تنش‌های قومی در رسانه‌ها و سیاست افغانستان افزایش یافته است

منبع: New York Times
نویسنده‌ها: AZAM AHMED and HABIB ZAHORI
برگردان: حمید مهدوی
نقطه‌ی آغاز این تنش‌ها نظرات تندی بود که در یک گفت‌وگوی تلویزیونی مطرح شد، گفت‌وگویی که خطوط قومی را حتا با معیارهای افغانستان برجسته‌تر ساخت. جنرال عبدالواحد طاقت، یک مقام پیشین استخبارات گفت: «صاحبان و حاکمان افغانستان، پشتون‌ها اند. آن‌ها ساکنان اصلی افغانستان‌اند. افغانستان یعنی جایی که پشتون‌ها زندگی می‌کنند». این کلمات آتش اعتراضات را در ماه د‌سامبر در کابل شعله‌ور ساخت. رسانه‌های اجتماعی منفجر شدند.
رییس جمهور کرزی به هم‌وطنانش که خاطرات تلخ درگیری‌های قومی را با خود دارند، هشدار داد: «اگر وحدت ملی وجود نمی‌داشت، شما حتا یک ثانیه در کابل زندگی نمی‌توانستید». به دنبال خروج نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق از افغانستان در سال 1989 و در دوران جنگ‌های داخلی، بیش از 100 هزار نفر جان دادند، جنگی که خطوط قومی در میان پشتون‌ها و جمعیت‌های کوچک تاجک‌ها، ازبک‌ها و هزاره‌ها را شکست.
با وجودی که اخیرا خشونت‌های قومی در سرتاسر کشور کمتر به مشاهده رسیده است، اما در محافل سیاسی و رسانه‌های خبری، اعصاب‌ها خام و آتش خشم‌ها شعله‌ور‌ند. دامن زدن به مسایل قومی در پارلمان و در ایستگاه‌های رادیویی یاد‌آوران نگران کننده‌ای‌اند که تشنج‌زدایی و آشتی شکننده‌ی قومی در افغانستان که توسط نیروهای خارجی و میلیاردها دالر کمک‌های خارجی به وجود آمده است، برهم خواهد زد. با آمادگی نیروهای ائتلاف به رهبری امریکا برای خروج از افغانستان، موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی امنیتی نا‌مشخص و نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری، بسیاری از مردم افغانستان در مورد آینده احساس آسیب‌پذیری می‌کنند.
اما حد‌اقل تا کنون به نظر نمی‌رسد که مردم عادی افغانستان از رسانه‌های خبری و نخبه‌های سیاسی‌شان پیروی کنند. تعداد زیادی از مردم با نوشتن ترانه و شعر در مورد اتحاد در انترنت، رسانه‌‌های خبری و رهبران متعصب‌شان را تنبیه کردند و به نشانه‌ی اعتراض علیه این اقدامات تحریک کننده به جاده‌ها ریختند. جنرال طاقت که تحت فشار قرار گرفته بود، در یک ویدیویی که در (یوتیوب) گذاشته شده، از مردم معذرت خواسته است.
در میان ایستگاه‌های رادیویی و تلویزیونی افغانستان، ایستگاه‌های متعصب زیادی وجود دارند که به تحسین و ستایش رهبران‌شان می‌پردازند و پیروان آن‌ها را تحریک می‌کنند، اما برخی از آن‌ها بحث‌های قومی که اظهارات جنرال طاقت موجب بازگشایی این بحث‌ها شدند را قطغن کرده‌اند.
دولت از لحاظ قومی مختلط آقای کرزی، سابقه‌ی از صحنه دور کردن ایستگاه‌های تلویزیونی را دارد، به‌ویژه زمانی که این شبکه‌ها به پنکه زدن آتش خصومت‌های قومی روآورند. در سال 2010 حکومت یک شبکه‌ی تلویزونی (تلویزیون امروز) را مسدود کرد.
حکومت به‌خوبی از خطرات آگاه است، به همین دلیل، دامن زدن به نزاع‌های قومی را جرم تعیین کرده است. این در حالی است که بسیاری از مقام‌های ارشد در جنگ‌های خونین داخلی سهم داشته‌اند و تعداد اندکی از آن‌ها شک دارند که افغانستان بار دیگر در نا‌آرامی‌های داخلی فرو خواهد رفت. خشونت‌ها اکثرا در امتداد خطوط قومی به وجود خواهند آمد، حتا در درون نیروهای امنیتی این کشور.
حساسیت در مورد هویت قومی می‌تواند به ا‌شکال غیرمترقبه‌ای مانع پیشرفت افغانستان شود. در حالی این کشور اولین سرشماری را بعد از سال 1979 انجام می‌دهد، کارمندان سرشماری از ترس این‌که این سرشماری نسبت‌های گروه‌های مختلف در جمعیت این کشور را تغییر خواهد داد و نتیجه‌ی آن توازن قدرت را برهم خواهد زد، حتا از طرح پرسش‌های معمولی در مورد قومیت و زبان خود‌داری می‌کنند.
نمایندگان پارلمان افغانستان ماه‌ها، گاهی با خشونت، در مورد کلمه‌ی افغان بحث کردند. بسیاری از اعضای اقلیت‌های قومی باور دارند که این کلمه صرف به پشتون‌ها برمی‌گردد و می‌خواهند که هویت قومی خود‌شان روی کارت‌های هویت جدید درج شود، اما برخی از رهبران پشتون نسبت به آن اعتراض دارند.
آرین یون، یک عضو پشتون پارلمان افغانستان و خانم یکی از بنیان‌گذاران تلویزیون ژوندون، تلویزیونی که نظرات جنرال طاقت را به نشر رساند، گفت: «ما از قانون اساسی افغانستان دفاع می‌کنیم که می‌گوید، هر شهروند افغانستان بدون در نظرداشت گروه قومی‌اش افغان نامیده می‌شود».
اما دیگران به‌شمول کارمندان تلویزیون میترا، شبکه‌ی تلویزیونی مربوط به تاجک‌ها که اخیرا توسط عطا محمد نور، والی بلخ افتتاح شد، نسبت به این امر با دید متفاوتی نگاه می‌کنند. حکیمی، یکی از مشاوران این شبکه‌ی تلویزیونی‌ گفت: «یک گروه قومی خاص در تلاش است که غالب باقی بماند. اگر آن‌ها قدرت را در انحصار خود بگیرند، این امر مانند بالکان به فاجعه‌ منجر خواهد شد».
این در حالی است که مردم عادی افغانستان به‌راحتی توسط خشونت‌های جناحی تحریک نمی‌شوند، حتا بعد از یک بمب‌گذاری در مراسم شیعه‌ها در سال 2012 که در آن هفتاد تن از هزاره‌ها جان دادند. اما این بدان معنا نیست که در مورد هیچ‌پرسشی در ذهن آن‌ها وجود ندارد.
مسایل قومی برای بزرگ‌سالانی که شاهد دست اول جنگ‌های داخلی بودند، بزرگ‌تر جلوه می‌کند، در حالی نگرش افراد جوان، به‌ویژه در کابل نرم‌تر و هویت آن‌ها پیچیده‌تر است. لطف‌الله دوست خودش را نمونه‌ای از این افراد جوان می‌داند: او به یک خانواده‌ی پشتون بر‌می‌گردد، در همسایگی تاجک‌ها بزرگ شده و به زبان فارسی دری صحبت می‌کند.
وی می‌گوید: «افراد‌ مانند من زیاد‌ند. من در وسط قرار دارم. نمی‌توانم ادعا کنم که پشتون هستم، چون پشتو صحبت کرده نمی‌توانم. هم‌چنین نمی‌توانم ادعا کنم که تاجک هستم، چون نیستم». خانواده‌های مختلط معمول‌تر شده‌اند. این در حالی است که پدر یکی از برجسته‌ترین نامزد‌های انتخابات ریاست جمهوری ماه اپریل (عبدالله عبدالله) پشتون است، در حالی‌که مادرش تاجک است.
صفی‌الله، یک افسر پولیس در منطقه‌ی ارزان قیمت، منطقه‌ای درشرق کابل و در مسیر جاده‌ی کابل‌– جلال‌آباد که بیش‌تر پشتون‌ها در آن زندگی می‌کنند، گفت، اگر روی کارت‌های هویت جدید کلمه‌ی افغان ذکر نباشد، وی آن را نمی‌پذیرد. وی گفت: «معنای کلمه‌ی افغان پشتون نیست، افغان یعنی هرکسی که این‌جا زندگی می‌کند».
صفی‌الله می‌گوید که باورد دارد، گروه‌های قومی دیگر هنوز علیه پشتون‌ها تعصب دارند، دیدگاهی که اکثریت پشتون‌ها آن را مطرح می‌کنند. در برخی موارد، خط نادرست قومی که در افغانستان واضح است، خطی است که پشتون‌ها را از سایر گروه‌های قومی جدا می‌کند. شکافی که توسط این واقعیت که شبه‌نظامیان طالب که با حکومت افغانستان و نیروهای ائتلاف بین‌المللی در افغانستان در جنگ‌اند، به گروه قومی پشتون بر‌می‌گردند، برجسته‌تر می‌شود.
آقای صفایی گفت: «تنش‌های قومی بی‌حد و حصرند. من برای ثبات در افغانستان هیچ‌آینده‌ا‌ی نمی‌بینم». وی در ادامه گفت: «ارتش و پولیس افغانستان از برگشت طالبان جلوگیری نخواهند توانست. ظهور طالبان سر‌آغاز جنگ‌های داخلی قومی خواهد بود».
یک مرد پشتون که همراه با پسر بزرگ‌سالش قبل از غروب آفتاب قدم می‌زد، متوقف شد تا در مورد سخنان جنرال طاقت (افغان یعنی پشتون) گفت‌وگو کند. وی گفت: «من با جنرال طاقت موافقم». وی در حالی که گروه کوچکی گرد آمده بودند تا گفت‌وگوی او با خبرنگاران را بشنوند، اضافه کرد: «این روزها‌ هرکسی در تلاش است تا مانور سیاسی ایجاد کند».
یک مرد جوان تاجک در میان جمعیت استثنا واقع شد. این مرد جوان فریاد زد: «تو چطور می‌توانی این حرف را بزنی؟ ما هر دو انسانیم. روی پیشانی ما نوشته نشده است که تو افغان خوب هستی و من یک افغان بد هستم». مرد‌ مسن‌تری که یک لحظه بدون تصمیم در میان جمعیت بی‌تصمیم ایستاده بود، سرانجام گفت: «گوش کنید. من فکر می‌کنم که گفته‌های جنرال طاقت سو‌ تعبیر شده است. او می‌خواست بگوید که ما باید از استفاده‌ی اصطلاحات قومی مانند تاجک، پشتون و امثال آن پرهیز کنیم. ما زیر یک پرچم زندگی می‌کنیم».