گرداب‌های فساد در کمک‌های آمریکا

شهریار فرهمند

سیگار یا اداره بازرسی عمومی سنای آمریکا برای بازسازی افغانستان در تازه‌ترین گزارش خود گفته است که بخشی از اسلحه‌های وزارت دفاع آمریکا که برای نیروهای امنیتی افغانستان کمک شده بود، اکنون ناپدید است. این اداره گفته است که نیروهای امنیتی و شرکت‌های طرف قرارداد در این امر مقصر است؛ اما وزارت دفاع افغانستان این ادعا را رد کرده و گفته که حاضر است از تمام کمک‌های تسلیحاتی ایالات متحده آمریکا به نیروهای امنیتی افغانستان حساب پس بدهند. پیش از این نیز گزارش‌های در مورد عدم مدیریت درست کمک‌های تسلیحاتی ایالات متحده آمریکا منتشر شده بود. رسانه‌های امریکایی گزارشی را منتشر کرد که ادعا می‌کرد بخشی از کمک‌های تسلیحاتی  آمریکا برای نیروهای امنیتی افغانستان به دست طالبان و مافیاهای مواد مخدر می‌افتد. افزون برآن، چند سال پیش سیگار در گزارش دیگری نیز از حیف و میل و ضایع شدن بخشی از کمک‌های تسلیحاتی ایالات متحده امریکا گزارشی را منتشر کرده بود که نشان می‌داد قراردادی‌های آمریکایی در پروژه‌های آمریکایی بخش‌های زیاد از کمک‌های تسلیحاتی و مالی پنتاگون برای افغانستان را هدر داده و بخشی اندک آن را به دولت افغانستان سپرده است. این تنها در عرصه کمک‌های تسلیحاتی نیست که مورد حیف و میل و دزدی و غارت قرار گرفته؛ بلکه کمک‌های ایالات متحده امریکا برای بازسازی افغانستان در عرصه‌های اقتصادی بیشتر از عرصه نظامی مورد دست برد و سوء استفاده قرار گرفته است. سیگار تاکنون در این مورد نیز گزارش‌های زیادی حاکی از عدم مدیریت درست و سوء استفاده از کمک‌های آمریکا برای افغانستان منتشر کرده است.

تنها طی یک سال گذشته برای سومین بار است که سیگار از دزدی و غارت کمک‌ها، مدیریت نا سالم و عدم موثریت پروژه‌های ساخته شده آن‌ها به صورت مستند و موردی گزارش می‌دهد؛ اما هیچ‌یک از این گزارش‌ها و موارد اختلاص و سوء مدیریت تاکنون مورد بازرسی جدی قرار نگرفته است.

هم‌چنان این نهاد از قراردادی‌های مبهم و فسادآلود انجوهای خارجی و فساد و اختلاس در ادارات حکومت افغانستان پرده برداشته و بارها به سنای آمریکا از حیف و میل شدن کمک‌های آمریکا گزارش داده بود. به هر صورت، این گزارش سیگار تازه نیست؛ بلکه حکایت مکرر مشکل مزمنی می‌باشد که سال‌ها است ادارات دولت افغانستان و انجوهای بین‌المللی در افغانستان را فرا گرفته است.

حقیقت این است که انجوهای بین‌المللی که مسئول مستقیم مصرف میلیاردها دالر کمک‌های جامعه جهانی به افغانستان بودند عامل اصلی در هدر دادن کمک‌های بین‌المللی می‌باشد. فساد و اختلاس به زودی در تمام آن‌ها ریشه دوانید و در منظوری و تطبیق پروژه‌ها کم‌تر به نتیجه و سودمندی آن‌ها توجه شد. بیش‌تر پروژه‌های انکشافی و بازسازی که از درک کمک‌های جامعه جهانی تامین می‌گردید در راستای عملیات‌های نظامی، اعمال نفوذی‌های سیاسی و لابی‌های اقتصادی و منطقه‌گرایی سوق داده شدند. بخش عمده آن‌ها صرف پروژه‌های سطحی در مناطق ناامن شدند و دوباره به زودی یا در اختیار طالبان و مخالفان مسلح دولت قرار گرفت و یاهم در جریان جنگ و عملیات‌های نظامی دوباره تخریب گردیدند.

دولت افغانستان هیچ‌گاهی نتوانست انجوهای خارجی را در امر مصرف کمک‌های بین‌المللی‌اش پاسخ‌گو ساخته و بر امورات و برنامه‌های آن‌ها نظارت جدی نماید. جامعه جهانی هم هیچ‌گاه نگرانی‌ها و انتقادات دولت افغانستان و نهادهای خارجی در ارتباط با خودسری و مسئولیت ناپذیری انجوهای بین‌المللی توجه نکردند. به همین دلیل مشکل آفت ناکارآمدی و هیولای فساد در این نهادها و در کمک‌های جامعه جهانی جدی و فربه‌تر شد به اندازه‌ای که اکنون خسارات و پیامدهای آن به سرشکستگی و پرونده‌ی سیاه و شرم‌آور برای اجرا کنندگان تبدیل شده است. اکنون بخشی از هزینه‌های آمریکا برای کمک به افغانستان به هدر رفته؛ اما هنوز هم فرصت برای بازشناسی ریشه‌ها و کشف گرداب‌های فساد باقی است و می‌توان با تحقیق بخشی از پول‌های ضایع شده را دوباره به مسیر اصلی‌اش برگرداند.