اصلاحات انتخاباتی چگونه ممکن است؟

شهریار فرهمند

اصلاح نظام انتخاباتی به عنوان یکی از بخش‌های مهم موافقت‌نامه‌ی سیاسی میان دو تیم انتخاباتی و پیش‌شرط اصلی تشکیل حکومت وحدت ملی، هنوز هم صورت نگرفته است. رهبران حکومت وحدت ملی با کندی و اغماض نسبت به این اولویت حیاتی برخورد می‌کنند. رییس جمهور پس از گذشت ماه‌ها و اصرار مداوم مردم و نهادهای مدنی برای شروع اصلاحات انتخاباتی، کمیسیون اصلاحات انتخاباتی را ایجاد کرد؛ امری که می‌بایست در نخستین روزهای تشکیل حکومت وحدت ملی صورت می‌گرفت. کمیسیون اصلاحات انتخاباتی در شروع تشکیلش با مشکلات و انتقادهایی همراه شده است. نهادهای جامعه‌ی مدنی می‌گویند که حضور آن‌ها در این کمیسیون در نظر گرفته نشده و تیم اصلاحات و هم‌گرایی گفته‌اند رییس این کمیسیون را که از سوی رییس جمهور انتصاب شده، نمی‌پذیرند. رییس جمهور غنی ده روز پیش در فرمانی کمیسیون اصلاحات انتخاباتی را تشکیل داد و شکریه بارکزی را به عنوان رییس این نهاد نوتشکیل برگزید.

اصلاحات انتخاباتی ضمن این‌که پیش‌شرط اصلی تشکیل حکومت وحدت ملی است، خواست تمام مردم افغانستان نیز می‌باشد. انتخابات جنجالی و پرماجرای گذشته، اعتماد مردم افغانستان را به نظام و نهادهای انتخاباتی از بین برد. تا زمانی که نظام و نهادهای انتخاباتی افغانستان اصلاح نشوند، دیگر هیچ انتخاباتی از دست‌برد، تقلب و جنجال مصئون نخواهد بود و مردم افغانستان در آن شرکت نخواهند کرد. باید میکانیسم‌های کاری ناکارآمد این پروسه اصلاح شوند، قوانینی که به دست‌برد‌های غیرقانونی و مداخله‌های منفی افراد و نهادها اجازه می‌دهند، تعدیل شوند و مأمورانی که در هردو نهاد انتخاباتی متهم به تقلب و ناکارآمدی هستند، برکنار گردند.

اصلاحات انتخاباتی زمانی ممکن است که از پشتوانه‌ی اراده‌ی سیاسی محکم حکومت برخوردار باشد. رییس جمهور و رییس اجرایی صادقانه بخواهد که نظام انتخاباتی افغانستان اصلاح شود. از سوی دیگر، این امر زمانی ممکن است که کمیسیون اصلاحات انتخاباتی مورد قبول تیم‌های سیاسی و تمام مردم افغانستان باشد. تردید‌ در مورد صداقت و بی‌طرفی افراد این کمیسیون، باز هم سلامت این پروسه را به خطر می‌اندازد. رییس و اعضای کمیسیون اصلاحات انتخاباتی باید افراد بی‌طرف باشند و از نظر علمی و مسلکی، صلاحیت لازم را داشته باشند. گماشتن افراد جانب‌دار و متعلق به یکی از دو تیم انتخاباتی، بی‌طرفی این نهاد را از بین می‌برد. هرچند که بر اساس موافقت‌نامه‌ی سیاسی تشکیل حکومت وحدت ملی، اعضای کمیسیون اصلاحات انتخاباتی باید از سوی رییس جمهور و رییس اجرایی معرفی شوند؛ اما به این معنا نیست که این کمیسیون کاملا متشکل از دو تیم انتخاباتی باشد. هریک از اعضای این کمسیون باید مورد تأیید رییس جمهور و رییس اجرایی باشند و افزون بر آن، نمایندگان زنان، جامعه‌ی مدنی و سایر اقشار مردم افغانستان نیز در آن شامل باشند.

کمیسیون اصلاحات انتخاباتی باید جامع و فراگیر باشد و رییس و اعضای آن مورد تأیید تمام مردم افغانستان باشند. حضور یک فرد همسو با یکی از دو تیم انتخاباتی در رأس کمیسیون اصلاحات انتخاباتی، بی‌طرفی این نهاد را از بین می‌برد.

این‌که تمام اعضای این کمیسیون از سوی دو تیم انتخاباتی معرفی شده، مورد قبول مردم افغانستان نیست و جامع‌بودن این نهاد را از بین می‌برد. حکومت باید در این نهاد، حضور تمام مردم افغانستان از تمام اقشار آن را تأمین می‌کرد و در رأس آن یک فرد کاملا بی‌طرف را می‌گماشت. نمی‌توان گفت که تمام مردم افغانستان عضو یکی از دو تیم سیاسی تشکیل‌دهنده‌ی حکومت وحدت ملی اند.

حضور تمام اقشار مردم و جریان‌های سیاسی در دو تیم سیاسی تشکیل‌دهنده‌ی حکومت وحدت ملی تأمین نمی‌گردد. با این وجود، بخش عمده‌ای از مردم افغانستان در کمیسیون اصلاحات انتخاباتی حضور ندارد؛ در حالی که اصلاحات انتخاباتی یک خواست همگانی است.