آیا حضور زنان در انتخابات کمرنگ‌تر می‌شود؟

فاطمه عارفی
زنان افغانستان در دوره‌های قبلی انتخابات در این کشور پا‌به‌پای مردان در رای دادن و نامزد شدن سهم گرفتند، اما آمار و ارقام‌های ثبت شده نشان می‌دهند، این حضور در هر دوره کمرنگ‌تر از دور قبلی می‌شود.
در اولین انتخابات ریاست جمهوری (1383) مسعوده جلال به عنوان اولین نامزد ریاست جمهوری وارد کارزار انتخاباتی شد. آمار کمیسیون مستقل انتخابات نشان می‌دهد، حدود 41.5 در‌صد زنان در انتخابات سال 1383 شر‌کت کرده بودند.
زنان نزدیک به 29 درصد کرسی‌های شوراهای ولایتی (121 کرسی از مجموع 420 کرسی) را در دوره‌ی قبلی (‌سال 1388) در اختیار خود داشتند. در دومین انتخابات ریاست جمهوری در سال 1388، در میان 41 تن از نامزدان، دو نامزد زن (شهلا عطا و فروزان فنا) نیز بودند.
در دومین انتخابات پارلمانی در سال 1389، حدود 400 تن از زنان به عنوان نامزد سهم گرفتند که حدود یک‌چهارم مجموعِ نامزدان بود. در نتیجه‌ی این انتخابات، 69 زن به مجلس نمایندگان راه یافتند که یک کرسی بیش‌تر نسبت به دوره‌ی قبلی را از آن خود کردند.
اما به نظر می‌رسد زنان در انتخابات پیش‌رو همانند گذشته نقش چشم‌گیری نخواهند داشت. حضور کم‌رنگ زنان در پروسه‌ی ثبت نام رای دهندگان و شمار کم نامزدان زن در شوراهای ولایتی گواه این مسئله است. بر‌اساس اطلاعات داده شده از سوی کمیسیون مستقل انتخابات، زنان تنها حدود 20 در‌صد از کسانی را تشکیل می‌دهند که برای شرکت در انتخابات سال آینده ثبت نام کرده‌اند. به باور برخی از تحلیل‌‌گران، ناامنی نیز در برخی از مناطق کشور مانع علاقه‌‌مندی زنان به گرفتن کارت رای‌دهی ‌یا استخدام به عنوان کارمند در عرصه‌های انتخاباتی می‌شود.
اکنون بار دیگر افغانستان انتخابات مهمی را پیش رو دارد، انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای ولایتی در بهار 1393. در بین نامزدان ریاست جمهوری در زمان ثبت نام، تنها یک زن دیده شد، اما نام او نیز از فهرست نهایی حذف شد.
مقام‌های کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان می‌گویند، او نتوانسته شرایط نامزدی را که مهم‌ترین آن‌ها جمع‌آوری یک صد هزار کارت رای‌دهی بود، تکمیل کند. خدیجه غزنوی یگانه زنی بود که به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری ثبت نام کرده بود. این در حالی است که در انتخابات ریاست جمهوری 1388 دو خانم (شهلا عطا و فروزان فنا) نامزد ریاست جمهوری بودند.
خانم حبیبه سرابی، کاظمیه محقق و صفیه صدیقی سه خانمی‌اند که در پست معاونت ریاست جمهوری نامزدند و در دور قبلی 6 خانم نامزد پست معاونت بودند. خانم حبیبه سرابی می‌گوید: «دموکراسی بدون حضور زنان نمی‌تواند موجودیتش را به اثبات برساند و من می‌خواهم در خانم‌ها این باور را ایجاد کنم که آن‌ها می‌توانند در عرصه‌های بلند سیاست حضور پیدا کنند و رهبری ملت را به دوش بگیرند».
خانم صفیه صدیقی حضور زنان را به خاطر مشروع بودن انتخابات مهم می‌پندارد و انگیزه‌ی وی، حمایت از حقوق زنان است.
نامزدان زن در شوراهای ولایتی
از مجموع 2713 نامزد‌ شورای ولایتی، 308 تن آنان زن ‌اند، در حالی‌که در دور قبلی از مجموع 3180 نامزد شورای ولایتی، 333 تن آنان زن بودند. محبوبه صادقی، نامزد شورای ولایتی خوست در دور قبلی می‌گوید: «پروسه‌‌ شفاف نیست و شخص‌ بدون پشتیبانی سیاسی نمی‌تواند در انتخابات پیروز گردد که سبب مأیوس شدن و دل‌سرد شدن خانم‌ها می‌گردد». به گفته‌ی وی، مشکلات امنیتی و نگاه مرد‌سالارانه در جامعه‌ی افغانستان نیز سبب می‌گردد که خانم‌ها به صورت آزادانه کمپاین نتوانند.
خانم مسلمه از ولایت کندز نیز می‌گوید که در این ولایت در دور قبل انتخابات شوراهای ولایتی، 17 نامزد زن بود، اما در این دور شمار آن‌ها به پنج تن رسیده است. وی افزود: «بی‌سوادی، عدم آگاهی عمومی، نا‌امنی و بعضی اوقات ریزش برف و باران شدید سبب مسدود شدن جاده‌ها می‌گردد که باعث می‌شود خانم‌ها کمتر به پای صندوق‌های رای‌دهی بروند».
چالش‌های فرا‌روی اشتراک زنان در انتخابات
عوامل بازدارنده‌ی دیگر زنان از شرکت در روند‌های سیاسی مثل انتخابات، دید مردسالارانه در افغانستان پنداشته می‌شود. مرغلی سلیم، کارمند ریاست امور زنان ولایت لوگر می‌گوید: «در جامعه‌ی مرد‌سالار به خانم‌ها به دید حقارت نگریسته می‌شود و کمتر کسی حاضر می‌شود که به یک خانم رای بدهد و مردان نمی‌گذارند که خانم‌ها از خانه بیرون شوند تا کارت رای‌دهی بگیرند و به نامزد مورد نظر‌شان رای بدهند».
اما مهم‌تر از همه، ناامنی و فعالیت‌های مخالفان مسلح دولت است که در بسیاری از مناطق، حضور و شرکت زنان در انتخابات را با تهدید روبه‌رو کرده است. زیبا ایوبی از ولایت میدان‌وردک نیز می‌گوید: «طالبان به خانم‌ها اخطار می‌دهند که رای ندهند، ‌یا به نامزد مشخصی رای بدهند و به خاطر نبود امنیت، مردان نیز اجازه نمی‌دهند که خانم‌ها از خانه بیرون شوند».
نمایندگان ولایت‌های دایکندی، سرپل، پکتیا و سمنگان نیز افزون بر این مشکلات، بی‌باوری نسبت به نامزدان زن، سلیقه‌ای بودن و قومی بودن رای‌ها، دور بودن مراکز رای‌دهی از قریه‌‌ها و مشکلات اقتصادی را از جمله‌ی چالش‌های فرا‌روی اشتراک زنان در انتخابات می‌دانند. زهرا سپهر، فعال حقوق زن می‌گوید که زنان نیمی از جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دهند و حضور زنان در انتخابات ضروری است. عدم حضور زنان در انتخابات بر مشکلات آنان خواهد افزود و رای درست آنان به حل مشکلات‌شان توسط خودشان کمک می‌کند.
خانم سپهر علت کم‌رنگی حضور زنان در انتخابات را، مشکلات فرهنگی و سنتی حاکم بر جامعه‌ی افغانستان عنوان می‌کند. او می‌گوید: «جامعه‌ی مرد‌سالار اجازه نمی‌دهد که زنان حق رای یا مشارکت سیاسی خویش را بدون مداخله‌ی یک مرد استفاده کنند و مجبورند به خواست دیگران احترام بگذارند».
با وجود تمام این مشکلات، در بعضی و‌لایت‌ها‌ اشتراک خانم‌ها در انتخابات افزایش یافته است. صغرا کریمی از ولایت دایکندی می‌گوید که آن‌ها در دور قبلی 7 نامزد زن داشتند و در این دور 14 نامزد زن دارند. حضور کم‌رنگ زنان در انتخابات یکی از نگرانی‌های عمده‌ی کمیسیون مسقل انتخابات است.
تلاش‌هایی برای افزایش حضور زنان از طریق آگاهی‌دهی به مردم از سوی کمیسیون مستقل انتخابات نیز آغاز شده‌اند. به اساس معلومات یک منبع در این کمیسیون، برای آگاهی‌دهی مردان و خانواده‌ها 1600 نفر استخدام گردیده‌اند تا در اشتراک خانم در این روند، کمک کنند.
این در حالی است که در اتنخابات سال 1388 نزدیک به 6 ملیون/ 38 در‌صد واجدان شرایط رای‌دهی رای داده بودند که 59 در‌صد آن خانم‌ها و 38 در‌صد آن آقایان بودند‌. به گفته‌ی کمسیون مستقل انتخابات، ‌در این دور بيش از سه مليون نفر ثبت نام کرده‌اند که بيش از يك مليون آن را خانم‌ها تشکیل می‌دهند.