چرا شماری در افغانستان به دادگاه‌های طالبان مراجعه می‌کنند؟

بلال سروری / بی‌بی‌سی

در شماری از مناطق افغانستان که حاکمیت دولت مرکزی ضعیف است، فعالیت‌ طالبان در آن‌جاها افزایش یافته و حتا شماری از این مناطق را طالبان کنترول می‌کنند. طالبان در مناطق تحت کنترول خود دادگاه‌هایی نیز دارند و قضایای مردم محلی را در این دادگاه‌ها حل و فصل می‌کنند.

من در سفری که به دره‌ی پیچ در ولایت کنر در شرق افغانستان داشتم، با فردی برخوردم که دو برادرش را کسی به قتل رسانده بود. گل زمان از اهالی روستای برکندی دره‌ی پیچ است. او می‌گوید سه سال پیش یک برادرش که آموزگار بود، به قتل رسید و دو سال بعد نیز برادر دیگرش به قتل رسید.

گل زمان می‌گوید، قاتلان برادرش را می‌شناسد، اما به علت فساد اداری در نظام قضایی افغانستان، آن‌ها محاکمه نشدند. او در حالی که بسیار غمگین، ناامید و ناراحت معلوم می‌شد، تمامی اسناد مربوط به این حادثه را به من نشان داد و گفت «رشوه و فساد در دادگاه و دادستانی محل باعث شده این قاتلین مجازات نشوند».

او می‌گوید: «زمانی‌که قاضی حکم صادر می‌کرد، من نیز به محکمه دعوت شده بودم، اما وقتی به درِ محکمه رسیدم، محافظان قاتل برادرانم همراه با سلاح آن‌جا ایستاده بودند و به من اجازه‌ی داخل شدن به محکمه را ندادند». گل زمان می‌گوید که قاتل یکی از برادرانش حالا فرمانده محلی طالبان است و دولت از گذشته‌ها تلاش نکرده ‌او را بازداشت کند. او حالا هم از دولت و هم از طالبان می‌خواهد تا برایش دادخواهی کنند.

گل زمان گفت: «من از رییس جمهوری می‌خواهم که با من بی‌انصافی شده است، خون من ضایع شده، به من توجه کند. من هم‌چنین از طالبان خواهش دارم که چون قاتل در زمان قتل عضو طالبان نبود، پس طالبان باید به این قاتل در صف خود جا ندهند».

من تلاش کردم تا در مورد این پرونده با مقام‌های دادگاه محلی صحبت کنم، اما کسی حاضر به صحبت کردن در مورد آن نشد. اما یکی از دادستان‌های محل که نخواست نامش فاش شود، برایم گفت که در روستاهای دره‌ی پیچ، وته پور، مانوگی و چپه دره هیچ‌دادستان کار نمی‌کند.

محمد صادق ژوبل، رییس نشرات دادگاه عالی افغانستان می‌گوید که برای حل و فصل قضایا در افغانستان سه دادگاه وجود دارد. او می‌گوید، گل زمان باید با اسناد و شواهد دست داشته‌ی خود به دادگاه‌ها در پایتخت مراجعه کند. از سوی دیگر، طالبان دادگاه‌های سیار دارند و این دادگاه‌ها در مدت کوتاهی فیصله‌های خود را در مورد مسایل مختلف صادر می‌کنند.

در باغ آقای زمان، فضل احمد را دیدم که برای حل مشکل زمینش به دادگاه طالبان مراجعه کرده بود. او گفت: «تمامی اعضای خانواده‌ی من به خاطر دعوا بر سر زمین کشته شدند. ما بر سر مالکیت زمین دعوا داشتیم و تعداد‌ زیادی به خاطر دعوا بر سر این زمین کشته شدند، اما حکومت نتوانست این دعوا را حل کند. طالبان در مدت یک هفته این قضیه را حل و فصل کردند، اما حکومت در شش ماه نتوانست این دعوا را حل کند. قاضیان تقاضای رشوت داشتند، اما ما توان پرداخت رشوه نداشتیم».

آقای فضل می‌گوید، وقتی پس از شش ماه از عمل‌کرد دادگاه‌های دولت مأیوس شد، به یکی از فرماندهان طالبان در محل مراجعه کرد. «من به محل حضور طالبان رفتم. آن‌جا قاضیان طالبان و ملاها بودند. آنان هفته‌ی دوبار باهم می‌بینند. آن‌ها در روز دوم متهم را حاضر کردند».

به گفته‌ی فضل، طالبان بالاخره این پرونده را فیصله کردند و قضیه‌ی زمین را به صورت «عادلانه» حل کردند، اما نتوانستند قضیه‌ی قتل را حل کنند. البته ما در مورد جزئیات این پرونده چیزی نمی‌دانیم و این هم مشخص نیست که تا چه حد این پرونده به صورت «عادلانه» از سوی طالبان فیصله شده است.

بحث «نظام قضایی موازی» طالبان در سال‌های اخیر نگرانی زیادی را در میان دولت افغانستان و حامیان بین‌المللی آن ایجاد کرده است. دولت افغانستان تلاش داشته تا در بخش‌های مختلف اداره با فساد برخورد کند، اما به گواه شاهدان و نهادهای بین‌المللی، کم‌ترین موفقیت در این زمینه در نظام قضایی افغانستان به دست آمده است.