راستی‌آزمایی پاکستان در جنگ و صلح افغانستان

شهریار فرهمند

روز گذشته هیأت بلند‌پایه‌ی پاکستان به کابل آمد و با رهبران حکومت وحدت ملی دیدار و گفت‌وگو کردند. نواز شریف، نخست‌وزیر این کشور در نشست خبری مشترک با رییس جمهور غنی گفت که دشمن افغانستان، دشمن پاکستان است و وعده داد که در روند صلح و مبارزه با تروریسم با افغانستان همکاری می‌کند. رییس جمهور غنی نیز گفت که تروریسم دشمن مشترک است و خون‌های هم‌رنگ و واحدی را در دو‌سوی مرز می‌ریزانند.

با شروع به کار حکومت وحدت ملی، گشایش تازه‌ای در مناسبات افغانستان و پاکستان به میان آمد. در فصل جدید روابط دو کشور، لحن گفتار و ادبیات سیاسی رهبران دو کشور در برابر هم‌دیگر تغییر کرد و بارها از دشمنان مشترک دو کشور سخن گفتند.

در این فصل، این نخستین سفر نخست‌وزیر پاکستان به کابل است و در حدود ده بار دیگر مقام‌های ارشد این کشور به کابل آمده‌اند. رییس جمهور غنی نیز دوبار به اسلام‌آباد رفت و با خوش‌بینی زیادی مبنی بر تعهد همکاری پاکستان در روند صلح، دوباره به کشور بازگشت.

اکنون به نظر می‌‌رسد که مناسبات افغانستان و پاکستان در مسیر تازه‌‌ای با چشم‌‌اندازی روشن و نوید‌‌بخش قرار گرفته است که اگر به همین منوال ادامه یابد، ممکن است تحول چشم‌‌گیری در معادلات جنگ و صلح افغانستان پدید آید.

فعلا دولت‌مردان پاکستان بیش‌‌تر تلاش می‌‌کنند تا فصل جدید مناسبات افغانستان و پاکستان را تقویت کنند. هیأت‌های نظامی و سیاسی این کشور پیهم به کابل می‌‌آیند تا نوع نگاه حکومت وحدت ملی را نسبت به پاکستان تغییر بدهند.

هیچ تردیدی نیست که همکاری صادقانه‌‌ی دولت افغانستان و پاکستان در روند صلح معجزه می‌کند؛ چون رشته‌‌ی اصلی معادله‌‌ی جنگ و صلح افغانستان، به دست پاکستان است و این کشور به گونه‌‌ی کامل مدیریت و مهندسی جنگ افغانستان را به دست دارد. پاکستان تا کنون با روند صلح همکاری صادقانه نکرده است. هرچند مقام‌های این کشور همواره از همکاری جدی با این روند خبر داده؛ اما هیچ‌‌گاه به گونه‌‌ی صادقانه همکاری نکرده‌‌اند. رییس جمهور کرزی و دولتش علی‌‌رغم تلاش‌‌های فراوان، هیچ‌‌گاه نتوانستند همکاری صادقانه‌‌ی این کشور را جلب کنند و دولت‌مردان پاکستان، مشخصاً آی‌‌اس‌‌آی، را از بازی‌‌های دوگانه بازبدارند.

این‌‌که شورای کویته و دیگر رهبران گروه طالبان در گفت‌‌و‌گوهای صلح با دولت افغانستان حاضر شوند یا نه، در اختیار پاکستان است. اگر این کشور خواسته باشد، بدون فشار، شورای کویته روی میز صلح حاضر می‌‌شود؛ اما اگر دولت‌‌مردان این کشور نخواهند، ملا عمر، شورای کویته و شبکه‌‌ی حقانی و تمام رهبران طالبان سال‌‌های بیش‌‌تر مخفی خواهند ماند و مسیر یک‌‌جانبه‌‌ی صلح افغانستان هیچ‌‌گاه به نتیجه نمی‌‌رسد. بنابراین، همکاری صادقانه‌‌ی پاکستان با روند صلح، شرط اصلی به نتیجه رسیدن این روند است.

البته تا کنون اقدام‌های عملی پاکستان در روند صلح را شاهد نبوده‌‌ایم. هیچ بهبودی‌‌ در جنگ و صلح افغانستان پدید نیامده و در روند صلح تا کنون هیچ پیشرفتی صورت نگرفته است. انتظار این است که وعده‌های مقام‌های پاکستانی در باره‌ی همکاری با روند صلح با اراده‌‌ی عملی همراه باشند.

رییس جمهور غنی برای ایجاد این فصلِ همکاری‌های افغانستان و پاکستان، هزینه‌های سنگینی را متقبل شده است. او ملاحظات اساسی هند، همکار استراتژیک افغانستان را در این معادله نادیده گرفته و موجی از مخالفت‌های داخلی را برای خود و دولتش خریده است. آقای غنی توازن معادله‌‌ی حیاتی مناسبات هند-افغانستان و پاکستان را به نفع پاکستان به‌‌هم زده و روند صلح را می‌خواهد در معادله‌ی منطقه‌ای با محور پاکستان بیندازد.

همکاری صادقانه‌ی پاکستان با روند صلح، کلید اصلی جنگ و صلح افغانستان است. اگر واقعا این کشور دشمنان افغانستان را دشمن خود بپندارد و با آنان مبارزه کند، ثبات به افغانستان و منطقه بازخواهد گشت و روند مبارزه با تروریسم موفق خواهد شد.