به یک بارگی قیمت گاز در کشور به شکل سرسامآوری بالا رفته و فریاد خانوادهها را در آورده است. گفته میشود این روزها، قیمت هر کیلو گاز در بازارهای کابل و ولایات به100 تا 150 افغانی رسیده است. وزارت تجارت و صنایع گفته است که هیچ دلیل موجهی در مورد بالا رفتن گاز در کشور وجود ندارد و تاکید کرده که این امر به خاطر زیادهطلبی و خودسری تاجران و واردکنندگان گاز صورت گرفته است. این در حالی است که براساس توافق تاجران و وزارت تجارت و صنایع در مورد قیمت گاز، باید هر کیلو گاز به 55 افغانی به فروش برسد.
نفت و گاز از ضرورتهای اولیه مردم است. شهروندان علاوه بر مصارف عادی روزمره از گاز، از آن در وسایط و ماشینهای کوچک نیز استفاده میکنند. به صورت عموم نفت و گاز، از کالاهای اساسی بوده که قیمت بسیاری از کالاها و خدمات در بازار و نیز وضعیت معیشت مردم به قیمت این مواد بستگی دارد. با بالا و پایین شدن بهای این مواد، قیمت تمامی کالا ها و خدمات اساسی نیز تغییر کرده و تاثیرات زیادی بر معیشت و اقتصاد مردم میگذارند.
نرخ کالاهای اولیه وخدمات اساسی هیچگاهی در بازارهای افغانستان با ثبات نبوده است. یکی از دلایل اصلی این بی ثباتیها در بازارهای افغانستان، در کنار متغیرهای پولی و بازارهای جهانی، بی ثبات بودن بهای نفت و گاز در بازارهای افغانستان است. چون دولت به اندازهی کافی بر بازار کنترل ندارد؛ بنابراین در بیشتر موارد فروشندگان و گروههای مافیایی به صورت خودسرانه به تعیین قیمت نفت و گاز پرداخته و در مواردی نیز دست به احتکار و یا گرانفروشی میزنند. دولت و سکتورهای تجارتی نیز تا هنوز، قادر به کنترل کامل و دقیق بهای نفت و گاز در بازار نبوده است. هرچند که لایحهها و مقرراتی در مورد تعیین قیمت نفت و گاز از سوی دولت وضع شده اما نتوانسته آن را برای همیشه بر فروشندگان و تاجران اعمال کند.
متغیرهای خارجی بازارهای جهانی آن بر قیمتهای این مواد در بازار های افغانستان نیز تاثیر داشته است، اما اغلب اوقات قیمت نفت و گاز در افغانستان در اختیار تاجران و واردکنندگان آن بوده و بالا و پایین شدن این مواد در بازارهای کشور، براساس میل و خواستهی تاجران صورت میگیرد. وزارت تجارت و اتاق تجارت و صنایع باید کنترل جدی بر بازار های افغانستان و خصوصا در خصوص فروش نفت و گاز داشته باشد. پیش از این وزارت تجارت و صنایع چندین بار از اعمال کنترل و نظارت بر بازار و خصوصا بازار نفت و گاز خبر داده بود و میکانیسمهای را نیز تدوین کرده بود، اما متاسفانه تاکنون نتوانسته بهای این مواد را به صورت منطقی و ثابت حفظ کرده و از احتکار وارد کنندگان و فروشندگان و یا گرانفروشی در بازارهای کشور جلوگیری نماید.
هرچند بصورت همیشگی و ثابت قیمت نفت در اختیار دولت و وارد کنندگان آن نمیباشد؛ بلکه متغیرهای خارجی و بازارهای جهانی آن، بر بهای نفت و گاز تعیین کننده میباشد؛ اما با آنهم کنترل دولت بر بازار الزامی بوده و میتواند در شرایط ثابت از نظر بازار جهانی، بهای این مواد را ثابت نگهدارند. کاری دیگری را که دولت میتواند برای ثابت نگهداشتن قیمت گاز و نفت انجام دهد، پیدا کردن بازارهای جهانی تازه میباشد. دولت باید تلاش کند بازارهای بیشتری را برای واردکنندگان فراهم کرده تا آنها فرصت گزینش را داشته باشد. فراهم کردن بازارها و منابع نفت و گاز بیشتر برای افغانستان، قدرت اختیار و انتخاب بیشتر برای تاجران داده و این امر بصورت کل میتواند بر بازارهای نفت، در کشور تاثیرات مثبت بگذارد. فراهم کردن بازارهای متعدد خرید نفت و گاز، طبعا تسهیلات و شرایط بهتر خرید را به دولت و تاجران ما داده و میتواند از وابستگی یکجانبه و محدودیت انتخاب در امر خرید نفت و گاز، افغانستان را رهایی بخشد. اما قبل از هر چیز دیگر، نظارت دقیق و مستمر بر بازارها و تاجران مهم است. دولت باید بر فروش و بازارهای این مواد، نظارت جدی اعمال کند و از گرانفروشی و یا احتکار مواد سوختی در فصل سرما جلوگیری نماید.
