نوزدهمین نشست هماهنگی پروژهی خط انتقال گاز تاپی هفتهی گذشته در پاکستان برگزار شد. مسئولان دولتی کشورهای ترکمنستان، افغانستان، هند و پاکستان در این نشست شرکت کردند.
ترکمنستان یکی از کشورهای غنی از گاز و نفت آسیای میانه است که خطوط انتقال آن به آسیا و اروپا محور بسیاری از بازیهای سیاسی و معادلات منطقهای بوده است. سود سرشار اقتصادی این پروژهها و رقابتهای منطقهای آن، پای بازیگران جهانی دور و نزدیک را به این منطقه کشاند.
منابع غنی گاز این کشور، حداقل بیش از سه دهه محل پیچیدهترین معادلات اقتصادی و سیاسی در منطقه بوده و طرحها و پروژههای زیادی برای انتقال گاز این کشور به آسیا و اروپا، باهم رقابت نموده است. خط انتقال گاز «تاپی» که گاز ترکمنستان را از طریق افغانستان و پاکستان به هند انتقال میدهد، یکی از پنج طرح در مورد انتقال گاز این کشور میباشد.
طرح ترانس کاسپین که گاز این کشور را به اروپا انتقال میدهد، پروژهی «ترکمنستان-چین»، پروژهی «خط لولهی صلح» و خط لولهی «پیآیپی» از دیگر طرحها و پروژههای انتقال گاز ترکمنستان میباشند که با همدیگر رقابت میکنند. در این میان، خط لولهی گاز «تاپی» که از مسیر افغانستان میگذرد، برای افغانستان اهمیت فراوان دارد و این پروژه بر بسیاری تحولات و روندهای سیاسی در کشور تأثیر داشته است.
این پروژه از آغاز دههی نود و پس از فروپاشی حکومت کمونیستی در افغانستان از سوی شرکت آرجانتینی «یونیکال» طرح شد؛ اما با دخالت حکومت آمریکا و ورود شرکت «بریداس» در این معادله، شرکت آرجانتینی کنار زده شد و مقامهای آمریکا و بینظیر بوتو، نخستوزیر وقت پاکستان رشتهی این پروژه را به دست گرفتند. در زمان حکومت طالبان، مقامهای آمریکایی و پاکستان تلاش کردند تا طالبان را برای تأمین امنیت این خط لوله وارد پروژه کنند و از آنان برای تحقق این امر کمک بگیرند؛ اما با رویداد یازدهم سپتامبر و فروپاشی رژیم طالبان، این پروژه عملا متوقف شد. در سال 2005 کنفرانسی در دهلی نو با اشتراک بیش از بیست کشور و سازمانهای بینالمللی، با محوریت این پروژه به منظور کمک اقتصادی به افغانستان تدویر یافت و شرکتکنندگان تعهد کردند تا در طرحهای اقتصادی خویش افغانستان را شامل سازند. این پروژه سالهاست که در آجندای کاری کشورهای منطقه قرار دارد. نشستهای کارشناسی و هماهنگی این پروژه به گونهی مرتب دایر میشوند.
دو سال پیش توافقنامهی این پروژه (تاپی) از سوی رهبران سه کشور افغانستان، پاکستان و ترکمنستان و وزیر نفت هند در عشقآباد به امضا رسید. رهبران چهار کشور و دیگر مسئولان آنها بارها در این مورد باهم جلسه کردهاند.
پروژهی خط لولهی انتقال گاز «تاپی» برای افغانستان و پاکستان از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار میباشد. بر اساس طرح نخست این پروژه با انتقال این خط لوله، سالانه دو میلیارد مترمکعب تن گاز نصیب افغانستان خواهد شد. از نظر اقتصادی، این پروژه برای افغانستان و منطقه از اهمیت فراوان برخوردار است. افغانستان از طریق این پروژه سالانه به ارزش سه میلیارد دالر عاید به دست میآورد. کشورهای پاکستان و هند به منابع غنی گاز ترکمنستان دسترسی مییابند. افزون برآن، این پروژهی اقتصادی بر تحکیم و گسترش مناسبات سیاسی چهار کشور نیز تأثیر مثبت دارد. به هر اندازه که پروژههای مشترک اقتصادی و ترانزیتی میان کشورهای منطقه زیاد شوند، به همان اندازه روند همگرایی را تسهیل میکند و ترانزیت منطقه را رونق میبخشد.
دولت افغانستان باید بیشتر از دیگران برای اعمار این پروژه تلاش کند. امنیت در افغانستان برای اعمار این پروژه حیاتی است. دولت افغانستان باید شریکان منطقهایاش را در مورد امنیت مطمئن بسازد و نگرانیهای آنها در این مورد را رفع کند.
