وزنه‌ی سیاسی عبدالعلی مزاری در انتخابات پیش‌رو

عبدالشهید ثاقب، روزنامه‌‌نگار
عبدالعلی مزاری، رهبر فقید حزب وحدت اسلامی افغانستان که ۱۹ سال پیش توسط طالبان کشته شد، از معدود رهبرانی است که پس از حیات خود نیز بیش‌ترین تأثیرگذاری سیاسی را بر افغانستان داشته است. هرچند حزب وحدت پس از مزاری چند پارچه شد، اما خود او کما‌کان در میان پیروانش محبوب ماند. به‌گونه‌ای که ۱۹ سال پس از مرگ هزاران تن از پیروانش برای تجلیل از او حاضرند ساعت‌ها زیر باران بنشینند و تکان نخورند.
سال‌گرد مرگ عبدالعلی مزاری همه ساله از سوی هوادارانش با برگزاری همایش‌های مردمی برگزار می‌شود، اما امسال برگزاری این مناسبت رنگ‌و‌بوی دیگری داشت و آمیخته با شعارهای انتخاباتی بود. در دو همایش جداگانه‌‌ای که امسال به مناسبت بزرگ‌داشت از سالروز کشته شدن عبدالعلی مزاری در کابل برگزار شد، ستادهای انتخاباتی شماری از نامزدان ریاست جمهوری تلاش کردند که با شرکت در این همایش‌ها حمایت هواداران مزاری را به نفع نامزدشان جلب کنند.
همایش‌های امسال، تقریبا تبدیل شده بود به مراسم اعلام وفاداری شماری از نامزدان ریاست جمهوری به اهداف و آرمان‌های عبدالعلی مزاری. شماری از نامزدان پیش‌تاز، از جمله اشرف غنی احمدزی و عبدالله عبدالله، تلاش کردند که در یکی از این همایش‌ها حضور یافته و با تحسین و ستایش از کارنامه‌های وی، وفاداری‌ خود به آرمان‌های او را اعلام نمایند.
حل عادلانه‌ی مسئله‌ی ملی
اگر بخواهیم یکی از مهم‌ترین اهداف و آرمان‌های عبدالعلی مزاری را در چند واژه خلاصه کنیم، ناگزیر خواهیم شد که بگوییم، مهم‌ترین آرمان او «حل عادلانه‌ی مسئله‌ی ملی در افغانستان» بود. افغانستان‌ یک کشور کثیرالقومی است. دانش‌مندان از تعدد قومی و فرهنگی به «شمشیر دولبه» تعبیر کرده‌اند؛ به این معنا که اگر روابط حاکم میان اقوام یک کشور به‌گونه‌ی‌ عادلانه و دموکراتیک آن تنظیم گردد، این پدیده می‌تواند در غنامندی و زیبایی آن کشور نقش به‌سزایی ایفا کند، در غیر آن‌ صورت، می‌تواند کشوری را به خاک و خون هم بکشاند و بنشاند.
روابط حاکم میان اقوام افغانستان از گذشته‌های دور بدین‌سو، همواره متشنج و تیره و تار بوده است و این امر باعث از‌هم‌ گسستن شیرازه‌‌ی وحدت افغان‌ها و موجب ایجاد بی‌اعتمادی ملی و نهادینه‌ شدن نگاه‌های خصمانه و امنیتی نسبت به یک‌دیگر شده است.
عبدالعلی مزاری به عنوان کسی که از میان قوم هزاره برخاسته بود، خواهان حل عادلانه‌ی مسئله‌ی ملی در افغانستان بود. سخنرانی‌ها و اظهار نظرهایی که از او به‌جا مانده و همه ساله در سالروز مرگ او از سوی شماری از تلویزیون‌ها پخش می‌شوند، نشان می‌دهند که او، بر محو تبعیض و ایجاد هم‌دلی و تفاهم میان مردم افغانستان تأکید داشت. او در سخنرانی‌هایش بارها به نیاز افغانستان به آزادی و برابری تأکید کرده است.
در فقدان شجاعت سیاسی
در حالی که حضور نامزدان انتخابات ریاست جمهوری در همایش‌های مردمی بزرگ‌داشت از عبدالعلی مزاری را می‌شود تغییر رویکرد سیاست‌مداران افغانستان تلقی کرد و به فال نیک گرفت، اما من چندان باورمند به باورمندی آن‌ها به آرمان‌هایی که عبدالعلی مزاری به عنوان یک رهبر سیاسی بر‌آن تأکید داشت، نیستم.
شاید بتوان گفت که مزاری صریح‌الهجه‌ترین رهبر در تاریخ معاصر افغانستان بود. او همه‌ی انتقادهایش در مورد گذشته و زمان حیاتش و نیز خواست‌هایش از یک نظام سیاسی را که برای تحقق آن می‌جنگید، با صراحت تمام بیان کرده است.
اما من تا هنوز از زبان هیچ‌یکی از نامزدان انتخابات ریاست جمهوری به‌صراحت سخنی را نشنیده‌ام که حاکی از اعتقاد آن‌ها به حل عادلانه‌ی مسئله‌ی ملی در کشور باشد. حلِ عادلانه‌ی مسئله‌ی ملی در افغانستان، شجاعت سیاسی می‌خواهد. شجاعت سیاسی به قول جان اف کندی، رییس جمهور فقید ایالات متحده‌ی آمریکا، دنباله‌روی از توده‌ها و ملاحظه‌ی روان‌شناسی توده‌ها نیست، بل پیروی از منافع ملی بدون در نظرداشت افکار عمومی و روان‌شناسی توده‌ها است. رسالت یک رهبر شجاع در قبال افکار عمومی، هدایت‌گری و مطلع‌سازی است، نه دنباله‌روی.
در مناظره‌‌ای که چندی پیش شماری از نامزدان انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در یکی از تلویزیون‌های خصوصی این کشور داشتند، وقتی با پرسشی در‌باره‌ی سرنوشت خط دیورند مواجه شدند، نشان دادند که شجاعت بیان حقایق را نداشته و تلاش کردند که در پشت دیوار کلی‌گویی و لفاظی‌های مبهم و رازآلود پنهان شوند و باعث رنجش خاطر شماری از رای‌دهندگان نگردند.
بنابراین، به نیت نامزدان ریاست جمهوری در شرکت در همایش مردمی بزرگ‌داشت از مزاری شک کرد و می‌توان گفت، این نامزدان بیش از آن‌که وفادار به اهدافی باشند که عبدالعلی مزاری در حیات سیاسی خود مطرح کرد، چشم به آرای ملیونی دارند که با مزاری و احترام گذاشتن به مزاری گره خورده است. مگر این‌که اقدامات نامزد پیروز انتخابات، در عمل چیزی غیر از این را ثابت کند و نشان دهد افغانستان واقعا به مرحله‌ی دیگری رسیده است.