حمدالله محب، مشاور امنیت ملی افغانستان بهتازگی گفته است که بنبست جنگ در کشور در نتیجهی افزایش حملات نیروهای نظامی افغان شکسته و اگر این وضعیت تا چهار ماه آینده دوام پیدا کند، کمر طالبان میشکند.
آقای محب در گفتوگوی ویژه با طلوع نیوز گفت که طالبان فکر میکردند که امسال میتوانند شدت جنگ را بیشتر سازند و چندین ولسوالی و ولایت را سقوط دهند، اما ناکام ماندند. او گفت: «هر سال در این وقت بیشترین فشار را وارد میکردند. امروز اینها نمیتوانند اهداف و دستآوردهای خود را نشان دهند.»
مشاور امنیت ملی افزود که طالبان بدون حمایت پاکستان حتا برای یک روز هم توان پیشبرد جنگ و «توان پرداخت پول تکت هواپیما برای شرکت در گفتوگوهای صلح را ندارند.»
آقای محب گفت که نظامیان افغان اکنون از حالت تدافعی بیرون شده و به حالت تهاجمی رفتهاند. او گفت که اکنون نیروهای افغان عملیات میکنند و توانستهاند ولسوالیهای ده یک و خواجه عمری ولایت غزنی را از طالبان پس بگیرند.
دولت افغانستان صبح روز جمعه (17 جوزا) پس از یک سال کنترل ولسوالی خواجه عمری ولایت غزنی را پس گرفت. این ولسوالی سال گذشته در سقوط موقت مرکز شهر بهدست طالبان، از کنترل دولت خارج شده بود. ده روز پیشتر از آن نیز دولت کنترل ولسوالی ده یک این ولایت را بهدست گرفت.
در روزهای اخیر روزانه نیروهای ارتش، پولیس و امنیت ملی افغانستان چندین عملیات نظامی را اجرا میکنند. در تازهترین مورد، نیروهای کماندو عملیات تصفیوی را در مرکز ولایت ارزگان اجرا کردند و صبح دیروز (دوشنبه، 20 جوزا) قرارگاه نظم عامه را که از دو سال به این طرف در کنترل طالبان بود، پس گرفتند.
استدلال حمدالله محب این است که اصلاحات و تغییرات در سطوح مختلف مدیریتی نهادهای امنیتی باعث شده است تا وضعیت تغییر کند. او میافزاید که دو نوع اصلاحات میتواند انجام شود که یکی از این اصلاحات در میدان جنگ تغییر میآورد.
او گفت: «ما کوشش کردیم تمرکز ما روی اصلاحاتی باشد که وضعیت جنگی را تغییر دهد. کارهایی را که در سه ماه اخیر شاهد آن هستید، نتیجهی این کارها است. امروز ظرفیت هم بهتر شده است. ظرفیت کاری نیرو بهتر شده است. در نیروهای امنیتی تعداد افسرانی که تربیهی خارجی دیدهاند، امروز در رأس تصمیمگیری آمدهاند.»
در ماه جدی زمستان سال گذشته رییسجمهور اشرف غنی وزیران دفاع و داخله را تبدیل کرد. او اسدالله خالد را بهجای طارقشاه بهرامی بهحیث وزیر دفاع و امرالله صالح را بهجای ویس برمک بهحیث وزیر داخله معرفی کرد. یک ماه بعد آقای صالح در تکت انتخاباتی اشرف غنی جایگاه معاون اول را گرفت و مسعود اندرابی بهجای وی بهحیث سرپرست وزارت داخله معرفی شد.
در ماه دلو جنرال اختر ابراهیمی از سمت معاونت ارشد امنیتی وزارت داخله برکنار و به جای وی خوشحال سادات مقرر شد. در ماه حوت جنرال بسمالله وزیری، فرمانده قول اردوی عملیاتهای خاص بهحیث رییس ستاد ارتش تعیین شد.
اکنون مقامهای امنیتی افغان میگویند که تقرریهای جدید و اصلاحات در نهادهای امنیتی و دفاعی به تغییر وضعیت کمک کرده است.
عملیات تهاجمی
مقامهای امنیتی حکومت افغانستان مدعیاند که ارتش و نیروهای امنیتی در گذشته در حالت تدافعی قرار داشتند و اکنون پلان امنیتی تغییر کرده است و این نیروها به حالت تهاجمی قرار دارند.
محمد زبیر عارف، معاون سخنگوی وزارت دفاع میگوید که در حال حاضر عملیات به شکل تهاجمی است و شیوه جنگ نیز تغییر کرده است. او گفت که در هر جایی که تهدیدات وجود دارد، نیروهای ارتش برای از بین بردن تهدیدات حمله میکنند.
آقای عارف به روزنامه اطلاعات روز گفت: «در هفتههای اخیر دو ولسوالی در غزنی پس گرفته شد. در شاهراه ننگرهار-شیرزاد عملیات شد. در ارزگان ساحهای که دو سال در کنترل طالبان بود، آزاد شد. مخالفین دولت به صدها تن تلفات میدهند و از بین میروند.»
معاون سخنگوی وزارت دفاع گفت که در هفتههای اخیر در ولایتهای مختلف افراد مهم طالبان از جمله ملا جاوید در میدان وردک، حقانی و قاری نصرت در غزنی، ملا سلام در هلمند، عتیقالله مشهور به ابودجانه و ملا حیات در بالامرغاب کشته شدهاند.
در همین حال یک مقام شورای امنیت ملی میگوید که در جریان دو هفتهی اخیر بیش از 300 عضو قطعه سرخ طالبان در عملیات نیروهای دفاعی و امنیتی افغان کشته شدهاند. او گفت که از میان این افراد، 58 جنگجوی قطعه سرخ در ولسوالی چک ولایت میدان وردک و بیش از 80 نفر دیگر در ولسوالی قرباغ ولایت غزنی کشته شدهاند.
این مقام شورای امنیت که نمیخواهد نامش در گزارش گرفته شود، گفت که «یک فورمول جدید برای کنترل ولایات روی دست گرفته شده است. بهگونهی مثال در غزنی کمربند امنیتی از داخل شهر به سمت حاشیههای شهر وسعت پیدا میکند.»
در حال حاضر قطعات خاص نیروهای امنیتی و دفاعی از زمین و نیروهای هوایی از طریق هوا در عملیات سهیماند. فرماندهی جنگ نیز تغییر کرده است و فرماندهان CRU یا نیروهای ویژه پولیس در رأس فرماندهی پولیس ولایات قرار میگیرند تا «بتوانند قوتها را سوق دهند و از آن برای جنگ استفاده کنند نه دفاع.»
جنگ برای صلح
همزمان با شدتگرفتن تلاشها برای برقراری صلح در افغانستان، عملیات نظامی از سوی نظامیان افغان و گروه طالبان نیز شدت گرفته است؛ طالبان عملیات بهاری الفتح را راهاندازی کردهاند و در مقابل حکومت افغانستان پلان امنیتی خالد را تهیه کرده است.
مقامهای حکومت افغانستان میگویند که طالبان به حالت دفاعی رفتهاند و «تمام تمرکز روی جنگ به این دلیل است تا طالبان به صلح رو بیاورند و به میز مذاکره حاضر شوند.»
عملیات نظامیان افغان بر مواضع طالبان درحالی افزایش یافته است که امریکا تاکنون شش بار با نمایندگان طالبان در قطر مذاکره کرده است. در کنار این شماری از رهبران سیاسی افغان نیز دو بار در مسکو با نمایندگان طالبان دیدار کردهاند. در تمام این دیدارها دولت افغانستان غایب بوده است.
بهتازگی زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی امریکا برای صلح افغانستان در دیدار با رییسجمهور غنی گفته است که گفتوگوهای صلح وارد مرحلهی تازه میشود. او گفته است که در این مرحله افغانها بیشتر از هر زمان دیگر در گفتوگوها شامل خواهند بود.
غیبت دولت افغانستان در گفتوگوهای صلح فشار سیاسی سنگینی را بر حکومت رییس جمهور غنی وارد کرده است. حمدالله محب نیز باور دارد که گفتوگوی امریکا با طالبان روی روحیهی سربازان افغان تاثیر بد داشته است. از سویی هم گفتوگوهای امریکا و برخی از رهبران سیاسی افغان با طالبان مشروعیت این گروه را بیشتر کرده است.
اکنون به نظر میرسد حکومت افغانستان با افزایش فشار نظامی بر طالبان در تلاش است تا وضعیت را به نفع خود تغییر دهد و در صورتی که گفتوگوهای صلح وارد مرحلهی جدید شود، از فشار نظامی بر طالبان بهعنوان برگ برندهی مذاکرات استفاده شود.
جنرال عتیقالله امرخیل، آگاه نظامی میگوید که هماهنگی میان نهادهای امنیتی افغانستان بهتر شده و استفاده از قطعات خاص کماندو در فعالیتهای محاربوی وضعیت را به نفع دولت افغانستان تغییر داده است.
آقای امرخیل به اطلاعات روز گفت که نظامیان افغان وقتی یک منطقه را تصرف میکنند و یا کنترل آن را بهدست میگیرند، به تنها عملیات تعرضی بسنده نکنند بلکه عملیات خود را انکشاف بدهند و تا زمانی به تعرض ادامه دهند که «دشمن حرکات بعدی خود را تنظیم کرده نتواند.»
اما این آگاه نظامی میگوید نظامیان نباید در سیاست دخیل باشند. او در پاسخ به این که عملیات نظامی چه تاثیری روی گفتوگوهای صلح میگذارد، گفت که صلح و مذاکره مربوط سیاستمداران است و به نظامیان تعلق ندارد.
او گفت: «قانون همین را میگوید که شما (نظامیان) زده بروید، سیاسیون میفهمند و حلکردناش. نظامیان نباید به این فکر کنند که در اینجا مذاکره جریان دارد یا در اینجا مذاکرهی صلح میشود. وظیفهی اینها از بینبردن مخالفان است.»
«طالبان قدرتمندتر میشوند»
در سوی مقابل برخی از آگاهان سیاسی استدلال میکنند که افزایش حملات نظامی راهحل جنگ در افغانستان نیست و شدتبخشیدن به عملیات زمینه را برای مخالفت بیشتر فراهم میسازد. به باور این آگاهان، مذاکره راهحل جنگ است.
وحید مژده، یک دیپلمات پیشین طالبان میگوید که در سالهای گذشته بیش از صدهزار سرباز خارجی نیز در افغانستان حضور داشتند و عملیات نظامی نیز شدت داشت، ولی طالبان شکست نخوردند، برعکس طالبان قدرتمندتر شدند.
او به اطلاعات روز گفت: «هر قدر شما در مناطق غیرنظامی حمله کنید، در حقیقت قوت طالبان را بیشتر کرده و امکانات جلب و جذب نیرو برای طالبان را بیشتر فراهم میسازید. چنین چیزی را عملا دیدیم.»
شدت درگیری در زمانی که گفتوگو برای صلح میان طرفهای درگیر شکل میگیرد، یک امر معمول در منازعات مسلحانه است. طرفین درگیر تلاش میکنند با راهاندازی حملات بیشتر موضع خود را در میز مذاکره تقویت بخشند. افزون بر این وقتی مذاکرات به بنبست میخورد، فشار نظامی نیز در میدان جنگ بیشتر میشود.
درحالیکه نظامیان افغان عملیات نظامی علیه طالبان را بیشتر کردهاند، رفتارهای متناقص از سوی رهبران حکومت نیز دیده میشود. بهتازگی رییسجمهور اشرف غنی فرمان داده است تا در حدود 900 زندانی طالب از زندانهای کشور رها شوند. او گفته است که این تصمیم را در پاسخ به درخواست لویه جرگه مشورتی صلح و به نشانهی حسن نیت دولت افغانستان گرفته است.
خبر رهایی 900 زندانی طالب با واکنشهای متفاوت روبهرو شده است. برخیها استدلال میکنند که رهایی 900 زندانی طالب موضع طالبان را تقویت و روحیهی نظامیان افغان را تضعیف میسازد. فواد اندرابی، یکی از فرماندهان ارتش که در روزهای عید در ولایت غور کشته شد، در واکنش به تصمیم رییسجمهور نوشته بود: «دو عملکرد عیدانه که بهشدت روحیهی جنگی سربازان را در خط جنگ آسیب میرساند. 1: رهایی ۸۰۰ زندانی طالب بهمناسبت ایام عید که بیشترین سربازان ما را در این روزهای مذهبی تروریستان زیر عنوان جهاد به شهادت میرسانند ….»
در گذشته نیز مقامهای حکومت افغانستان، بهویژه نظامیان، از شکست دادن طالبان در میدان جنگ سخن زدهاند. در عمل اما نه تنها طالبان شکست خوردهاند بلکه چرخهی کشتار بیشتر جوی خون جاری کرده است و مناطق بیشتر میدان نبرد شده است. در حال حاضر 19 ولسوالی در کنترل طالبان است و چندین ولسوالی دیگر مورد منازعه میان دو طرف. اکنون که در فصل جنگی قرار داریم، باید دید که در روزهای آینده در عمل چه تغییراتی در میدان جنگ به میان میآید.
