منبع:Foreign Policy
برگردان: حمید مهدوی
مدیریت سالم صنعت نوپای افغانستان در راستای شکلدهی یک اقتصاد مدرن که کمتر به کمکهای خارجی وابسته باشد، حیاتی است. امروزه، با نزدیک شدن افغانستان به مرحلهی گذار سیاسی و امنیتی، دلایلی برای خوشبین بودن وجود دارد. باوجودی که تقریبا کل تولید ناخالص داخلی افغانستان طی سالهای 2011 و 2012 وابسته به کمکهای خارجی بود، اما رشد قابل توجه بسیاری از بخشهای اقتصادی در افغانستان، بهویژه بخشهای مخابرات، زراعت و استخراج معدن یک اقتصاد متنوع و پایدار را نوید میدهند.
این در حالی است که به گفتهی کارشناسان منابع طبیعی افغانستان از قبیل نفت، گاز، طلا، مس، آهن و… که در دل خاک این کشور نهفتهاند، بین 1 تا 3 تریلیون دالر ارزش دارند. در این مجموعه، صنعت سنگ مرمر افغانستان قرار دارد که معمولا از سایر بخشها مجزا دانسته شده و رشد آن برای سایر بخشها آموزنده است.
با گردش دوران کالاها، قیمتها هر روزه افزایش مییابند، اما افغانستان هنوز روی صنعت به عنوان راهرو منابع طبیعی دست نخوردهاش متمرکز است و رشد صنعت در این کشور عاملی برای توسعهی اقتصادی دانسته میشود. نظر به گزارشی که از سوی ادارهی حمایت از سرمایهگذاری افغانستان به نشر رسیده است، صنعت سنگ مرمر در افغانستان از سال 2008 به اینسو بیش از 60 درصد گسترش یافته است و گفته میشود که رشد این بخشی از صنعت بر سایر بخشها تأثیر مفیدی از خود برجای میگذارد.
ملاحظات اقتصادی به یک طرف، وضعیت افغانستان بعد از 2014 بهشدت با وضعیت امنیتی آن گره خورده است. این در حالی است که به عقیدهی کارشناسان، توسعه و شکوفایی اقتصادی دنبالهرو امنیت است. اما اگر استراتژی درستی در کار باشد، شاید بر این عقل متعارف خط بطلان کشد. در مناطق غربی افغانستان، جایی که رشد صنعت استخراج معدن چندین میلیارد دالری رشد اقتصادی در این مناطق را در پی داشته و در نتیجه امنیت این مناطق نیز بهبود یافته است.
باوجودی که امنیت در این مناطق کاملا تأمین نشده است، اما همین که گل کاروبار در این مناطق شگفتن گرفته است، مردم نیز بهسرعت در برابر بازیگران نابکاری که کردار آنها تولید درآمد را با خطر مواجه میسازند، عکسالعمل نشان میدهند. نهایتا، یک اقتصاد متشکل از تجارت است، نه کمک، و رشد اقتصادی و افزایش استخدام، پایدارترین راههای رسیدن به استانداردهای بلند زندگی است. این در حالی است که صادرات سنگ مرمر افغانستان به کشورهای اروپایی و آسیایی افزایش یافته و درآمد کشور از این بخش، سالانه به 15 میلیون دالر میرسد و افغانستان در صدر فهرست تولید کنندگان سنگ مرمر در منطقه قرار دارد و اگر روند موجود ادامه یابد، درآمد سالانهی افغانستان از این بخش، تا سال 2018 به 700 میلیون دالر خواهد رسید.
این در حالی است که در جریان پنج سال گذشته سایر سکتورهای اقتصادی افغانستان نیز رشد خوبی از خود به نمایش گذاشتهاند: رسانهها، بخش صحت، بخشهای زراعت (بهویژه میوه و دانههای خشک که از صنعت قالین به عنوان صادرات اولیهی افغانستان جلو افتاد)، همه رشد مؤثری داشتهاند. گرچند رشد در این ساحات تا حد زیادی به وجوهی که منابع اصلی آن کمکهای خارجیاند، وابسته است و در نتیجه مفاد قابل ملاحظه و دوامداری را که پتانسیل این بخش را اعظمی بسازد، تولید نکرده است.
برعکس، برخی فعالیتها در عرصهی استخراج معدن، بهویژه با دست یافتن برخی از شرکتهای مبتکر افغانی به بازارهای روبهرشد جهانی، به شکل نسبتا سریعی به مفاد دست یافتهاند. از سال 2008 بدینسو افغانها تلاش دارند افزایش ظرفیتهای صادراتی این کشور، تقاضای روبهافزایش جهانی به این سنگهای قیمتی را پاسخ گویند. از زمان معرفی سنگهای سفید افغانستان به بازارهای جهانی، این سنگها با کیفیت عالی و رنگ رنگین کمانیاش توجه برخی از خریداران ثروتمند جهانی را که بسیاری آنها در جنگ قیمت بر سر محصولات قیمتی سنگ مرمر سهم دارند، به خود جلب کرده است.
بزرگترین تولید کنندهی سنگ مرمر در افغانستان Equality Capital Management (ECM) است که در سال 2006 توسط نسیم و آدم دوست تأسیس شد و توانسته است چارچوب خوبی را برای سرمایهگذاری مستقیم خارجی و رشد اقتصادی فراهم آورد.
ECM که در ولایت غربی هرات فعالیت دارد، توانسته است که در بدل اعطای حق انحصاری خرید این سنگ به برخی از شرکتهای بزرگ جهانی، ماشینآلات تولید مدرن، فنآوری پالایش معادن و پشتیبانی فنی از کارشناسان زمینشناسی و مهندسی این شرکتها به دست بیاورد.
ECM توانسته است که با مدیریت کارآمد سکتور استخراج معدن افغانستان را با معیارهای جهانی برابر کند. اثرات این پیشرفتها واضح بوده است. از زمانی که ECM سنگهای مرمر افغانستان را در سال 2008 به برخی از بزرگترین وارد کنندگان سنگ معرفی کرده است، این سنگ توجه بسیاریها را به خود جلب کرده و با سنگهای کارارا رقابت میکند. سنگ کارارا، سنگ ایتالیایی است که از بهترین سنگهای مرمر در سطح جهان است. این در حالی است که خریداران سنگ مرمر افغانستان در کشورهایی چون چین، هند، ایتالیا، اندونیزیا، روسیه، عربستان سعودی، ترکیه، ترکمنستان، امارات متحدهی عرب و… روبه افزایش است.
سنگهای افغانستان به شکل فزایندهای در عمارتهای مجلل در سرتاسر جهان استفاده میشوند؛ به طور نمونه، این سنگها در اعمار هوتل پنجستارهی چین (شنژن) استفاده میشود. از آنجایی که تمام شرکتهای خارجی حاضر نیستند در منطقهی ناامن وارد بازار شوند، پس رهبران افغانستان میتوانند با راهاندازی سرمایهگذاریهای مشترک و با به عهده گرفتن بخشی از خطرها و هزینهها در مناطق ناامن، در رشد این بخش از صنعت نقش حیاتی ایفا کند. ترکیب عملیات امنیتی و رشد اقتصادی که از توافق– سنگ مرمر برای امنیت– نشأت گرفته است، شورشگری در این منطقه را به چالش کشانده است. در این توافق تجارهای افغان در بدل تضمین امنیتی شدید از سوی دولت برای دولت سنگ مرمر تهیه میکنند.
یک مقام ارشد ارتش ایالات متحدهی آمریکا گفته است: «اردوی ملی افغانستان در شش ماه گذشته در تأمین امنیت معادن سنگ مرمر، پستهای بازرسی امنیتی و راههای ترانزیتی نقش فعالی ایفا نموده است». در نتیجهی چنین توافقی، به منظور حفظ رشد این بخشی از صنعت، نیروهای امنیتی افغانستان و وزارت داخلهی این کشور مسئولیتپذیری خوبی از خود به نمایش گذاشته و با برقراری جریان تجارت در این ناحیه از کشور، شورشگری را به چالش کشیده است.
با توجه به بهبود اوضاع امنیتی، صنعت استخراج سنگ مرمر نیز رشد بینظیری داشته است. منصور رحیمی، رییس اتحادیهی سنگ مرمر فروشان ولایت هرات گفت که تعداد شرکتهای افغانی استخراج سنگ مرمر از چهار شرکت به چهل شرکت و تعداد معادنی که با دولت قرارداد کردهاند، از 2 معدن به 12 معدن افزایش یافته است. آدمدوست گفت: «ما در پنج سال آینده در این زمینه بیش از 40.000 شغل جدید ایجاد خواهیم کرد». درجریان چندسال اخیر تعداد زیادی از شرکتهای کوچک در کنار ECM ایجاد شدهاند و اتحادیهای را تشکیل دادهاند تا چالشهای احتمالی فراروی رشد این بخش از صنعت را برطرف سازند.
پیشرفت چشمگیر صنعت استخراج سنگ مرمر و کار مستقیم افغانها در این بخش به عنوان مالکان این معادن، صنعت سنگ مرمر هرات را به سرمشق سایر صنایع (طلا، سنگ آهک، لیتیم و حتا نفت و گاز) و فعالیتهای اقتصادی افغانها در دیگر نقاط این کشور مبدل ساخته است. تعدادی از عقیقفروشان شهر لشکرگاه، مرکز ولایت هلمند در جنوب افغانستان اخیرا از برخی از شرکتهای تولیدی ولایت هرات دیدن کردند و با برادران دوست (آدمدوست) و برخی از رییسان اتحادیهی سنگ مرمر فروشان ولایت هرات ملاقات کردند تا از موفقیتهای آنها چیزی را بیاموزند.
با توجه به این که سنگهای عقیق گرانبهای ولایت هلمند برای اولینبار به بازارهای جهانی معرفی میشوند، زمان این سفر تحقیقی بسیار حساس است. مشارکت مستقیم افغانها در این صنایع برای رشد اقتصادی پایدار و ثبات منطقهای ضروری است. با وجودی که این بخشی از صنایع به موفقیتهای چشمگیری نایل آمده است، اما روند توسعهی صنعت استخراج معدن در افغانستان همچنان با موانع اساسیای مواجه است. سرمایهگذاری ناپایدار در بخش استخراج معدن، کمبود منابع قرضهدهی برای تمویل این سرمایهگذاریها، تعمیر و بهروزرسانی فنآوری قدیمی، اصلاح ساختار قوانین استخراج معدن و اجرای این قوانین، همه چالشهای اساسیایاند که این بخش از صنعت با آن مواجه است.
از آنجایی که صنعت سنگ مرمر به عنوان یک صنعت نوپای نقش پیشگام را ایفا میکند و سرمایهگذاری در این بخش نیاز به سرمایهی هنگفت دارد (سرمایهبر است)، پس مشارکت قوی خارجیها در این زمینه میتواند راهگشا باشد.
در اصل، این که چرا طرح «سنگ مرمر برای امنیت» کارگر واقع میشود، به جنبهی اقتصادی عملیات ضدشورش در سرتاسر افغانستان بر میگردد. با تشخیص، مطالعه و کاربرد درسهایی که از واقعیتهای مناطق جنگزده آموختهایم، میتوان گفت که اقتصاد میتواند رهبران افغان را علیه شورش در کشور تشویق کند و آنها را وادار تا در زمینهی تحکیم و تضمین امنیت تلاش کنند. تحکیم امنیت به نوبهی خود زمینه را برای رشد سریع اقتصاد و پایداری دستآوردها در صنایع مختلف فراهم خواهد کرد.
