جنگ مواد مخدر در افغانستانِ پس از 2014

اگر استراتژی‌های پرهزینه‌ی مواد مخدر در افغانستان حتا با حضور قوی نظامی‌های آمریکایی نا‌موفق بوده است، این استراتژی‌ها پس از خروج ایالات متحده‌ی آمریکا از این کشور بختی نخواهند داشت.
منبع: Foreign Policy In Focus
نویسنده: Alex Pollard
برگردان: حمید مهدوی
در حالی‌که ایالات متحده‌ی آمریکا اندک اندک افغانستان را ترک می‌کند، امنیت دراز‌مدت در این کشور تنها به تعداد نیروها و گفت‌وگوهای صلح منوط نخواهد بود، استراتژی‌های مبارزه با مواد مخدر نیز در این زمینه نقش قابل توجهی بازی خواهند کرد. تجارت مواد مخدر برای ستیزه‌جویی در افغانستان یک مزیت مالی بوده است، کشوری که بیش از 80 درصد مواد مخدر جهان را عرضه می‌کند. پیوند میان سود مواد مخدر و تأمین مالی تروریزم این مفهوم را می‌رساند که ترافیک مواد مخدر چیزی بیش از یک معضل برای افغانستان است، این پدیده تهدیدی برای امنیت جهانی است.
از زمان حمله‌ی ایالات متحده‌ی آمریکا، تلاش‌هایی در راستای مبارزه علیه مواد مخدر در افغانستان به حضور قوی نیروهای ایالات متحده متکی بوده‌اند. اکنون پرسشی در این زمینه وجود دارد: وضعیت مبارزه با مواد مخدر در افغانستان، پس از خروج نیروهای ایالات متحده‌ی آمریکا در سال 2014 چگونه خواهد بود؟ شاخص‌های کنونی امیدوار کننده نیستند. اگر راه کنونی مبارزه با مواد مخدر را بپیماییم، هرگز از این مشکل رهایی نخواهیم یافت.
پُف کردن بالون
در یک‌دهه‌ی اخیر‌ ایالات متحده‌ی آمریکا در توسعه و حمایت از استراتژی‌های مبارزه با مواد مخدر در افغانستان نقش محوری بازی کرده است. از سال 2002 بدین‌سو‌ حکومت ایالات متحده 7.5 میلیارد دالر را برای تمویل برنامه‌ی مبارزه با مواد مخدر در افغانستان تخصیص داده است، این رقم 7 درصد 102 میلیارد دالری را تشکیل می‌دهد که واشنگتن برای امداد و بازسازی این کشور اختصاص داده است.
نظر به گزارش اداره‌ی جرایم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، با وجود سرمایه‌گذاری‌های هنگفت در زمینه‌ی مبارزه با مواد مخدر، کشت خشخاش در افغانستان در سال 2013 نظر به سال 2012، 36 درصد افزایش یافته است. اگر استراتژی‌های پر هزینه‌ی جلوگیری کننده و ریشه‌کن کننده‌ی مواد مخدر حتا با حضور قوی ارتش ایالات متحده‌ی آمریکا ناموفق بوده‌اند، پس از سال 2014 برای موفقیت این استراتژی‌ها بختی وجود نخواهد داشت.
حتا اگر ایالات متحده به حکومت افغانستان آموزش‌های لازم را داده و در زمینه‌ی تعقیب این استراتژی‌ها از حکومت افغانستان حمایت کند، تمویل در هر میزانی نمی‌تواند در زمینه‌ی مواجهه‌ی تهاجمی با تمام چشم‌اندازهای تولید و قاچاق مواد مخدر عزم سیاسی ایجاد کند.
ویلیارم براون فیلد، معاون وزیر خارجه‌ی آمریکا در امور مواد مخدر جهانی و تنفید قانون‌ در جلسه‌ی استماعیه‌ی اخیری که در کمیته‌ی فرعی مجلس آمریکا (کمیته‌ی آسیای میانه و آفریقای شمالی) دایر شده بود، تصدیق کرد که برنامه‌های مبارزه با مواد مخدر ایالات متحده‌ی آمریکا «کاری است در جریان»، اما وی تأکید کرد که برای موفقیت در افغانستان، حمایت دوام‌دار از برنامه‌های مبارزه با مواد مخدر ضروری است. اما افزایش در کشت خشخاش و کاهش گزارش داده شده در تخریب مزارع خشخاش توسط مقام‌های ولایتی در چند سال گذشته، نشان می‌دهند که استراتژی‌های مربوط به عرضه‌ی مواد مخدر کارگر نیستند.
در نتیجه‌ی تکرار «برنامه‌ی کولومبیا»، ریشه‌کن کردن خشخاش باعث شده است ‌کشاورزان در‌آمد ثابت نداشته باشند و در برابر نفوذ گروه‌های بنیاد‌گرا و تاجران بازار سیاه آسیب‌پذیر بمانند. تا زمانی که مواد مخدر قیمت خوبی داشته باشد، محصولاتی که از بین رفته‌اند، همیشه جابه‌جا خواهند شد. از بین بردن کوکنار در یک منطقه، به‌راحتی تولید تریاک در منطقه‌ی دیگر را در پی خواهد داشت و در این روند قیمت‌ها نیز افزایش خواهند یافت. این پدیده «اثر بالونی» نامیده می‌شود، به دلیل این‌که فشار دادن بالون در یک نقطه باعث خواهد شد ‌بالون در نقطه‌ی دیگر منبسط شود.
برنامه‌ی جلوگیری کننده یا تلاش‌ها در راستای توقیف مواد غیر‌قانونی و تعقیب قاچاق‌بران، به روش شهودی در زمینه‌ی مبارزه با تجارت مواد مخدر شباهت دارد. جیمز کاپرا، مدیر اجرایی اداره‌ی مواد مخدر ایالات متحده‌ی آمریکا‌ با اشاره به افزایش آمار مربوط به توقیف مواد مخدر و محاکمه‌ی قاچاق‌بران تلاش کرده است تا پیشرفت‌ها در افغانستان را نشان دهد. اما در حقیقت برای موفقیت استراتژیکی در این مورد، این‌ها شاخص‌های ضعیف‌اند. آمار بلند مربوط به جلوگیری از قاچاق مواد مخدر صرف نرخ بلند تولید را انعکاس می‌دهد و مواد مخدر توقیف شده توسط گروه‌های جلوگیری کننده در مقایسه با مواد مخدر کشف ناشده‌ صرف قطره‌های یک سطل است.
این در حالی است که اشخاصی با کم‌ترین مهارت و مؤثریت گرفتار می‌شوند، مبتکران و مؤثرترین شبکه‌ها قیمت‌های‌شان را افزایش داده و ادامه می‌دهند. کارهایی که خطر بالا دارند، سود بیش‌تر را با خود دارند، سودی که برای خرید مقام‌های فاسد تنفیذ قانون و مقام‌های حکومتی استفاده می‌شود، مقام‌هایی که می‌توانند حمل‌و‌نقل مصئون مواد مخدر در آینده را تضمین کنند.
‌یک رویکرد کل‌نگر
رزمندگان بلند‌پایه‌ی مبارزه با خود مخدر، مانند بروان فیلد و کاپرا، تمایل ندارند ‌اعتراف کنند که برنامه‌های پرهزینه‌ی آن‌ها در زمینه‌ی جلوگیری از تجارت مواد مخدر و نابودی مزارع خشخاش ناکام بوده‌اند، اما ادامه‌ی تأمین مالی سیاست‌های غیرمؤثر هرگز به نتایج مطلوب منتهی نخواهد شد.
استراتژی‌های موفق مبارزه با مواد مخدر به رویکرد‌های کاملا متفاوت از وضع موجود نیاز دارد، رویکردی که مودل تنبیهی ممنوعیت مواد مخدر را با مودلی که بیش‌تر بر بهداشت عمومی و توسعه‌ی اجتماعی‌–‌اقتصادی تأکید دارد، جایگزین می‌کند.
اولویت دادن به برنامه‌های توسعه‌ای و استراتژی‌های کاهش تقاضا، نقطه‌ی عالی برای شروع خواهد بود. تشویق کشاورزان به رو‌ آوردن به محصولات قانونی به جای کشت خشخاش یک روش معمول است. اما برنامه‌های جایگزین‌سازی خشخاش با محصولات قانونی موفق نخواهند بود، مگر این‌که مقام‌ها یک رویکرد جامع‌تر از گذشته داشته باشند.
تنها دادن تخم به کشاورزان برای کاشتن آن به جای خشخاش، بر کشت خشخاش تأثیر نخواهد داشت، مگر این‌که سایر محصولات افغانستان یک گزینه‌ی با‌دوام برای وارد کنندگان باشد. تلاش‌ها در راستای تقویت پتانسیل صادرات افغانستان می‌تواند از احتیاج کشاورزان افغانستان به کشت خشخاش بکاهد. علاوه بر‌این، این تلاش‌ها می‌توانند اقتصاد قانونی افغانستان را‌ بدون سر پا نگه‌داشتن تجارت غیرقانونی مواد مخدر‌ تقویت کند.
کاهش تقاضا به مواد مخدر نیز برای استراتژی‌های مبارزه با مواد مخدر حیاتی است. برنامه‌ها باید روی ارائه‌ی آموزش‌های دقیق در مورد مواد مخدر و برنامه‌های درمانی متمرکز باشند و اعتیاد به مواد مخدر باید یک مسئله‌ی بهداشت عمومی باشد، نه یک جرم. به عنوان نمونه، کشور‌هایی مانند سویس، آلمان، دنمارک، ‌هالند و انگلیس با برنامه‌های درمان معتادان هیرویین که به برنامه‌های «پاک‌سازی هیرویین» شهرت داشتند، توانستند مصر‌ف هیرویین غیر‌قانونی و حتا کوکایین غیر‌قانونی را به شکل قابل توجهی کاهش دهند.
کاهش تقاضای هیرویین و سایر مخدرات، قیمت تریاک در بازار سیاه را کاهش خواهد داد و این باعث خواهد شد تا قاچاق مواد مخدر به یک منبع غیر‌مطمئن برای تأمین مالی سازمان‌های تروریستی‌ای که در افغانستان فعالیت دارند، تبدیل شود. عملیات‌های موفق مبارزه با مواد مخدر در افغانستان متکی به استراتژی‌های جامع و با دوام خواهد بود که به این مشکل از هر جهت رسیدگی کنند. این در حالی است که استراتژی‌هایی که با منافع و اولویت‌های افغانستان سازگار نباشند، ناکام خواهند ماند. با خروج ایالات متحده‌ی آمریکا از افغانستان، تعهد در زمینه‌ی شکستن رابطه‌ی مواد مخدر‌-‌تروریزم به حامد کرزی، جانشین او و حکومت افغانستان بر‌می‌گردد.