومت را رد کرده و گفتهاند که آنان یکدستاند و کنترل جنگجویان خود را نیز بهدست دارند. حالا که مذاکرات مستقیم شروع شده است، بار دیگر موضوع آتشبس از سوی حکومت افغانستان مطرح است و طالبان پاسخی به این درخواست ندادهاند. پرسش این است که چرا طالبان آتشبس نمیکنند یا چرا آتشبس برای طرفین مهم است.
چرا آتشبس؟
به دنبال آغاز مذاکرات مستقیم دولت افغانستان با گروه طالبان، ارگ ریاستجمهوری اعلام کرد که هدف از شرکت هیأت مذاکرهکنندهی دولت در دوحه برقراری آتشبس و تأمین صلح در کشور است. صدیق صدیقی، سخنگوی ریاستجمهوری گفت که حضور هیأت مذاکرهکنندهی دولت جمهوری اسلامی افغانستان در گفتوگوهای صلح، به هدف برقراری آتشبس، پایان خشونتها و تأمین صلح و ثبات پایدار در کشور میباشد.
داکتر رسول طالب، مشاور ارشد رییسجمهور و عضو هیأت مذاکرهکنندهی دولت افغانستان با گروه طالبان نیز میگوید دولت از مدتها به این سو بحث مذاکره و آتشبس را مطرح کرده است زیرا جنگ و خونریزی در افغانستان وضعیتی دارد که «به هیچ وجه توجیه پذیر نیست.»
توماس جانسون، نویسندهی کتاب «روایتهای طالبان» و مدیر برنامه فرهنگ و مطالعات منازعه در مدرسه عالی نیروی دریایی در مونتری کالیفرنیای امریکا میگوید تاریخ بهوضوح نشان میدهد که موفقیت مذاکرات صلح و دستیابی به یک توافق احتمالی، بدون برقراری آتشبس میان گروهها/ طرفهای متخاصم ناممکن است. او با ناامیدکننده خواندن بیان نشدن آتشبس از سوی طالبان در دوحه، در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز گفت: «من معتقدم، آنگونه که شنیده میشود، افغانستان اخیرا شدیدترین نبردهای را در 20 سال گذشته شاهد بوده است، از همین رو برای توقف کشتار بیمورد، آتشبس لازم است و کابل نیز این مسأله را به خوبی درک کرده است.»
آقای جانسون در پاسخ به سوالی که آیا طالبان تن به برقراری آتشبس خواهند داد یا خیر گفت: «من باور ندارم که طالبان خواهان برقراری آتشبس کامل باشند. حتا همین لحظه که این پاسخها را مینویسم، مردم افغانستان از اثر درگیریها جان میدهند. به باور من، طالبان به این درک رسیدهاند که خواست غیرقابل مذاکرهی آنان مبنی بر بازگشت امارت اسلامی که نیازمند بازنویسی قانون اساسی و نهادینه شدن دیدگاههای رادیکال آنان برمبنای شریعت دیوبندی است، از سوی کابل مورد پذیرش قرار نمیگیرد. از همین رو ادامهی فعالیتهای نظامی این گروه در تلاش شان برای به دست گرفتن کنترل دوباره این کشور، حیاتی است.»
عمر صمد، سفیر پیشین افغانستان در فرانسه و عضو ارشد مرکز آسیای جنوبی شورای آتلانتیک به این باور است که دولت و حلقات ذیصلاح بهویژه، اهداف، منافع و اولویتهای خود را تعقیب میکنند درحالیکه طالبان بعد از صحبتهای طولانی با امریکا و کسب تجربیات جدید بر اهداف و اولویتهای خویش تاکید دارند تا به توافق سیاسی نایل گردند. قضیهی آتشبس در تقابل این دو موقف یک رکن مهم است. ارگ آتشبس سراسری را به نفع خود و طالبان آتشبس تدریجی را برای رسیدن به مقاصد خویش دنبال میکنند و در نهایت امکان دارد که به آتشبس موقتی یا بشردوستانه به تفاهم برسند.
آقای صمد به روزنامه اطلاعات روز گفت: «قبل از آتشبس باید از مراحل ابتدایی اعتمادسازی گذشت تا صحبت روی آتشبس موقتی یا بشردوستانه مطرح گردد. در آنصورت معلوم میشود که ارادهی سیاسی برای تامین صلح واقعی است یا خیالی.»
استدلال برخیها این است که طالبان با رد درخواست آتشبس در تلاشاند در میز مذاکرات از موضع قویتر برخوردار باشند و دوام خشونت در واقع بقای این گروه را تضمین میکند. استدلال شماری از مقامهای حکومت هم در گذشته این بوده است که طالبان با خشونت در پی امتیازگیریاند و اگر آتشبس شود، طالبان قدرت خود را از دست میدهند.
بهتازگی اسدالله خالد، سرپرست وزارت دفاع افغانستان هم گفته است که با وصف شروع مذاکرات مستقیم دولت با طالبان، هنوز خشونت کاهش نیافته و طالبان حملات خود را افزایش دادهاند. آقای خالد افزایش جنگ و خشونت توسط طالبان را دلیلی برای کسب امتیاز در میز مذاکره خوانده و گفت: «در حالی که خواست دولت و مردم افغانستان رسیدن به یک صلح سراسری در کشور است، به صراحت میگویم که اگر دشمن به این فکر باشد که آنان با زور میتواند، همه چیز را تسخیر بکند، این خیال است و خواب است و مهال است و جنون.»
اما عمر صمد میگوید:«فکر نکنم که طالبان به این باور باشند که در موقف ضعیف نظامی قرار دارند. عدهی میگویند که نیروهای دولت بیشتر تحت فشار هستند و دلیل آتشبس هم برای این است که نیروهای حکومتی تحت فشار بیشتر قرار نگیرند.»
داکتر نعیم وردک، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر افزایش خشونت را رد میکند و میگوید همزمان با شروع مذاکرات، خشونتها کاهش یافته است. او به روزنامه اطلاعات روز گفت که «صرف درخواست آتشبس مشکل را حل نمیکند بلکه آتشبس باید نهایی باشد که پس از آن دیگر فیری صورت نگیرد و مردم احساس آرامش کنند.» او گفت: «ضرورت پیدا نشود که فیرها صورت بگیرد. به حل نهایی تعهد داریم. حل آنی که یک روز آتشبس و فردایش دوباره جنگ باشد، به آن متعهد نیستیم.»
