انتخابات ریاست جمهوری، آزمون اساسی برای افغانستان

منبع: Associated Press
نویسنده: CASSANDRA VINOGRAD
برگردان: حمید مهدوی
پوسترها چاپ، صف‌ها سازمان‌دهی و بحث‌های تلویزیونی برنامه‌ریزی شده‌اند. فصل مبارزات انتخاباتی برای انتخابات ریاست جمهوری افغانستان روز یک‌شنبه آغاز شد و شرایط برای 11 نامزد انتخابات ریاست جمهوری که برای جانشینی آقای کرزی با هم به رقابت پرداخته و بر فصل آخر مأموریت جنگی نیروهای ناتو به رهبری ایالات متحده‌ی امریکا نظارت خواهند کرد، مساعد است.
انتظار می‌رود که انتخابات ریاست جمهوری 5 آپریل با نتایج سازنده یا نابود کننده‌اش برای آینده‌ی افغانستان، یک لحظه‌ی تاریخی باشد و هم‌چنین کلیدی باشد برای تعیین میزان سرو‌کار خارجی‌ها پس از 13 سال جنگ در افغانستان. برای برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه میلیاردها دالر در اختیار دولت قرار گرفته است، انتخاباتی که برای اولین بار به شکل مستقل‌ و سازمان‌دهی شده توسط افغان‌ها و بدون حمایت مستقیم خارجی‌ها برگزار خواهد شد.
در حالی که خشونت‌ها از سوی طالبان پیش از خروج نیروهای نظامی ناتو درپایان سال، افزایش یافته‌اند، انتخابات نیز در زمینه‌ی انتقال سالم قدرت برای افغانستان آزمون مهمی خواهد بود. این در حالی است که غرب نیز برای سنجش نتایج تلاش‌های‌شان در بیش از 12 سال گذشته و در راستای تقویت دموکراسی و امنیت در افغانستان، این انتخابات را به نظاره خواهد نشست.
اناتول لیون، استاد بخش مطالعات جنگ کالج شاهی لندن‌ گفت: «اگر نتایج انتخابات به اندازه‌‌ای مشاجره‌آفرین باشد که حکومت جدید فاقد مشروعیت و اقتدار باشد؛ اگر فساد و تقلب در جریان انتخابات به اندازه‌‌ای صریح و آشکار باشد که تمایل ایالات متحده‌ی امریکا به تداوم تمویل افغانستان را از بین ببرد، پس شما در حقیقت شاهد متلاشی شدن وضعی خواهید بود که ما به وجود آورده‌ایم».
توقف تمویل و حمایت ایالات متحده‌ی امریکا از افغانستان، رییس جمهور آینده را در وضع دشواری قرار خواهد داد که از یک سو باید برای با هم نگه‌داشتن نیروهای مسلح تلاش کند و از سوی دیگر مانع طالبان جسور شود. ضیاالحق امرخیل، رییس دارالانشای کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان گفت که «تفاوت بزرگ» بین انتخابات ماه اپریل و انتخابات‌های گذشته در سال‌های 2009 و 2004 این است که‌ بر این انتخابات صرف افغان‌ها نظارت خواهند کرد. وی در ادامه گفت: «انتخابات پیش‌رو بسیار مهم و حیاتی است، به دلیل این‌که برای اولین بار یک رییس جمهور منتخب جاگزین رییس جمهور منتخب دیگر خواهد شد. ما از هر لحاظ آماده‌ایم؛ از لحاظ لوجیستیکی، عملیاتی، ظرفیت‌ها، بودجه و زمان کاملا آماده‌ایم».
مسایل عدل و مصئونیت
چالش‌های فراروی انتخابات بسیار‌ند: انتخابات سال 2009 با اتهام تقلب در جریان انتخابات خدشه‌دار‌ شد. انتظار می‌رود که طالبان به منظور ایجاد اغتشاش در جریان انتخابات و اخلال این روند، حملات‌شان را تشدید بخشند، با این وجود، مصئونیت و امنیت نگرانی‌های عمده‌اند.
صدیق صدیقی، سخن‌گوی وزارت داخله تأکید کرد که نیروهای امنیتی افغانستان آماده‌اند، اما در نخستین شب آغاز پیکارهای انتخاباتی دو تن از کمپاین کنندگان جان‌شان را از دست دادند و این خود نشانه‌‌ای است که نشان می‌دهد خطر هنوز وجود دارد.
چالشی نیز و جود دارد که از رفتارهای آقای کرزی نشأت می‌گیرد و خطر اوضاع امنیتی رو به وخامت می‌تواند توجیه‌ خوبی برای به تعویق انداختن انتخابات باشد. آقای کرزی بعد از حمله‌ی به رهبری امریکا در سال 2001 در افغانستان و فروپاشی دولت طالبان، افغانستان را مدیریت کرده است. با وجودی که آقای کرزی به صورت قانون نمی‌تواند برای سومین بار پیاپی در انتخابات شرکت کند، اما حضور او به تنهایی مبارزات انتخاباتی را پیچیده‌تر خواهد ساخت.
انکار او از امضای موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی میان افغانستان و ایالات متحده‌ی امریکا که به نیروهای امریکایی اجازه می‌دهد تا بعد از سال 2014 نیز در افغانستان بمانند، بر روابط میان این دو کشور تأثیر گذاشته است. چشم‌انداز خروج کامل نیروهای امریکایی از افغانستان مقام‌های این کشور را در مورد ثبات در منطقه نگران ساخته است.
آن‌گونه که مقام‌های آمریکایی می‌گویند، به استنثای یک تن از نامزدان‌ که تا حدی به خاطر مقررات انتخاباتی و تا حدی هم به خاطر اجتناب از صف‌آرایی‌ای که بر روابط او با آقای کرزی تأثیر خواهد گذاشت، تمام نامزدها طرف‌دار امضای موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی‌اند. این در حالی است که رییس جمهور تا‌کنون از هیچ‌نامزدی رسما حمایت نکرده است، اما اعتقاد بر‌این است که وی در پشت صحنه اعمال نفوذ خواهد کرد.
عبدالله عبدالله تنها نامزدی است که از موافقت‌نامه‌ی امنیتی علنا حمایت کرده است. وزیر خارجه‌ی پیشین در انتخابات ریاست جمهوری سال 2009 بعد از حامد کرزی بیش‌ترین آرا را به دست آورده بود، اما به دلیل اتهام‌های تقلب گسترده در دور اول، از شرکت در دور دوم خود‌داری کرد. نظر به گفته‌های فاضل سانچارکی، سخن‌گوی ستاد انتخاباتی عبدالله عبدالله، دو تن از اعضای ستاد انتخاباتی‌ او شام روز شنبه و بیرون از دفتر‌شان در ولایت غربی هرات به ضرب گلوله کشته شدند.
مدعی جنجالی
صف‌آرایی‌های سایر نامزدان که مبارزات انتخاباتی‌شان دیروز آغاز شد، نشان می‌دهند که حمایت و اتحاد در میان نخبه‌ها، اساس سیاست در این کشور را تشکیل می‌دهد، جایی که بزرگان قبیله و جنگ‌سالاران رای مردم را هدایت می‌کنند. مثلا عبدالرب رسول سیاف، که تاریخ طولانی او به عنوان یک جهادی و ارتباطات مظنون او در گذشته با ملیشه‌های عرب احتمالا او را به جنجالی‌ترین نامزد و نگرانی بالقوه برای همکاران بین‌المللی افغانستان تبدیل می‌کند. سیاف که یک نماینده‌ی با‌نفوذ پشتون و یک عالم دینی است، همراه با اسماعیل خان، وزیر پیشین آب و برق (به عنوان یکی از دو نامزد‌معاونش) به پیش‌واز انتخابات شتافته‌اند.
او مانند سایر نامزدها در تلاش برای از میان برداشتن شکاف‌های قومی، معاونان با‌نفوذی انتخاب کرده است. از جمله‌ی 31 میلیون نفوس این کشور، تقریبا 42 درصد آن را پشتون‌ها، 27 درصد را تاجک‌ها، 9 درصد را هزاره‌ها، 9 درصد دیگر را ازبک‌ها همراه با اقلیت‌های کوچک دیگر تشکیل می‌دهند. این در حالی است که گروه طالبان هم عمدتا از پشتون‌ها تشکیل شده و حامد کرزی نیز پشتون است.
اشرف غنی، پشتون دیگر و وزیر مالیه‌ی پیشین که بر روند انتقال مسئولیت‌های امنیتی از نیروهای خارجی به اردو و پولیس افغانستان نظارت می‌کرد، نیز در انتخابات سال 2009 شرکت کرد و شکست خورد. وی جنرال عبدالرشید دوستم، جنگ‌سالار پیشین‌– که گفته می‌شود بر اکثریت رای ازبک‌ها کنترول دارد‌– را به حیث یکی از دو معاون بالقوه‌اش انتخاب کرده است.
زلمی رسول، وزیر پیشین خارجه‌ی آقای کرزی با احمد ضیا مسعود، برادر احمد شاه مسعود در انتخابات شرکت کرده است. احمد شاه مسعود فرمانده ائتلاف شمال است که در یک بمب‌گذاری انتحاری از سوی القاعده، دو روز قبل از حادثه‌ی یازدهم سپتامبر به قتل رسید. رسول که قبلا در سمت مشاور امنیت ملی در حکومت کنونی کار می‌کرد، تمایل دارد ‌بیش‌تر در برابر دید مردم کار کند و او می‌تواند در نهایت یک نامزد مورد اجماع باشد. قیوم کرزی (برادر تاجر حامد کرزی) در کنار سایر نامزدها یکی دیگر از مدعیان اصلی است.
با وجودی که هنوز مدعی پیش‌تاز ‌مشخص نیست، اما با آغاز پیکارهای انتخاباتی، عرصه برای این 11 نامزد تنگ‌تر خواهد شد. از هیچ‌یک از این نامزد‌ان انتظار نمی‌رود که اکثریت آرا را به دست آورده و از رفتن به دور دوم انتخابات جلوگیری کند. با در نظر داشت زمان تعیین شده برای شمارش آرا‌– هفته‌ها‌– جانشین آقای کرزی تا ماه جون مشخص نخواهد شد.
جدول زمانی تعیین شده برای برنامه‌ریزان ناتو نگران کننده است، آن‌ها بر ضرورت دانستن این‌که آیا دارایی‌های‌شان را در افغانستان نگه‌دارند یا انتقال دهند، تأکید دارند. مقام‌های غربی ابراز امیدواری کرده‌اند که یک حکومت منتخب جدید در افغانستان که از اعتبار برخوردار باشد‌– حکومتی که امنیت را در این کشور تأمین کرده بتواند‌– شورشیان را متقاعد خواهد ساخت که بقای آن‌ها با نشستن روی میز گفت‌وگوهای صلح ممکن خواهد بود.