نویسنده: ملایز داود
برگردان: خلیلالله حمیدی
منبع: فارن پالیسی
تحلیلگران و کارشناسان میکوشند فرایند انتخابات افغانستان را تا پیامد آن به بررسی گیرند. در ضمن، رییس جمهور افغانستان از تمام مأموران دولتی خواسته تا با حمایت از هیچنامزد انتخابات وارد کاروزار انتخاباتی نشوند و فضای رقابت را بهدور از هرگونه حمایت دولت، باز نگهدارند. از یازده تکت انتخاباتی، پنج تکت آن وارد کاروزار رقابتی و شش تکت آن تشریفاتی است. سوالهایی در مورد کارکرد و درایت وزیران سابق کابینهی دولت افغانستان در تکتهای انتخاباتی همچنان به اعتبار خود باقیاند. در ابتدای کاروزار انتخاباتی، رقابت جدی بین اشرف غنی احمدزی و داکتر عبدالله عبدالله در بین مردم قابل توجه بود، اما کنار رفتن دو نامزد انتخاباتی با پادرمیانی رییس جمهور به نفع زلمی رسول، به بازی چهرهی دیگری بخشید. در برخی موارد ابهامهایی نیز وجود دارند که شاید انتخابات کدام برنده نداشته باشد و احتمال میرود که کرزی برای چند سال دیگر نیز در قدرت بماند. قابل ذکر است که سال گذشته یک گردهمآیی برای به تعویق انداختن انتخابات در کابل دایر شد، ولی رییس جمهور کرزی در ملاء عام حمایت قاطعش را از برگزاری انتخابات اعلام داشت و خود را مصمم میداند تا انتخابات برگزار شود. اما یک سناریوی احتمالی وجود دارد که کرزی ممکن است در قدرت باقی بماند.
فرایند طولانی نابهسمان و پریشانی برای جانشين کرزی
دیده شود که چگونه انتخابات بستر اولین گذار قدرت را به صورت مسالمتآمیز از رییس جمهور منتخب در چوکات دموکراتیک به رییس جمهور بعدی فراهم خواهد ساخت، اما دغدغههایی وجود دارند که احتمال دارد انتخابات نابهسمانیها را به بار آورد؛ در دور اول انتخابات مسلما چند تن از نامزدان با آرای تقریبا مشابه و با ارعاب به تقلب گسترده، ادامهی انتخابات را مورد تهدید قرار خواهند داد. این وضعیت است که زمینه را برای رییس جمهور کرزی مهیا میسازد و او پیام حمایت و احترام به نتایج انتخابات را تکرار خواهد کرد، مهم نیست با هر وضعیتی که باشد. اما وی سوالهایی مانند عدم اشتراک شهروندان در مناطق ناامن یا عدم حضور گستردهی مردم در انتخابات را ابزار خواهد کرد و در این صورت، پرسشهایی راجع به مشروعیت انتخابات مطرح میشوند. اینجاست که احتمال درگیری یا صفبندی میان نامزدان ادامه پیدا نماید. بنابراین، امکان دارد که روند شمارش آرا و پاسخ به شکایتهای انتخاباتی بیش از حد طولانی شود، زیرا احتمال این وجود دارد که دادستان کل، دیوان عالی کشور و حتا کمیسیون مستقل نظارت بر اجرای قانون اساسی میان هم درگیر شوند. سابقهی همچو وضعیت در انتخابات پارلمانی سال 2010 قابل درک است. مردم از سال سرنوشتساز 2014 تا حدی ناامید به نظر میرسند و از همه مهمتر، مسئلهی امینت و اشتغال مردم است که باید بهموقع از امنیت جانی و شغلی برخوردار شوند، وگرنه فرار مغزها را بهدنبال خواهد داشت. امکان دارد موارد شکبرانگیز راجع به انتخابات مورد تمرکز قرار گیرند و فضا برای برخی از نخبهها یا ریشسفیدان مهیا شود تا از کرزی بخواهند که در قدرت باقی بماند. در ضمن، متحدان و مشاوران او نیز برای حفظ ثبات نسبی از ماندن وی در قدرت حمایت خواهند کرد، که در نهایت، او به حماسهی انتخابات طولانی و نابهسامان نقطهی پایان بخشد. گزارشهایی وجود دارند که بسیاری از تکتهای انتخاباتی توسط رییس جمهور کرزی طراحی شدهاند. بنابر گزارشها، چندین تن از مقامها بعد از اینکه در جلسه از آنها خواسته شده تا از نامزد مشخص حمایت کنند، خیلی متعجب شدهاند و برخی جلسه را ترک نمودهاند. در جلسهی شورای امنیت، پس از اتمام مراحل ثبت نام نامزدها، رییس جمهور گفته بود که از حضور چندقومی در تکت انتخابات خوشنود است. اما پشت ورق، کرزی دستههای مختلف داخلی، عمدتاً تحت عنوان «اتحاد انتخاباتی افغانستان» را راهاندازی کرد تا تا حد امکان جریان انتخابات پراگنده و نابهسمان باشد. بهطور نمونه، رد حضور حزب اسلامی در تکت انتخاباتی عبدالله عبدالله، طرح کرزی بود. آنها حتا ادعا کردند که در صددند تا خرابکاری و کارشکنی در اتحاد انتخاباتی عبدالله عبدالله و حزب جمعیت اسلامی ایجاد نمایند. این سناریو پیامدهای عمیقی را بهدنبال خواهد داشت.
1- در صورت تحقق این سناریو، جامعهی بینالملل ممکن است حمایتشان را از دولت افغانستان مورد بازنگری قرار دهند.
2- در ابعاد داخلی، برخی از گروهها به عجله به تیم جدید که به رهبری کرزی ساخته شده، خواهند پیوست و دیگران هم بهشدت تمام به مخالفت خواهند پرداخت، که در نهایت به قطبی شدن افغانستان خواهد انجامید.
3- حوادث خشونتبار یا حتا ظهور قلمرو حکومتی برای برخی از قدرتمندان به وجود خواهد آمد. لزوما شکاف شمال و جنوب پررنگ نخواهد بود، زیرا تعدادی از مقامهای شمال به تیم کرزی خواهند پیوست. بنابراین، قملروهای به وجود آمده بهسادگی از اطاعت مرکز سر باز خواهند زد و مقامهای گماشته شده را هرگز نخواهند پذیرفت.
تکتهای انتخاباتی
1) تکت تکنوکراتها
اشرف غنی، مرد پرآوازه و مشاور پیشین بانک جهانی، برنامهای برای مبارزه با فساد را در دستور کار خود گنجانیده است. بنابراین، اتحاد انتخاباتی ایشان با یک جنگسالار و فرمانده شبه نظامیان ازبک در شمال، جنرال عبدالرشید دوستم، شگفتآور است. در تکت انتخاباتی وی، یک هوادار معاون دوم رییس جمهور از هزارهها نیز شامل است. این تکت انتخاباتی مدعی است که بعد از عدم پذیرش جنرال عبدالرشید دوستم به عنوان معاون اول در تکت زلمی رسول و قرار گرفتن وی در کنار اشرف غنی، به این تکت موفقیت بیشتری افزوده است. یکبار دیگر، رییس جمهور کرزی گفته بود که قرار گرفتن دوستم و اشرف غنی در یک تکت انتخاباتی بسیار مهم است و فرض براین است که تمام نخبهها و وابستگیهای سیاسی ازبکها صبورانه به حمایت تکتشان خواهند ایستاد. اشرف غنی از دو جهت با دکتر عبدالله در رقابت قرار دارد. آخرین نظرسنجی که توسط اسیس، ترانسفارم، آیتیآر و طلوع نیوز صورت گرفته بود، اشرف غنی در بخش شمال در ردیف دوم بعد از عبدالله قرار گرفته بود و این روند از لطف دوستم در این تکت است. در ضمن، این دو تکت از سایر تکتها پیشترند. این تکت دارای پتانسیل کاری قوی است تا در دورهی اول انتخابات به رقابت بپردازد. دیده شود که اگر غنی بتواند در مناطق پشتون خوب بدرخشید، کرزی باید از حمایت وی خودداری کند. قابل یادآوری است که رای ازبکها و مقداری از رای هزارهها نمیتوانند برنده شدن انتخابات را تضمین کنند، ولی اشرف غنی در برخی از مراکز شهری نیز از محبوبیت برخوردار است. با این حال، حضور دوستم در این تکت، افکار جوانان را راجع به این تکت در رتبهی دوم قرار داده است.
دو موضوع عمده در این تکت انتخاباتی قابل لمساند: نخست، بُعد تاریخی اشرف غنی. وی یک پشتون غلجایی است و برای پشتون درانی خیلی سخت به نظر میرسد که پشتون غیر از درانی رهبریت کشور را برعهده داشته باشد، زیرا در تاریخ طولانی افغانستان، پشتونهای درانی رهبریت این کشور را برعهده داشتهاند. دوم، کدام شخص برجستهی تاجیک را در تکت انتخاباتی خود ندارد و نه در دایرهی انتخاباتی یا تیم کاری این تکت قابل مشاهده است، لذا برای تاجیکها این قابل سوال است. اگر غنی برنده شود، برای اولین بار بعد از طالبان، کدام مقام تاجیک در دایرهی قدرت وجود نخواهد داشت و نه کدام قدرت پنجشیری در مقام رهبری کشور قرار خواهد گرفت که این اتفاق افتادنی است؛ تاجیکها مطمئناً احساس میکنند که از قدرت حذف خواهند شد.
2) تکت حریفان جنگ داخلی
این تکت سه گروه حریف؛ جمعیت اسلامی، حزب اسلامی و حزب وحدت اسلامی را گردهم آورده است. دکتر عبدالله، عضو ارشد حزب جمعیت اسلامی با هردو حزبِ دو معاون خود در سالهای 1992 و 1996 به جنگ پرداخته بود. گذشته از آن، بین دو حزب و جمعیت برای سه دهه بسیار خون ریخته شده بود. این تکت مدعی است که از حمایت حزب اسلامی و مشخصا، گلبدین حکمتیار برخوردار است. آخرین بیانیهی حکمتیار برای اشتراک هوادارانش در انتخابات به این ادعا کمک نموده است.
دکتر عبدالله در نظرسنجیها تا هنوز خوب درخشیده است. او از نسل دوم مجاهدین است و افکار عامیانه و متوسط وی باعث شده که در برخی مناطق به محبوبیت وی بیافزاید. بدون شک، تعداد زیاد آرای وی در مناطق تاجیکنشین است. معاون دوم وی، محمد محقق یک رهبر مشهور و محبوب هزارهها است، پس شکی نیست که یک بخش بزرگی از رای هزاهها به این تکت واریز خواهد شد. سوال اینجاست که این تکت با وجود محمد خان، یک پشتون در معاونت اول، در مناطق پشتوننشین از چه رویه کار خواهد گرفت. این نیز در گذر زمان دیده میشود که حزب اسلامی به چه اندازه محبوبیت در مناطق پشتوننشین دارد و تا چه حد میتواند برندگی انتخابات را رقم زند و آنها باید در مناطقِ با اکثریت پشتون فعالیتهای گسترده نمایند.
در مورد این تکت نیز دو موضوع جدی وجود دارد: نخست، پیشگامان این تکت غیرپشتونهااند. افغانستان معاصر فقط برای مدت ده سال توسط غیرپشتونها، در آغاز سالهای 1774 رهبری شده است و این کشور هنوز مسیر طولانی را در پیش دارد تا بتواند رهبریت یک غیرپشتون را بپذیرد. پدر دکتر عبدالله پشتون است و اما، مشکل اینجاست که وی به صورت گسترده به عنوان یک غیرپشتون دیده میشود. موضوع دوم، این تکت خاطرات تلخ دوران جنگ داخلی را به همراه دارد، که احزاب شرکت کننده در این تکت در جریان جنگ داخلی بخش بزرگی از کابل را ویران کرده بودند. در صورت برنده شدن عبدالله در انتخابات، به طالبان و سایر گروههای شورشی این فرصت به وجود خواهد آمد تا از هویت قومی برای فعالیتهای ضدحکومتی استفاده نمایند.
3) تکت پوپلزی
این خیلی سخت است که غیر از درانی و غیر از پشتون شخص دیگری زعیم کشور باشد و حتا دشوارتر از آن است که پوپلزی (حامد کرزی) قدرت را از قبیلهی خود به قبیلهی رقیب از ولایت قندهار رها نماید. این مفهوم به این معنا است که برادر رییس جمهور، کرزی را در رقابت دشوار قرار داده بود و رییس جمهور در جریان ثبت نام تکتهای انتخاباتی گفته بود که به تصمیم برادراش احترام میگذارد، ولی به وی مشوره داده بود که در بازی انتخاباتی اشتراک ننماید. قیوم کرزی یگانه پوپلزی است که از رقابت انتخاباتی کنار رفت، پس اگر کرزی تصمیم گرفته بود که کدام کس را از قبیلهی خود و با فشار رهبران قبیله از رقابت باز دارد، انتخابی جز برادرش را نداشت. قیوم کرزی از متحد نزدیک رییس جمهور و از حمایت مشاور امنیت ملی، داکتر رنگین دادفر سپنتا برخوردار بود. در ضمن، هیچ تاجیکی در تکت وی حضور نداشت تا احتمال برنده شدنش را بیشتر میکرد و تنها امید این تکت، حمایت رییس جمهور کرزی بود. در نتیجه، با میانجیگری رهبران قبایل و کرزی این تکت به تکت زلمی رسول پیوست.
4) تکت میانهروها
بخش عمدهی این تکت، وزیر پشین امور خارجه و مشاور امینت ملی، دکتر زلمی رسول است که توسط بسیاری به عنوان یک ناظر منفعل و یک مدیر ضعیف تلقی میشود. به همین دلیل است که همه شگفتزده شدند، زمانیکه او به عنوان یکی از نامزدهای مورد توجه کرزی قرار گرفت. با این وجود، قابل تعجب بود که یک شخص غیرقندهاری و متحد ظاهر شاه، پادشاه سابق و برادرزادهی شاه اصلاحطلب، امانالله به عنوان شخص مورد نظر کرزی قرار گیرد. تکت انتخاباتی زلمی رسول تنها تکتی است که یک معاون زن را به حیث معاون دوم به همراه دارد. معاون اول این تکت برادر احمد شاه مسعود، فرمانده فقید ائتلاف شمال است و ایشان قبلا به عنوان معاون اول ریاست جمهوری در سال 2004-2009 در کابینهی کرزی حضور داشت. با این حال، گفته میشود که ایشان از نفوذ کمتری در بین مردم پنجشیر، سرزمین مادری خود برخوردار است، چه رسد میان اقوام تاجیک در سایر نقاط افغانستان. بارها گزارشهایی در مورد اختلاس و فساد در مورد وی آمده است، اما خودش این گزارشها را رد کرده است.
برخلاف گزارشها، گفته میشود که یک همآهنگی بین موبی گروپ، طلوع و تیم رسول وجود دارد که مقامهای دولتی نیز در آن حضور دارند. سعد محسنی، مسئول موبی گروپ گفته است که مشاور اصلی زلمی رسول است. این نیز شایعه شده بود که رییس عمومی ادارهی مستقل ارگانهای محلی، جیلانی پوپل، مدیر بخش تبلیغات رسول است و پوپل با کرزی از روابط بسیار خوبی برخوردار است. به هر حال، در ظاهر پوپل به ایالات متحده رفته است و میرویس یاسنی، معاون اول پیشین مجلس نمایندگان همراه با وحید عمر، سخنگوی قبلی رییس جمهور کرزی مسئولیت تبلیغاتی تیم زلمی رسول را برعهده دارد. مهمتر از همه، این تیم از طرف انجینیر ابراهیم، معاون مشاور امینت ملی حمایت میشود. ابراهیم شخص مورد اعتماد کرزی است و تسهیل کنندهی شبکهی ارتباطی کرزی در جنوب و جنوبغربی کشور است. او گفته است که در کاخ دارایی ریاست جمهوری نشسته است، از جمله پولهایی که از سازمان سیاه یا ایران دریافت میکنند، او مسئولیت آن را برعهده دارد. اگر حمایت ابراهیم از این تکت تأیید شود، مطمئنا از حمایت کرزی برخوردار است و ابراهیم از طرف کرزی گماشته شده است.
مشکل این تکت در اینجاست که به عنوان یک تیم ضعیف مورد ملاحظه قرار گرفته است. گفته میتوانیم که این تکت فاقد شرایط جسورانه و ابزار وجود مانند عبدالله و غنی است. رسول و مسعود از نفوذ کمتری در گوشههای کشور برخوردارند و مهم اینکه، رسول یک بارکزی است. بنابراین، برای قبیلهی پوپلزی این بسیار تلخ خواهد بود که شخصی قدرت را از قبیلهی خود قدرت به بارکزیها تحویل دهد. چنین پنداشته میشود که با تیشهی خود، ریشهی خود را قطع میکند. آیا کرزی با حمایت ار رسول، خشم قبیلهاش را خواهد پذیرفت؟
5) تکت پاسبانان
این تکت مانند یک اسپ سیاه در مسابقه است. عبدالرب رسول سیاف، یک سخنران و یک رهبر کاریزماتیک، این تکت را رهبری میکند. او تنها نامزد از نسل قدیمی مجاهدین است. مجاهدین قبلی در تکتهای انتخاباتی امسال خودشان را نسبت به دیگر نامزدان بهتر احساس میکنند و دلخوشیهای بیشتری دارند. در این تکت اسماعیل خان، یک فرمانده مجاهد قدرتمند تاجیک از هرات است. اسماعیل خان یکی از پایههای جمعیت اسلامی است. او دارای بانک رای در ولایت زادگاهش است و ممکن است رای بیشتری از ولایتهای همجوار هرات نیز جمعآوری نماید.
مشکل این تیم اینجاست؛ این تکت به عنوان یک تیم بهشدت عقبگرا شناخته میشود. به طور خاص، نسل جوان کشور بعید است که به این تیم رای بدهد. علاوه برآن، خیلی سخت است که سیاف و معاون وی بعد از پیروزی قادر باشد که روابط با متحدان غربی را مدیریت نمایند. روابط نزدیک این تیم با عربستان و ایران قابل ملاحظه است و امکان دارد که وجود این تکت، برخلاف خواست غربیها برای مبارزه با نفوذ ایران و عرب در افغانستان واقع شود. به طور خاص، حضور این تیم ممکن است که به آرای عبدالله آسیب وارد نماید، چنانچه مناطق شمال و شمالغرب کابل و ولایات غربی در دور قبلی به عبدالله رای داده بودند.
نتیجهگیری
برخی از روندهای روشن برای چشمانداز سیاسی فعلی افغانستان و مفاهیم برای آیندهی نظام سیاسی و قانون اساسی کشور وجود دارند. نخبگان افغانستان امروز به عنوان یک واحد منسجمتر نسبت به زمان استقرار دولت موقت در سال 2001 عمل مینمایند. با این حال، مبارزهی قدرت در مرکز و پیرامون در جریان است. گروههای سیاسی عمدتاً در اطراف تعلقات قومی میچرخند و قابل توجه است که برای بقای تمام گروههای سیاسی، به استثنای شورشیان، بعد از سال 2014، توانایی و انسجام ارتش و امنیت ملی افغانستان پیشنیاز کلیدی است و حمایت نیروهای امنیتی افغانستان از طرف جامعهی بینالملل برای بقای افغانستان ادامه خواهد داشت.
