فرستادهی ویژهی دبیرکل سازمان ملل متحد در امور افغانستان اعلان کرده است که میزان تلفات ملکی در افغانستان در پنج سال گذشته با 19 درصد افزایش، به بلندترین سطح رسیده است. بر اساس گزارش آنها، تنها در سال جاری میلادی 9617 تن از افراد بیگناه کشته شدهاند. طالبان مسئول 75 درصد کشتار غیرنظامیان شناخته شده است.
از سال 2009 تاکنون که سازمان ملل اقدام به ثبت تلفات ملکی در افغانستان کرده است، آمار تلفات غیرنظامیان همواره روند صعودی پیموده است. در گذشته نیز طالبان و دیگر گروههای شورشی تروریست بیشترین تلفات ملکی را به خود اختصاص داده و در برخی موارد نیروهای امنیتی افغانستان و نیروهای ناتو نیز در این امر دخیل دانسته شدهاند.
گفته میشود بیشتر این تلفات ناشی از بمبگذاریهای کنار جاده، رویدادهای انتحاری و یورشهای مسلحانهی مخالفان مسلح دولت بوده است. در سالهای گذشته نیز همینها عوامل اصلی تلفات غیرنظامیان گفته میشدند.
تلفات غیرنظامیان تراژدی ناتمام در افغانستان بوده که سالهاست گلیم مرگ را در خانههای مردم افغانستان پهن کرده است. بیش از سه دهه پیش هنگامی که نخستین گلولههای ناآرامی و بیثباتی برای جنگ قدرت و حکومت به صدا درآمدند، ناقوس منحوس تلفات غیرنظامیان نیز نواخته شد و با گذشت بیش از سه دهه، هنوز طنین مرگ و کشتار در زندگی مردم افغانستان جاری و ساری است. طی این سه دهه تغییرات و دگرگونیهای زیادی در سیاست، جامعه و فرهنگ افغانستان رونما گردیدند؛ اما چیزی که هیچگاهی تغییر نکرد، تراژدی مرگ و کشتار غیرنظامیان است.
قربانی و تلفات، پدیدههای ثابت در زندگی افغانها در سه دههی اخیر بودهاند. از آغاز حضور جامعهی جهانی و ایجاد نظام جدید که زمینهی نفس کشیدن برای مردم افغانستان مساعد شد، انتظار میرفت که این پدیدههای منحوس در زندگی افغانها تغییر کند و صلح و آرامی به زندگی مردم افغانستان برگردد؛ اما چنین نشد. تحول و بهبودی چشمگیری در صلح و امنیت، این گمشدگان دیرین مردم افغانستان رونما نگردید و شیپور مرگ از شهرها و روستاهای افغانستان قطع نشد. تنها چیزی که تغییر کرد، ایجاد ابزارها و شیوههای جدید کشتار بود. ترور و انتحار به عنوان شیوههای تازهی کشتار و تلفات، در زندگی مردم افغانستان رسم شد و هر شب و روزی شاهد قربانیان بیشتر و بیشتر در این جغرافیای فاجعه بودیم. مسئول بیشتر کشتارها و تلفات، تروریستان و مخالفان مسلح دولت شناخته شدهاند. در تمامی گزارشها و تحقیقاتی که در زمینهی کشتار غیرنظامیان هرازچندگاهی صورت گرفته، مسئولیت بیشتر کشتار و تلفات به عهدهی طالبان و پس از آن نیروهای خارجی بوده است. این گزارشها نشان میدهند که نیروهای امنیتی افغانستان برخورد و رویهی بهتری در جنگ داشته و هنجارها و مقررات حقوق بشری را در شرایط جنگی احترام کردهاند. دولت افغانستان و متحدان خارجیاش نتوانستند از مردم افغانستان در برابر این پدیده دفاع کنند. با اینکه ابزارها و شیوههای کشتار مردم افغانستان توسط تروریستان، شیوههای تکراری اند؛ اما دولت هرگز نتوانست در برابر این تاکتیک، روشهای مؤثر حفاظت از جان غیرنظامیان را وضع کند.
در گیرودار جنگ و مصالحه طی سالهای گذشته، اساسا مسئلهی کشتار غیرنظامیان بهکلی فراموش گردیده و به عنوان یک موضوع پیش پا افتاده و حاشیهای در خیال سیاستمداران ما و نیروهای خارجی مطرح بوده است. در چنین وضعیتی، امید چندانی به کاهش تلفات غیرنظامیان در افغانستان متصور نیست و به نظر میرسد که حداقل برای مدتهای دیگر نیز مردم افغانستان این تراژیدیها را تحمل نمایند. حداقل در چشمانداز کنونی، هیچ امیدی وجود ندارد و متأسفانه دورنما تاریکتر به نظر میرسد.
