بهدنبال رسانهای شدن خبر توزیع کمک مواد غذایی در مناطق مرکزی، باشندگان این مناطق مدعیاند که نهادهای امدادرسان مردم را توهین کردهاند. باشندگان مناطق مرکزی شاکیاند و میگویند که مواد غذایی توزیعشده از سوی سازمانهای امدادرسان قابل مصرف نیست.
این در حالی است که از روز یکشنبهی هفته جاری به اینسو تصاویر و ویدیوهایی مربوط به مواد غذایی که نشان برنامه جهانی غذا (WFP) را با خود دارد، در فضای مجازی دستبدست میشود. این تصاویر که مورد توجه کاربران شبکههای اجتماعی نیز قرار گرفتهاند، نشان میدهد که مواد غذایی توزیعشده به مردم، فاسد بوده است.
فقر
با افزایش ناامنی و بیثباتی سیاسی در افغانستان، سکتورهای تجارتی و اقتصادی با رکود مواجه شدند و به قدرترسیدن دوبارهی طالبان نیز موجب بلندرفتن نرخ بیکاری و فقر در کشور شد.
آمار نهادهای بینالمللی نشان میدهد که بیش از ۹۰ درصد مردم افغانستان اکنون زیر خط فقر قرار دارند. چنانچه بهتازگی برنامه جهانی غذا اعلام کرده است که اقتصاد افغانستان فروپاشیده است و از هر ۱۰ نفر در این کشور، نُه نفر قادر به تأمین غذای کافی نیستند و نیاز به کمک دارند.
این سازمان در تاریخ چهارم میزان امسال نیز با نشر گزارشی گفته بود که میلیونها خانواده تقریبا هیچ راهی برای کنارآمدن با زمستان سخت دیگری ندارند. برنامه جهانی غذا افزوده است که برای کمکرسانی به ۱۸ میلیون نفر در افغانستان که از ناامنی غذایی رنج میبرند نیاز فوری به ۱.۱ میلیارد دالر دارد.
این برنامه گفته است که تنها برای آمادهسازی ۱۵۰ هزار تُن غذا در زمستان به ۱۷۲ میلیون دالر ضرورت دارد. در اوایل سال جاری میلادی دفتر هماهنگی کمکهای سازمان ملل (اوچا) نیز ۴.۴ میلیارد دالر منابع مالی درخواست کرده بود. شماری از مردم اما میگویند که بهتر است کمکی با این کیفیت دریافت نکنند و مورد تمسخر قرار نگیرند.
شماری از باشندگان مناطق مرکز میگویند که مردن در اثر فقر با مردن در اثر مسمومیت مواد غذای فاسدشدهی نهادهای امدادرسان یکسان است و از اینرو نمیخواهند دیگر مواد فاسد دریافت کنند.
این در حالی است که در طی دو هفتهی اخیر بعضی از نقاط مناطق مرکزی سومین دور کمکهای نهادهای امدادرسان را تحت نام (برنامه زمستانی) دریافت کرده و شماری نیز تا اکنون در انتظار دریافت کمک هستند.
حشرات بهجای غذا
نبی (مستعار)، باشندهی ولسوالی کهمرد ولایت بامیان است. او نانآورخانوادهی نُه نفرهاش است و تا سال گذشته بهعنوان یک کارمند پایینرتبه در این ولسوالی وظیفه داشته است. اما امسال بهدلیل نداشتن کار با فقر مواجه شده است.
این باشندهی بامیان میگوید که بهدلیل این وضع، تقاضای کمک کرده و در مقابل کار مستحق آن دانسته شده است: «من و شمار زیادی از مردم این قریه در بدل پاککاری جوی و راه، مواد غذایی دریافت کردیم اما این مواد قابل خوردن نیست.»
این مرد در ازای هر روز کارش شش کیلوگرم آرد و نیم کیلوگرم دال دریافت کرده است. خانم این مرد نیز میگوید که از آرد آن نان پخته نمیتواند: «آرد کلوله کلوله و زرد رنگ است. یک روز به تنهایی از آرد کمکی خمیر کردم. به تنور نمیگرفت و به سختی نان کردم، نانش هم خورده نمیشد، بو میداد و طعم تلخ داشت. بعد از آن، این آرد را با آرد دیگر سه تقسیم خمیر میکنم.»
او تصریح میکند که پنهان از سایر اعضای خانواده، بهدلیل ناچاری این مواد را مصرف میکند. افزون به این خانواده، مردم ولسوالیهای ورس و یکهولنگ و مرکز بامیان نیز از فاسد و آلودهبودن مواد غذایی توزیعشده از سوی نهادهای امدادرسان شاکیاند.
رسول (مستعار)، باشندهی ولسوالی پاتوی ولایت دایکندی است. او نیز سرپرست خانوادهی هشت نفرهاش است. فردی که از سال گذشته تا اکنون کارش را از دست داده است و در وضع بد اقتصادی بهسر میبرد. او میگوید: «امسال بیکاری و خشکسالی هر دو ما مردم را متأثر کرده است و اکثریت مثل من در فقر هستیم.»
این مرد روایت مشابه دارد و میگوید که در گرسنگی و از روی مجبوری کمکهای دریافتی از سوی نهادهای امدادرسان را نگهداشته است: «سنگ قابل خوردن نیست و گرنه همان را هم میخوردیم.»
رسول میگوید که او بعد از ماهها انتظار و به سختی شامل لیست افراد نیازمند شده و کمک دریافت کرده است: «بسیار زیاد تلاش کردم تا نامم را شامل لیست افراد نیازمند کردم و در نهایت پس از چهار ماه انتظار کمک بدست ما رسید.»
این مرد، پنج کیسه آرد ۲۵ کیلوگرمی، دال، نخود، یک قطی روغن پنج لیتره و… گرفته است. بهگفتهی این مرد، از این میان تنها روغن آن قابل مصرف است.
یادآوری: امسال مناطق مرکزی، بهویژه دایکندی از تغییرات اقلیمی و خشکسالی بهشدت متأثر شده است. چنانچه در بعضی از ولسوالیهای این ولایت مردم حتا برای تأمین آب آشامیدنی نیز با دشواری مواجهاند.
مواد غذایی یا حشرات؟
سبحان (مستعار)، باشندهی نیلی، مرکز ولایت دایکندی میگوید که همه مواد تاریخگذشته است، اما از این میان مردم چندان متوجه خراب بودن و یا نبودن روغن نمیشود و بهدلیل فقر از آن مصرف میکنند.
یعقوب (مستعار)، که در مرکز بامیان زندگی میکند، نیز از کمکهای نهادهای امدادرسان و سازمان غذایی جهان مستفید شده است. این باشندهی بامیان میگوید که این دومینبار است که نهادهای امدادرسان به آنان مواد فاسدشده را توزیع میکنند و مردم را به تمسخر میگیرند: «یک شمار افراد مثل من در مقابل کار کمک دریافت میکنند و یک شمار رایگان، اما به هر حال امسال دو بار این کمکها فاسد بوده است.»
بهگفتهی این مرد، آرد توزیعشده از سوی نهاد آقاخان، مملو از حشرات بوده است: «آرد، برنج، دال و… همهی اینها پر از کرم و حشرات زنده و مرده است. اصلا قابل مصرف نیست.»
منابع دیگر نیز میگویند که در قسمتهایی از بامیان در ترکیب آرد توزیعشده نرمیهای استخوان و نان خشک نیز وجود داشته است. در همین حال، یک منبع از ولایت دایکندی که خود روند توزیع کمکها را نظارت داشته است، میگوید: «از اول سال روند توزیع کمک را نظارت کردم. در دفعه اول کمتر خراب بود. اما در این دو دور کمکهایی که از سوی مؤسسه ابرار و وزارت رسیدگی به حوادث توزیع شده، بسیار خراب بود. مزه که در کل ندارد، اما اضافه به آن مواد گندیده و کخ زده است که در ترکیب آن قونقوز، کرم، پشه و هر چیزی است.»
بهگفتهی این منبع، در دور دوم توزیع کمکها، از پنج بوری آرد ۲۵ کیلویی برای هر نفر، دو تا سه بوری آن خراب بوده است، اما این دور بیشتر شده است: «دفعه دوم از شماری دو بوجی و سه بوجی خراب بود، اما این دور سوم که خانوادههای نیازمند کمک سهماهه برنامه زمستانی را یکجا و نُه بوجی آرد دریافت کردهاند، اکثریت خراب است.»
یک عضو نظارت بر توزیع کمکها نیز میپذیرد که کمکهای توزیعشده با علامت سازمان جهانی غذا آلوده و فاسد بوده است. این منبع میگوید که در دور اول و دوم در سطح هر ولسوالی ولایتهای بامیان، دایکندی و غور پنج تا ده بوری آرد فاسد و آلوده بوده است: «وقتی ما دیدیم که مواد آلوده است، توزیع آن را متوقف کردیم و مواد به گدامها منتقل شد، اما اینبار براساس جدول زمانی، کمکها بدون بررسی و بهصورت یکجا توزیع شده که متأسفانه از دو سه روز به اینسو سروصدا نیز بالا شده است.»
این در حالی است که کمکهای اهدایی سازمان غذایی جهان برای ولایتهای بامیان و دایکندی از سوی بنیاد آقاخان، Asso، Jcsso، ABRAR، WMSSO، ADA، AsOW به مردم توزیع میشود. از این میان اما شکایت مردم بیشتر از ADA، AsOW و بنیاد آقاخان است.
منابع از بنیاد آغاقان میگویند که این نهاد تنها نقش یک توزیعکننده را دارد.
واکنشها
تصاویر و ویدیوهای مواد غذایی با نشان (WFP) در رسانههای اجتماعی دستبدست میشود. این تصاویر و ویدیوها نشان میدهد که مواد غذای توزیعشده فاسد است. مردم مناطق مرکزی که گزارشگر روزنامه اطلاعات روز با برخی از آنان صحبت کرده است، نیز مدعیاند که مواد غذایی نهادهای امدادرسان اکثرا غیرقابل مصرف و تاریخگذشته است، اما مردم به ناچار این مواد را با مواد با کیفیت دیگر مخلوط و مصرف میکنند.
در همین حال، کاربران رسانههای اجتماعی، نهادهای امدادرسان را به فساد متهم میکنند. بسیاری از کاربران مدعیاند که این نهادها در تسلط یک قوم هستند و با توجه به نبود نهادهای ناظر طبق میلشان رفتار کرده و مواد بیکفیت به خورد مردم میدهند.
امین، یک کاربر رسانهی اجتماعی در توضیح عکسی مواد غذایی با نشان (WFP) نوشته است: «مشکل از خارجیها نیست، متأسفانه دفتر افغانستان سازمان جهانی غذا و دفتر برنامههای توسعهای سازان ملل یا UNDP از سالها پیش در انحصار قبیلهها است و آنان هرکاری بخواهند انجام میدهند. این قبیلهها که نه انسانیت میدانند و نه دین دارند و نه وجدان، همهی فکر و ذکرشان، بخور بخور، غارت، چور، انحصار و حقتلفی دیگران است.»
این کاربر بدون نامبردن از قومی، نوشته است که منظور او قوم حاکم در افغانستان است. بهگفتهی این کاربر، بلاککردن کمکها توسط طالبان و دیگری تبعیض و انحصار در استخدام کارمندان سازمانهای جهانی (به نفع یک قوم خاص) باید از طریق رسانهها، به سازمانهای جهانی رسانده شود.
کاربر دیگر با تأیید گفتهی امین به قطعشدن کمکها در غزنی اشاره کرده و نوشته است: «طالبان توزیع کمکها را از اوایل بهار تا اکنون بهخاطری معطل گذاشته که سهم کوچیها در این کمکها نیامده است. کمکها بلاک است فعلا. در بسیاری از موارد نهادها را طالبان محدود کردهاند.»
این در حالی است که چندی پیش شماری از کارمندان نهادهای امدادرسان و مسئول در مناطق مرکزی بهصورت دستهجمعی از کار منفک و بهجای آنان افراد جدید استخدام شده است. اکنون منابع میگویند که کارمندان جدید همه متعلق به یک قوم هستند.
مشکل جمعی
شماری دیگر از کاربران اما مدعی اند که مواد غذایی توزیعشده از سوی برنامه جهانی غذا که امسال در اختیار مردم قرار گرفته، در کل بیکیفیت و فاسد بوده است. ایوب از کابل میگوید که آرد، لوبیا و… اصلا قابل خوردن نبود.
باشندگان تخار نیز از فاسد بودن کمکهای توزیع شده با نام (WFP) شاکی اند. بهگفتهی باشندگان تخار، مواد غذایی که شامل آرد و نخود است و از سوی مؤسسههای داخلی با حمایت WFP در یک ماه گذشته بهشمار زیادی از مردم محل توزیع شده، بیکیفیت و فاسد بوده است.
شماری دیگر از باشندگان کشور نیز از کیفیت پایین مواد غذایی توزیعشده شاکیاند. پیش از این ویدیویی از برنج توزیعشده از سوی برنامه غذایی جهان برای ولایت خوست در رسانههای اجتماعی دستبدست میشد که نشان میداد مواد توزیعشده، تاریخگذشته و پر از حشره بود.
افزون به این، اما شماری دیگر شهروندان نهادهای توزیعکنندهی کمکها و افراد دخیل در روند توزیع را مقصر میدانند و میگویند که مواد غذایی توزیعشده بهدلیل فساد، تبدیل میشود.
یکی از شهروندان میگوید:«WFP و Unicef از جمله فاسدترین نهادها در افغانستان هستند.»
امیر، دیگر باشندهی شهر کابل با تأیید این گفتهها، اضافه میکند: «آرد تبدل میشود و بین کارمندان سازمان جهانی غذا و دلالان کاسه نیمکاسهای است. خیانت کارمندان سازمان غذا است. یک هنگردار میگفت ۳۰۰ بوری آرد خراب را با آرد سازمان غذا بدل کرده است و ۷۰ هزار افغانی شیرینی دریافت کرده است.»
یک عضو نظارت بر توزیع کمکها نیز میگوید که در دو دور متوجه شده است که در بوریهای آرد با نشان سازمان جهانی غذا، ترکیبی از نان خشک و آرد جابهجا شده است: «بهدنبال شکایت مردم یکبار کمکها را بررسی کردیم که در ترکیب آرد، افزون به حشرات زنده و مرده، برنج و نرمهی نان خشک را دیدیم.»
این در حالی است که در سال ۱۳۸۸ خورشیدی بهدنبال بلندرفتن بهای مواد غذایی در کابل، شماری از دکانهای خواروبار فروشی بهجای آرد، مخلوطی از نان خشک و آرد گندیده را به مردم عرضه کرده بودند.
نبود بررسیکننده
در همین حال، منابع از بنیاد آقاخان و برنامه جهانی غذا در ولایت بامیان نیز میپذیرند که دو دور کمکهای توزیعشده از سوی برنامه جهانی غذا در افغانستان فاسد شده بوده است. در حالیکه شماری از باشندگان بامیان بنیاد آقاخان را در توزیع مواد فاسدشده مقصر میدانند، اما منبعی از این نهاد میگوید که بنیاد آقاخان در بامیان برنامهی کوچک سازمان جهانی غذا را در این ولایت تطبیق کرده و کمکهای این نهاد را در اختیار مردم گذاشته است.
منبع میگوید: «بنیاد آقاخان در بامیان مثل سایر ولایتها بخشی از کمکها را توزیع کرده است که شامل کمک رایگان و کمک در مقابل کار بوده است.»
براساس معلومات ارائهشده از سوی این منبع، این بنیاد کمک برنامه جهانی غذا را در مقابل کارهای عامالمنفعه توزیع کرده است: «بنیاد آقاخان بهعنوان یک رابط عمل کرده است. مثلا یک بخش پروژه سه ساعت کار عامالمنفعه برای مناطق بوده است. افراد در مقابل کاری روزانه سه ساعت برای اجتماع و محیطشان که زیر نظر بنیاد آقاخان بوده است، کمکی به ارزش پنج هزارو ۶۰۰ افغانی یا شش هزار افغانی اخذ نمودهاند. این بنیاد در قسمت مواد سربسته هیچ نقشی ندارد.»
این منبع از پاککاری آبروها، ترمیم سرک و راهها، کندن حفره و… نام میبرد که شهروندان در مقابل آن کمک دریافت کردهاند.
در همین حال، کارمندان ساحوی برنامه جهانی غذا در بامیان نیز تأیید میکنند که دو دور کمکهای رسیده به نهادهای تطبیقکنندهی پروژههای برنامه جهانی غذا بیکیفیت و تاریخگذشته بوده است.
یکی از این منابع به شرط محفوظ ماندن هویتاش، میگوید که مواد غذایی انبارشده در گدامهای برنامه جهانی غذا بهدلیل بررسینشدن آن فاسد شده است و بارها برگشت خورده است، اما این مواد اینبار توزیع شده است: «مشکل اصلی این است که مواد در گدامها برای مدت طولانی نگهداری شده و دچار آفت میشود و هیچکس آن را بررسی نمیکند. به همین ترتیب به افراد سپرده میشود که توزیع گردد.»
این منبع میگوید که رؤسای بسیاری از نهادهای امدادرسان این موضوع را میدانند، اما هرگز به مسئولان درجه یک در سازمان جهانی غذا نمیرسانند. در همین حال، عضو نظارت بر روند توزیع کمکها میگوید که نهادهای امدادرسان مواد آلوده و فاسد را توزیع میکنند و وقتی این مواد برگشت داده شود، هزینهی آن یا عوض آن را به مردم نمیدهد: «طبق رهنمود اصلی هرگاه مواد کمکشده بهدلیل خرابی برگشت داده شود، افراد نیازمند باید هزینهی آن را دریافت کنند، اما اکنون وقتی مواد مردم خراب باشد و برگشت داده شود، کسی پاسخگو نیست و این نشانهی فساد است.»
این در حالی است که برنامه جهانی غذا در اول عقرب امسال در توییتی نوشته بود که در جریان سال ۲۰۲۲ میلادی، برای بیش از ۲۱ میلیون افراد آسیبپذیر و افرادیکه با عدم مصونیت غذایی روبهرو هستند در سراسر افغانستان رسیدگی کرده است.
لطفا همین گزارش را به زبان انگلیسی نیز نشر نمایید و یا با نمایندگان سازمان جهانی غذا در ارتباط شوید.