هند؛ از گنبد دموکراسی تا الگوی سازندگی

سد سلما؛ پس از چهار دهه، دیروز با حضور رییس حکومت وحدت ملی و نخست‌وزیر هند افتتاح شد. سلما بزرگ‌ترین پروژه‌ی زیربنایی کشور است که طرح آن در زمان محمد داوود خان ریخته شد اما جنگ‌های داخلی کار اجرایی این پروژه را متوقف کرد. در سال 2006 هند متعهد شد تا این سد بزرگ را بسازد. سلما با هزینه‌ی 290 میلیون دالر کمک هند به بهره‌برداری رسیده است. سلما که ۲۰ کیلومتر طول و بیش از ۳ کیلومتر عرض دارد 42 میگاوات برق تولید می‌کند و با ذخیره‌ی ۶۴۰ میلیون متر مکعب آب، ۸۰ هزار هکتار زمین را در اطرف خود و در امتداد دریای هریرود آبیاری می‌کند.
با افتتاح سد سلما، سقف کمک‌های هند در افغانستان به دو میلیارد دالر رسید. هند علاوه بر سلما، پارلمان افغانستان، سرک زرنج و دلآرام، راه ارتباطی پل‌خمری –کابل را ساخته و ساختمان وزارت خارجه‌ی افغانستان را بازسازی کرده است. طی سال‌های اخیر 17 هزار دانشجوی افغانستان در هند تحصیل کرده‌اند. ضمن چهار چرخ‌بالی که هند به افغانستان داده است، هزاران نفر از نیروهای امنیتی در هند آموزش دیده‌اند. اشرف‌غنی در مراسم افتتاح بند سلما گفت هندوستان در مجموع 200 پروژه‌ی کوچک و بزرگ را در افغانستان تطبیق کرده است.
اشرف‌غنی در مراسم افتتاح سلما گفت: سپاس خود را از هندوستان دو چندان مي‌كنيم زيرا این کشور الگويي را ارائه مي‌دهد كه جوهر آن را سازندگي، همكاري، كمك و آباداني تشكيل مي‌دهد. آقای غنی گفت بنای بند سلما، علاوه بر نقش حياتي در بازگرداندن نشاط و امید به خانه‌ی هزاران افغان ساكن اين خطه، همچنان نقشي نمادين دارد. مودی، نخست‌وزیر هند گفت: امکانات هند ممکن است محدود باشد، ولی تعهد هند به افغانستان حدومرز ندارد، منابع ما ممکن است کم باشد، اما اراده‌ی ما فراتر از محدویت‌ها است. او افزود که تعهد هند همانند تعهد سایر کشورها دارای محدودیت زمانی نیست بلکه هند افغانستان را فراموش نخواهد کرد و از این کشور رو نخواهد گردانید.
در چهارده سال گذشته، کشورهای زیادی در بازسازی افغانستان سهم گرفته و به این کشور کمک کرده‌اند. اما نوع کمک‌های هند به افغانستان همیشه از چشم‌انداز روابط مثلثی که میان افغانستان، هند و پاکستان وجود دارد، مطرح و به آن نگریسته شده است. به‌دلیل مناقشه‌ی تاریخی میان هند و پاکستان و روابط پر فرازونشیبی که میان کابل و اسلام‌آباد وجود دارد، خیلی‌ها از افغانستان به‌عنوان عرصه‌ی جنگ نیابتی هند و پاکستان نام می‌برند. جدای از این‌که نگاه پاکستان نسبت به حضور هند و کمک‌های این کشور به افغانستان چگونه است، هندوستان سهم چشم‌گیری در بازسازی افغانستان داشته و در نزد مردم افغانستان، هند از محبوبیت و جایگاه ویژه‌یی برخوردار است.
آن پروژه‌های هند که در ماه‌های اخیر به بهره‌برداری رسیده‌اند سنگ‌بنایی آن‌ها در زمان حکومت حامد کرزی گذاشته شده بود. با شکل‌گیری حکومت وحدت ملی، غنی صلح را در اولویت قرار داد و گفت حاضر است صلح را به «هر قیمتی» که باشد تأمین کند. به باور غنی، تأمین صلح بدون موافقت پاکستان ممکن نبود، به همین دلیل، غنی هند را یک مانع در برابر صلح قلمداد کرد و تلاش کرد با محدود کردن روابط با هند دل پاکستان را به‌دست بیاورد. غنی با فاصله گرفتن از هند تلاش کرد نگرانی‌های پاکستان را رفع کند. غنی خرید سلاح‌های سنگین از هندوستان را به حالت تعلیق در آورد، در مقابل، چند سرباز را برای آموزش علوم نظامی به پاکستان فرستاد. نزدیک به دوسال، به‌رغم همه‌ی تلاش‌هایی که ارگ برای به‌دست آوردن رضایت پاکستان به خرج داد، روابط کابل و اسلام‌آباد بیش از گذشته سرد و مملو از تنش شده است.
حکومت وحدت ملی به‌دلیل مدارهای پنج‌گانه‌ی سیاست خارجی نتوانست صلح را حتا به «هر قیمتی» به‌دست بیاورد. قیمتی را که حکومت حاضر شد به‌خاطر تأمین صلح بپردازد نه‌تنها روند صلح را پیچیده‌تر و تبدیل به نخی سردرگم کرد، بلکه نزدیک بود افغانستان کشورهای کمک‌کننده، از جمله هند را از دست بدهد.
روابط ما با کشورها نباید فصلی و تابع مسایل کوچک باشد. منافع افغانستان و عقلانیت سیاسی ایجاب می‌کند که افغانستان با مدیریت پویا نسبت خود با کشورها را تنظیم و تعریف کند. ما از پاکستان نفرت داشته باشیم و یا هند محبوب قلب‌ها باشد، پاکستان در هر صورتش واقعیت انکارناپذیر ماست. افغانستان می‌تواند حضور کشورها را در این مرزوبوم، تنظیم کند و به هریک اطمینان بدهد که حضور دیگری خطری برای شما نیست. با سیاست صفر و صد؛ یک روز رو گردانیدن و سپس سپاسگزاری «دوچندان» نمی‌توان ثبات آورد.