چند روز پس از انتخابات ریاستجمهوری ششم میزان، نشانههایی از بحرانی شدن وضعیت و تنش بر سر پذیرش نتیجهی انتخابات نمایان شده است. یکی از این نشانهها سرنوشت آرای بدون بیومتریک است. بیشتر نامزدان هشدار میدهند که اگر به آرای بدون بیومتریک اعتبار داده شود، نتیجهی انتخابات برای آنان قابل پذریش نیست و انتخابات به بحران خواهد رفت. اما تیم «دولتساز» میگوید که کمیسیون مستقل انتخابات هر فیصلهای را که در مورد آرای بدون بیومتریک بکند، مورد قبول آنها است و به آن احترام میگذارد.
در انتخابات ریاستجمهوری 2014 نیز جنجال بر سر آرایی بود که از دید یک تیم تقلبی دانسته میشد و از دید تیم دیگر واقعی و پاک. وضعیت پساانتخاباتی 2014 که میرفت کشور را به بحران و جنگ داخلی ببرد، بدون اینکه نظر به آرای واقعی کسی برنده اعلام شود، با توافق بر سر تقسیم قدرت میان دو تیم پیشتاز و ایجاد حکومت وحدت ملی حل و فصل شد.
به باور نهادهای ناظر، با چالشها و کاستیهای که انتخابات ششم میزان برگزار شد، اعتبار ندادن به آرای بدون بیومتریک میتواند برای برخیها دستآویزی شود که بخواهند از طریق آن انتخابات را به بحران بکشند. همچنان اگر به این آرا اعتبار داده شود، اعتراض شدید اکثر نامزدان و هوادارن آنان را بهدنبال خواهد داشت که در آن صورت نیز وضعیت بحرانی خواهد شد.
قانون و طرزالعمل انتخابات تنها به آرایی اعتبار داده است که بیومتریک شده باشد. کمیسیون انتخابات نیز پس از انتخابات مکرراً اعلام کرده است که تنها آرای بیومتریکشده نزد این کمیسیون اعتبار دارد و شمارش میشود. حالا سوال اساسی این است که آیا کمیسیونهای انتخاباتی روی این تصمیم تا آخر ایستادگی خواهد کرد یا این که همانند برخی موارد در گذشته، پا پس کشیده و به آرای بدون بیومتریک اعتبار خواهد داد؟
از میان تیمهای پیشتاز انتخاباتی تاکنون تیم «دولتساز» در مورد اعتبار آرای بدون بیومتریک مخالفت نکرده است
هرچند بیشتر نامزدان در مورد اعتبار ندادن به آرای بدون بیومتریک توافق نظر دارند، ولی تیم انتخاباتی «دولتساز» که یکی از مدعیان پیروزی در انتخابات است و ادعاهای تقلب از سوی نامزدان نیز بیشتر علیه این تیم است، تاکنون موضع خود را در این مورد رسماً اعلام نکرده است. اما نجیب دانش، یکی از سخنگویان تیم «دولتساز» در صحبت به اطلاعات روز میگوید که این تیم هر فیصلهای را که کمیسیون انتخابات کند، به آن احترام دارد.
آقا دانش در پاسخ به این پرسش که کمیسیون انتخابات اگر حتا به آرای بدون بیومتریک اعتبار دهد، تیم «دولتساز» موافق آن است، گفت: «هرچه. هرچیزی را که کمیسیون تصمیم بگیرد؛ چون تصمیم نهایی را کمیسیون میگیرد.»
فضلهادی مسلمیار، رییس مجلس سنا و یکی از حامیان تیم «دولتساز» روز سهشنبه، 9 میزان در نشست مجلس سنا گفت که به روز آرای بدون بیومتریک را سر کمیسیون مستقل انتخابات میقبولاند. هرچند آقای مسلمیار بعداً از رییس کمیسیون انتخابات معذرت خواست، اما بر موضعش تأکید کرد و گفت آرای بدون بیومتریک باید شمرده شود چون به گفتهی او، مردم با شناسنامههای استیکردار تا دیر زمان در صفها ایستاده بودند اما دستگاههای بیومتریک فعال نبود.
چندین نامزد انتخابات به این سخنان مسلمیار واکنش نشان دادند و گفتند که در صورت اعتباردهی به آرای بدون بیومتریک، نتیجهی انتخابات برای آنان قابل پذیریش نیست، چون شفافیت انتخابات زیر سوال میرود.
یوسف رشید، رییس اجرایی بنیاد انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان (فیفا) در گفتوگو با اطلاعات روز میگوید که اگر به آرای بدون بیومتریک اعتبار داده شود، اعتبار انتخابات صدمه میبیند چون اعتبار انتخابات براساس قانون نافذ شده است و هر برگشت از مادهی قانون، اعتبار پروسه را صدمه میزند.
آقای رشید از نامزدان انتخابات میخواهد که برای کمیسیون حد و حدود ترسیم نکنند و بگذارند که کمیسیون کارشان را پیش ببرد. او گفت: «یکی میگوید که بیومتریک را سرت حساب میکنم و دیگری میگوید که رای بدون بیومتریک را سرت حساب میکنم. اگر این فرمایشات از هر طرف داده شود، کمیسیون مستقل انتخابات نمیتواند کار خود را انجام دهد. عمداً اینها به گروگانگیری کمیسیون پرداختند. در این صورت همانند تجربه انتخابات پارلمانی، منتظر هفت یا هشت ماه باشیم.»
از سوی هم او تصمیم کمیسیون مستقل انتخابات در مورد فهرست رایدهندگان در روز انتخابات را خالق بحران میداند و میگوید که نامزدان اگر بخواهند میتوانند براساس این تصمیم، علیه کمیسیون اقامه دعوا کنند: «چون طرزالعمل انتخابات نهایی بود. باید در روز انتخابات تطبیق میشد. اما اینها بهخاطر نابسامانی تخنیکی، تصمیمی برای کنترل وضعیت گرفتند.»
کمیسیون مستقل انتخابات قبلاً گفته بود تنها کسانی رای داده میتوانند که نامهایشان در فهرست دیجیتلی رایدهندگان در دستگاههای بیومتریک باشد. پس از اعتراضها مبنی به نواقص در فهرست رایدهندگان و یافت نشدن نام برخی از رایدهندگان در فهرست، کمیشنران کمیسیون انتخابات حوالی چاشت روز انتخابات با فیصله جدید گفتند کسانی رای داده میتوانند که نامهای شان در یکی از فهرست کاغذی یا دیجیتلی باشند. کمیسیوین با این فیصله الزامی بودن نام افراد در فهرست دیجیتلی را لغو کرد.
کدام نامزدان مخالف اعتباردهی به آرای بدون بیومتریک هستند؟
از میان 13 نامزدیکه در انتخابات ششم میزان باهم رقابت کردند، تاکنون گلبدین حکمتیار، عبدالله عبدالله، رحمتالله نبیل، لطیف پدارم و فرامرز تمنا بهصورت رسمی اعلام کردهاند که اعتباردهی به آرای بدون بیومتریک برای آنان قابل قبول نیست و نباید این آرا شمارش شود.
رحمتالله نبیل، رییس تیم انتخاباتی «امنیت و عدالت» میگوید این تیم برای هر فیصلهی که به شفافیت انتخابات کمک کند، در کنار کمیسیون انتخابات میایستد. اما آقای نبیل میافزاید که اطلاعات تیم از درون کیمسیون انتخابات نشان میدهد که این کمیسیون به تکنالوژی بیومتریک اهمیت چندانی نمیدهد: «در ظاهر بیومتریک میگوید، اما اصلاً دیتارانتری (Data Entry) را از ریزلت شیت شروع کرده است. ما شفافیت انتخابات را کلید نرفتن افغانستان به بحران میدانیم.»
عارف کیانی، از سخنگویان این تیم در صحبت با اطلاعات روز میگوید که اعتباردهی به آرای بدون بیومتریک به مثابهی کشاندن افغانستان به یک بحران سنگین خواهد بود و از آنجاییکه آرای بدون بیومتریک براساس ماده 19 قانون انتخابات اعتبار ندارد، کمیسیون انتخابات باید مطابق قانون عمل کند.
گلبدین حکمتیار انتخابات ششم میزان را بدتر و پرتقلبتر از انتخاباتهای گذشته خوانده و میزان مشارکت اعلام شده از سوی کمیسیون مستقل انتخابات را غیرواقعی میداند. او مدعی است که دو-سوم آرای تیم «دولتساز» جعلی، تقلبی و خیالی است. آقای حکمتیار تأکید دارد که اگر آرای بدون بیومتریک باطل شود و تنها آرای بیومتریکشده شمارش شود، نتیجهی انتخابات برای او قابل پذیرش است اما در غیر آن نتیجهی انتخابات را نمیپذیرد.
فرامرز تمنا، رییس تیم «تدبیر و توسعه» دلیل میزان اندک مشارکت مردم را حاصل بازی با رای مردم میداند و تأکید دارد که باید رای پاک از ناپاک تفکیک شود: «تیم تدبیر و توسعه حتا یک رای غیربیومتریک را نشان تقلب میداند.» آقای تمنا میافزاید که آرای برخی ولایتها در اعلام دوم کمیسیون مستقل انتخابات نسبت به اعلام روز اول تا 11 برابر افزایش یافته که باورنکردی و غیرقابل پذیرش است: «یک ولایت وقتی در روز اول یک رقم اعلام میشود و روز بعدی 11 برابر میشود، هیچ عقل و منطقی بهجز تقلب و خیانت نمیتواند در پس این اعلام باشد.»
عبدالله عبدالله، رییس تیم «ثبات و همگرایی» میگوید به هیچ صورت آرای بدون بیومتریک اعتبار ندارد: «این موقف کمیسیون هم است. عملی شدن صددرصدش را خواستار هستیم و از آن نظارت میکنیم.»
کمیسیون عقبنشینی خواهد کرد؟
تاکنون کمیسیون مستقل انتخابات مکرراً اعلام کرده است که مطابق قانون و طرزالعملهای انتخاباتی به آرای بدون بیومتریک اعتبار نمیدهد و این کمیسیون از موضعش پا پس نخواهد کشید.
مولانا عبدالله، یکی از کمیشنران کمیسیون مستقل انتخابات میگوید که فقط آرایی نزد کمیسیون اعتبار دارد که از طریق بیومتریک طی مراحل شده باشد.
به گفتهی آقای عبدالله، مطابق قانون در نخست تنها اوراقی که بارکد دستگاههای بیومتریک را داشته باشد جدا و اوراق رایدهی فاقد این مشخصه را بهعنوان آرای نامعتبر از جمع آرای پاک، تصفیه میکند: «این یک اطمینانی است خدمت هموطنان ما که بهغیر از آرای بدون تصدیق بیومتریک، آرای دیگر مدار اعتبار نمیباشد. ورق رایدهی بدون تصدیق ثبت بیومتریک فاقد اعتبار شناخته شده و در جمع اوراق باطل محاسبه میشود.» آقای عبدالله تأکید دارد که مسألهی آرای بااعتبار و بیاعتبار بسیار روشن است و نیازمند تفسیر نیست.
