نجیبالله سعادت-هرات
تاپی یکی از مهمترین پروژهای اقتصادی کشور است که انتظارهای بسیاری برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور خلق کرده است. کار عملی این پروژهی منطقهیی در افغانستان هفتهی گذشته با حضور محمداشرف غنی و مقامهای بلندپایهی کشورهای پاکستان، ترکمنستان و هند در هرات افتتاح شد؛ اما پس از افتتاح این پروژه در افغانستان، همزمان با استقبال از فرصتهای بهوجود آمدهی آن، چالشهای آن را نیز نگرانکننده میدانند.
سهم افغانستان از تاپی
افغانستان پس از تکمیل پروژهی تاپی، 500 میلیون مترمکعب گاز در ده سال اول، یک میلیارد مترمکعب در ده سال دوم، و 1.5 میلیارد مترمکعب گاز را در ده سال سوم از ترکمنستان خریداری خواهد کرد که به نوعی می تواند نیازمندیهای کشور از این ناحیه را مرفوع سازد.
در کنار میزان گاز دریافتی، افغانستان از نقش حق ترانزیت نیز سالانه در حدود 400 میلیون دالر نیز بهدست میآورد. ایجاد زمینهی کار برای شمار زیادی از شهروندان کشور در زمان ایجاد و ترانزیت خط لولهی تاپی خود می تواند در کاهش بیکاری در کشور نقش اساسی داشته باشد و فرصت لازم برای بهدستآوردن وظیفه را برای شماری از شهروندان کشور در ولایتهای حوزهی غرب و جنوب کشور ایجاد کند. رساندن برق به مردم ولایاتی که در مسیر تاپی قرار دارند و همچنین بالا رفتن اهمیت راهبردی افغانستان در کشورهای آسیای مرکزی و جنوبی از دیگر مزایای پروژهی تاپی است.
منفعت اقتصادی هراتیان از تاپی
هرات بهعنوان نقطهی آغاز کار عملی تاپی در افغانستان تلقی میشود که لولهی گاز تاپی از منطقهی «سلیم چشمه» کشور ترکمنستان به ولسوالی کشک رباط سنگی این ولایت میرسد. اولین استفادهکنندگان از منفعتهای تاپی باشندگان هراتاند که از گاز تاپی استفاده میکنند. خط لولهی گاز تاپی از ولسوالیهای کشک رباط سنگی، انجیل، گذره، ادرسکن و شیندند هرات میگذرد و قرار است در ولسوالی گذرهی این ولایت یک سباستیشن توزیع گاز نصب شود که طبق بر آوردهای اولیه در آغاز سال 2019 گاز به قیمت نازل به شهروندان این ولایت در این مکان به قیمت نازل توزیع شود.
در حال حاضر نفوس مجموعی شهروندان هرات 3 میلیون نفر گفته میشود که به گونهی اوسط هر خانوادهی هراتی از پنج نفر تشکیل شده است. بر اساس تفاهمنامهی منعقدشدهی تاپی در ده سال اول 500 میلیون مترمکعب نصیب افغانستان میشود که سهم هر خانوادهی هراتی از این گاز در ده سال نخست 69 هزار کیلوگرام در ده سال دوم 139 هزار کیلوگرام و در ده سال سوم 208 هزار کیلوگرام گاز میشود.
همچنین،با اجراى پروژهی تاپی به بیش از 10 هزار کارگر در هرات زمینهی کاری فراهم خواهد شد. عبدالبشیر بشارت آگاه اقتصادی در هرات میگوید که این پروژه نیاز به حدود سه هزار کارمند ماهر فنی و تخنیکی و بیش از 8 هزار کارگر معمولی و نیروی امنیتی در هرات دارد که جلبوجذب این مقدار نیروی کار، نهتنها از میزان مهاجرتهای اجباری هراتیان به کشور ایران خواهد کاست، بلکه بهطور قابل ملاحظهیی در کاهش بیکاری در کل کشور نیز تاثیر گذار خواهد بود.
چالشهای اقتصادی تاپی
موضوعات و مسایل اقتصادی و مالی پروژهی تاپی یکی از عمدهترین چالشهای این خط لولهی گاز است. طبق یافتههای روزنامهی اطلاعات روز، تاکنون هیچیک از کشورهای سهیم در این پروژه بودجهی مورد نیاز آن را متقبل نشدهاند. کار عملی پروژهی تاپی نزدیک به 12 میلیارد دالر بودجه نیاز دارد که هیچکدام از کشورهای عضو این پروژه، در حال حاضر، حاضر به پرداخت این پروژه نیستند.
به گفتهی آگاهان مسائل اقتصادی، بانک مکوری استرالیا، بانکهای اگسیم و مورگان استنلی امریکا برای مشارکت در اجرای خط لولهی تاپی ابراز علاقه برای کارکردهاند، اما هنوز سرنوشت تامین منابع مالی این خط مشخص نیست. هرچند بانک انکشافی آسیا بهعنوان مشاور خط لولهی گاز تاپی تعیین شده است، اما مسوولان کار و امور اجتماعی هرات میگویند که این پروژه از سوی بانک انکشاف آسیایی و در هماهنگی با «تاپی لمیتد» تمویل خواهد شد و پول آن از سوی بانک انکشاف آسیایی پرداخته خواهد شد.
چالشهای امنیتی تاپی
مسألهی امنیتی یک نگرانی جدی در بخش ساخت خط لوله و عملیات گازرسانی است. خط لولهی گاز تاپی از غرب و مناطق جنوبی افغانستان از ولایتهای هرات، فراه، هلمند و قندهار و منطقهی بلوچستان پاکستان عبور میکند. لولهی گاز تاپی از ولسوالیهای کشک رباط سنگی، انجیل، گذره، ادرسکن و شیندند عبور میکند و این مسیر با تهدیدات امنیتی بلندی روبهروست. مهدی حدید عضو شورای ولایتی هرات به روزنامهی اطلاعات روز میگوید که این ولسوالیهای کشک رباط سنگی، ادرسکن و شیندند با تهدیدات بلند امنیتی قرار دارند و بیش از 70 درصد بخشهای این ولسوالیها در کنترل مخالفان مسلح دولت است. هرچند ولسوالیهای گذره و انجیل در ساحهی شهری هرات قرار دارد اما ولسوالیهای ادرسکن، شیندند و رباط سنگی از ناحیهی حضور گستردهی مخالفان مسلح در بخشهایی از این ولسوالیها نگرانکننده خوانده میشود.
در کنار ولسوالیهای هرات، فراه که در دو سال گذشته گواه شدیدترین نبردها بین مخالفان مسلح دولت بوده است، یکی از موانع جدی بر سر راه تطبیق پایپلاین تاپی خوانده میشود. خط لولهی تاپی از ولسوالیهای بالابلوک، بکواه و خاکسفید این ولایت میگذرد، مناطقی که گفته میشود بهجز مرکز این ولسوالیها تمامی مناطق آن در دست طالبان مسلح قرار دارد. دادالله قانع عضو شورای ولایتی فراه به روزنامهی اطلاعات روز میگوید که طالبان در ولسوالیهای این ولایت حضور کامل دارند، اما ناصر مهری سخنگوی والی فراه میگوید که نیروهای امنیتی در این ولسوالیها بهزودی عملیات تصفیوی را آغاز خواهند کرد و این مناطق را از وجود طالبان مسلح پاکسازی خواهند کرد.
در کنار هرات و فراه در غرب کشور، هلمند و قندهار در جنوب کشور نیز مسیری مطمئن برای عبور تاپی خوانده نمیشوند. این لولهی گاز از ولسوالیهای نهر و السراج هلمند میگذرد و حیاتالله حیات در گفتوگو با اطلاعات روز هرچند چالشهای امنیتی در این مناطق را میپذیرد اما از ارادهی جدی نیروهای امنیتی برای پاکسازی این مناطق خبر میدهد. قندهار نیز از ولایتهای دیگری است که مسیر تاپی از ولسوالیهای میوند، ژیری، ارغنداب، دامان و اسپینبولدک این ولایت گذشته و به کویتهی پاکستان میرسد.
چالشهای سیاسی تاپی
چالشهای سیاسییی نیز در مورد این پروژه وجود دارد، چالشهایی که گفته میشود شاید مانع از تطبیق تاپی در افغانستان و یا بهصورت کلی شود.
عبدالقادر کامل، آگاه مسائل سیاسی به این باور است که کشورهای اروپایی علاقهیی به این خط لوله از طریق افغانستان ندارند و خواهان اجرایی شدن خط ترانس کاسپین هستند. به باور وی، کشور ایران نیز تاپی را جایگزین خط لولهی صلح میداند و به احتمال زیاد در این پروسه دخالت خواهد کرد. خط لولهی صلح که انتقالدهندهی گاز ایران به هند و پاکستان بود که براساس آن، کشور ایران متعهد به انتقال گاز به مدت 25 سال برای هند و پاکستان بود. اما این خط نتیجه نداد و حال این کشور احتمالا در تلاش ناکامسازی تاپی خواهد بود. ولی از آنجايى که پای منافع کشورهای طرف قرارداد در این پروژه در میان است، بهخصوص پاکستان و از طرف دیگر جدیت و قاطعیت حکومت وحدت ملی برای اجراى این پروژه، این دو عامل میتواند چالشهای سیاسی این پروژه را کم کند. در کنار این حمایت ایالات متحدهی امریکا از تاپی میتواند چالشهای آن را محدود کند.
تاپی؛ از بهرهوری اقتصادی تا چالشهای اقتصادی- سیاسی
با دیگران به اشتراک بگذارید
