تماس‌های محرمانه‌ی کرزی با طالبان

منبع: The New York Times
نویسنده‌ها: AZAM AHMED and MATTHEW ROSENBERG
برگردان: حمید مهدوی
رییس جمهور حامد کرزی بدون متحدان امریکایی و غربی‌اش و به منظور دست‌یابی به توافق صلح با طالبان با این گروه تماس‌های محرمانه داشته است، که این کار روابط تیره‌ی او با ایالات متحده‌ی امریکا را هنوز هم تیره‌تر ساخته است.
مقام‌های افغانی و آمریکایی گفته‌اند که به نظر می‌رسد این تماس‌های محرمانه به توضیح یک سلسله اقدامات آقای کرزی که ظاهرا با هدف ضدیت با حامیان آمریکایی‌اش راه‌اندازی شده است، کمک کند. آقای کرزی در هفته‌های اخیر به رد امضای موافقت‌نامه‌ی امنیتی درازمدت با واشنگتن ادامه داده است و بر رهایی ملیشه‌های تندرو طالبان از زندان تأکید کرده است و به تعمیم اسناد تحریف شده‌، آن‌چه که وی آن را جنایت جنگی آمریکایی‌ها می‌خواند، ادامه داده است. نظر به گفته‌های کسانی که از این موضوع اطلاع دارند، تماس‌های محرمانه با طالبان زیاد ثمر‌بخش نبوده‌اند.
اما این کار به از بین بردن اعتماد باقی مانده میان آقای کرزی و ایالات متحده‌ی امریکا کمک کرده است و این باز‌ی آشفته‌ی آخر را پیچیده‌تر ساخته است. حمایت کانگرس از جنگ افغانستان به‌شدت کاهش یافته است و مقام‌های آمریکایی می‌گویند که حتا در مورد همکاری‌های امنیتی حداقل با حکومت آقای کرزی و جانشین او (بعد از انتخابات آینده) مطمئن نیستند.
آقای اوباما که از امضای موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی توسط آقای کرزی، که راه نیروهای امریکایی برای ماندن در افغانستان به منظور آموزش نیروهای امنیتی و مأموریت‌های ضد‌دهشت‌افگنی را واضح می‌سازد، نا‌امید شده است، به روز سه‌شنبه فرمانده ارشدش را به کاخ سفید فراخواند تا در مورد مأموریت آینده‌ی آمریکایی‌ها در افغانستان بیاندیشند.
مقام‌های آمریکایی و افغان که به دلیل ماهیت خصوصی بودن تماس‌های صلح‌ نخواسته‌اند از آن‌ها نامی برده شود، گفته‌اند که ظاهرا در ماه نوامبر، زمانی که بی‌اعتمادی میان آقای کرزی و حامیان غربی اوج گرفته بود، طالبان در این امر پیش‌دستی کرده‌اند.
به نظر می‌رسید که آقای کرزی به چیزی که وی آن را فرصتی برای رسیدن به چیزی که آمریکایی‌ها نمی‌خواستند، یا نمی‌توانستند برسد: دست‌یابی به توافق و پایان خشونت‌ها. اعتقادی که تعداد اندکی در اردوگاه او آن را شریک ساخته‌اند. این در حالی است که از زمان آغاز گفت‌وگوها تا‌کنون، تماس‌های صلح نه تنها به نتایج ملموسی دست نیافته‌ است، بلکه در آن هیچ‌پیشرفتی به چشم نمی‌خورد.
تعدادی از مقام‌ها گفته‌اند، روشن نیست که طالبان تمایل جدی به تعقیب گفت‌وگوها داشته باشند، شاید آن‌ها تلاش می‌کنند تا با تشویق و منحرف کردن آقای کرزی موافقت‌نامه‌ی امنیتی را اخلال کنند. بعد از دیدار ویژه‌ی جان کری، وزیر خارجه‌ی ایالات متحده‌ی امریکا در ماه اکتوبر از افغانستان به نظر می‌رسید که تا تکمیل موافقت‌نامه‌ی امنیتی دراز‌مدت میان افغانستان و ایالات متحده‌ی امریکا چند مرحله‌ی تشریفاتی بیش فاصله نیست.
شرایط تعیین شده بود و لویه جرگه (گرد‌هم‌آیی افغان‌های برجسته و مهم) که آقای کرزی آن را به منظور تصویب این موافقت‌نامه فراخوانده بود، آن را تصویب کرد. تداوم حضور نیروهای امریکایی بعد از سال 2014، بدون در نظر داشت میلیاردها دالر کمک‌، به امضای رییس جمهور وابسته شد. اما آقای کرزی پیوسته از امضای آن خود‌داری کرده است و با این کارش آمریکایی و بسیاری از افغان‌ها حیرت‌زده ساخت.
کمرنگ شدن تماس‌های صلح
مقام‌های افغان گفته‌اند که اندکی پیش از برگزاری لویه جرگه، آقای کرزی اولین نشانه‌های صلح را از طرف طالبان دریافت کرد و از آن به بعد شورشیان و حکومت پیام‌ها رد و بدل کرده و تماس داشته‌اند. ایمل فیضی، سخن‌گوی رییس جمهور تماس‌های محرمانه با طالبان را پذیرفت و گفت که این تماس‌ها ادامه دارند. آقای فیضی در ادامه‌ی سخنانش گفت: «دو ماه گذشته بسیار مثبت بوده است». او این تماس‌ها را جدی‌ترین کارهایی توصیف کرد که ریاست جمهوری از آغاز جنگ آن را دنبال کرده است. وی گفت: «این گروه‌ها با موقفی که آقای کرزی در مورد موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی اختیار کرده است و سخنرانی‌های متعاقب آن تشویق شده‌اند».
اما دیگر مقام‌های افغانی و غربی با «شکست خورده» خواندن این تماس‌ها گفته‌اند که طالبان در ابتدا هر‌چه می‌خواستند، اما آن‌ها دیگر هیچ‌تمایلی به گفت‌وگو با حکومت افغانستان ندارند. این مقام‌ها می‌گویند که در هفته‌های اخیر مقام‌های ارشد افغانستان در دوبی (امارات متحده‌ی عربی) و ریاض (عربستان سعودی) با رهبران با‌نفوذ طالبان دیدار کرده‌اند، اما این مقام‌ها گفته‌اند، تمام چشم‌اندازهای گفت‌وگوهای صلح از بین رفته‌اند.
به گفته‌ی این مقام‌های افغان و غربی، این‌که آیا کسانی که آقای کرزی با آن‌ها در تماس بوده است، با رهبر جنبش طالبان (ملا عمر) ارتباط داشته‌اند یا خیر، پرسش‌برانگیز است. رهبری که رای او برای هرگونه توافق صلح طالبان ضروری است.
هرچند از آغازین روزهای جنگ تماس‌های غیر‌رسمی میان مقام‌های افغان و رهبران طالبان وجود داشته است، اما رهبران مات و مخفی شورشیان تشخیص تمایل آن را دشوار می‌سازد. مقام‌های آمریکایی و افغان گفته‌اند که در سال‌های اخیر مقام‌های افغان تلاش کرده‌اند تا نماینده‌های واقعی طالبان را بیابند و با رهبران کنونی و پیشین شورشیان که اکثریت آن‌ها صرف با ملا محمد عمر روابط شکننده داشته‌اند، دیدار کرده‌اند.
پیش‌دستی غربی‌ها
تنها مجرای اصلی گفت‌وگوها با این گروه توسط آمریکایی‌ها و آلمان‌ها ایجاد شده بود که دو سال تمام برای آغاز گفت‌وگوهای صلح در قطر تلاش کردند. اما وقتی یک دیپلمات آمریکایی بر گشایش دفتری برای طالبان در قطر تأکید کرد، آقای کرزی در ایالات متحده و به شکل علنی از این اقدام انتقاد کرد. مقام‌های افغان گفتند که این دفتر با لوحه‌ی «امارت اسلامی افغانستان» آن بیش‌تر به سفارت یک دولت در تبعید شباهت داشت. ظرف چند روز گفت‌وگوهای صلح در قطر به بن‌بست رسید و آقای کرزی از آن‌چه که وی آن را توطئه‌ای از سوی ایالات متحده‌ی امریکا به منظور راه‌اندازی گفت‌وگوی خود با پاکستان و طالبان (بدون آقای کرزی) می‌خواند، به خشم آمده بود.
با شکست گفت‌وگوهای صلح در قطر، مقام‌های افغان تلاش‌های‌شان به منظور یافتن مجرای خود به سوی طالبان را دو برابر کردند و در اواخر فصل خزان به نظر می‌رسید که آقای کرزی به پیروزی در این کار باور داشت. برخی از مقام‌های بلند‌پایه‌ی افغانستان می‌گویند که آن‌ها اطمینان آقای کرزی در این مورد را به اشتراک نگذاشتند و تردید آن‌ها توسط مقام‌های آمریکایی در کابل و واشنگتن به اشتراک گذاشته شد.
آقای کرزی و مقام‌های آمریکایی صدای «تیک تاک» گردش عقربه‌های ساعت را می‌شنوند. نیروهای امریکایی نقش جنگی‌شان را به نیروهای افغانستان واگذار می‌کنند و آماده‌ی ترک افغانستان می‌شوند و پیکارهای انتخابات ملی در ماه آپریل نیز آغاز شده است. انتقال منظم قدرت در افغانستان که شورش‌گری را در خود هضم کند، اوج دست‌آوردهای ایالات متحده‌ی امریکا در این کشور خواهد بود.
جیمز کننگهام هفته‌ی گذشته در جلسه‌ای با گزارش‌گران گفت: «طی سال‌های گذشته روابط ما با آقای کرزی فراز و نشیب‌های زیادی را طی کرده است، اما چیزی که این دفعه را با دفعات دیگر متفاوت‌تر می‌سازد، این است که او به پایان دوره‌ی ریاستش نزدیک می‌شود و ما به نقطه‌ی عطف بسیار مهم برای جامعه‌ی جهانی و افغانستان در چند ماه آینده نزدیک می‌شویم».
مقام‌ها می‌گویند که آقای کرزی به شکل روز‌افزونی در مورد میراثش نگران است. آقای کرزی هنگام گفت‌وگو در مورد وضع بغرنج و دشوار با آمریکایی پیوسته به مشکلات در تاریخ کشورش به عنوان درسی برای معامله با قدرت‌های خارجی اشاره کرده است. آقای کرزی اخیرا موافقت‌نامه‌ی امنیتی را با معاهده‌ی گندمک پیوند داده است، معاهده‌ی یک جانبه‌ای که با امضای آن در سال 1879 مناطق مرزی به حکومت بریتانوی هند واگذار شد و به این حکومت قابلیت کنترول نهان سیاست خارجی افغانستان را داد.
آقای کرزی با تشبیه سیاست‌های آمریکا به رفتارهای یک «قدرت استعماری» علنا بر آن هجوم برده است، گرچند فرماندهان ارتش و مقام‌ها می‌گویند که وی خارج از اوقات رسمی با آمریکایی‌ها «صمیمی» است. آقای کرزی که هنوز دلش از انتخابات ریاست جمهوری سال 2009 درد دارد، در برابر تصویر منفی‌ای که از او در دفتر خاطرات رابرت گیتس (وزیر دفاع پیشین آمریکا) انعکاس یافته است، با خشم عکس‌العمل نشان داده است. در انتخابات ریاست جمهوری سال 2009 صدها هزار ورقه‌ی رای‌دهی مردود اعلان شدند و آقای کرزی فکر می‌کند که آمریکایی‌ها وی را وادار کرد تا در برابر نزدیک‌ترین رقیبش (عبدالله عبدالله) به دور دوم برود.
منافع داخلی
در برخی موارد شعله‌ور شدن آتش خشم آقای کرزی صحبت‌ با افغان‌هایی بوده است که از وی می‌خواهند در برابر آمریکایی‌ها سخت‌گیر باشد، به‌شمول پشتون‌ها که تقریبا تمام طالبان را تشکیل می‌دهند. اگر پیش‌درآمد صلح با طالبان واقعا به پایان رسیده باشد، واضح نیست که اقدام بعدی آقای کرزی چیست. او در برابر موافقت‌نامه‌ی امنیتی موقف نرمی اختیار خواهد کرد و میزان خصومتش با ایالات متحده‌ی امریکا را کاهش خواهد داد یا با مقصر دانستن آمریکا در ناکام ساختن گفت‌وگوهای واقعی با شورشیان، امضا نکردن موافقت‌نامه‌ی امنیتی را توجیه خواهد کرد. آقای کرزی تأکید کرده است که تا زمانی که آمریکایی‌ها در زمینه‌ی آوردن طالبان بر سر میز مذاکره کمک نکند، موافقت‌نامه را امضا نخواهد کرد. برخی از دیپلمات‌ها نگرانند که ارائه‌ی چنین پیش‌شرط‌ها به طالبان اجازه می‌دهند تا شرایط‌شان در زمینه‌ی حضور درازمدت آمریکا تحمیل کنند.
دیگران نیز منطق آقای کرزی را پرسش‌بر‌انگیز می‌دانند: چرا شورشیان با گفت‌وگوهای موافقت کنند، آن‌ها با موافقت‌شان حضور نیروهای خارجی را که به اخراج آن‌ها مصمم است، تضمین خواهند کرد؟
کاخ سفید روز دو‌شنبه در برابر انکار آقای کرزی از امضای موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی اظهار بی‌صبری کرد. جی کارنی، منشی مطبوعاتی کاخ سفید گفت: «به هر اندازه‌ا‌ی که در امضای این موافقت‌نامه تأخیر شود، به همان اندازه برای ناتو و ارتش ایالات متحده‌ی امریکا مشکل خواهد بود تا برای حضور بعد از سال 2014 در افغانستان برنامه‌ریزی کند. این کارِ چند هفته است، نه چند ماه».
به نظر می‌رسد که دفتر آقای کرزی در کابل اخیرا با صدور بیانیه‌هایش به دنبال حل بن‌بست موافقت‌نامه‌ی امنیتی است. ایمل فیضی، سخن‌گوی رییس جمهور گفته است که اگر یک گروه مانع تلاش‌های آمریکا در زمینه‌ی گفت‌وگوها می‌شود، آمریکا باید صریح باشد؛ «وقتی وضاحت وجود داشته باشد، ما می‌توانیم گام بعدی را در امضای موافقت‌نامه برداریم».