واکس – لویس پارشلی
مترجم: جلیل پژواک
«لارن نیکلز» روزهای اول سعی کرد به علائمی که در وجود خود میدید اهمیت ندهد. لارن 32 ساله است و قبلا سالم و سرحال بود. با اینحال او در اوایل ماه مارچ متوجه شد که هنگام نفسکشیدن، سوزش شدیدی را مانند وقتی که آدم دچار واشاریدگی معده میشود، در گلوی خود حس میکند. لارن آنروزها این علامت را جدی نگرفت و در پی درمان نشد. اما وقتی تنگی نفسش شدیدتر شد، پزشکش از او تست کووید19 گرفت.
نتیجه تست مثبت آمد اما برای لارن، این تازه آغاز ماجرا بود. او طی هشت هفتهی آینده دچار علائم گسترده و متنوع از جمله خستگی شدید و مزمن، اسهال، حالت تهوع، لرزش، سردرد و مشکل در تمرکز شد و حافظه کوتاهمدت خود را از دست داد.
لارن میگوید: «رهنمودهای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها علائمی را که من تجربه میکردم به درستی توضیح نمیداد. به این معنا که جامعه پزشکی قادر به تأیید علائم من نبودند. این وضعیت بدل به دور باطلی از شک، سردرگمی و تنهایی شد.»
برآورد میشود که حدود 40 تا 43 درصد مبتلایان کووید19 ممکن است بدون علامت باشند و برخی دیگر دچار بیماری خفیف شوند که علائم آن پایدار نیست. اما لارن یکی از بسیاری بیماران کووید19 است که برخلاف گفتهی سازمان جهانی بهداشت، مبنی براینکه افراد مبتلا به موارد خفیف کووید19 طی دو هفته میتوانند بهبود یابند، بهبودیشان بیش از دو هفته طول کشیده است. (سازمان جهانی بهداشت میگوید که افراد مبتلا به موارد شدید یا بحرانی کووید19 میتوانند طی سه تا شش هفته بهبود یابند.)
از آنجا که کووید19 یک بیماری جدید است، هیچ مطالعهای در مورد مسیر طولانیمدت این بیماری برای افرادی که علائم شدیدتری دارند، تاکنون انجام نشده است. حتا اولین بیمارانی که در چین بهبود یافتند، چند وقت بعد دوباره آلوده شدند. با اینحال پزشکان میگویند که ویروس جدید کرونا میتواند در بسیاری از نقاط بدن خودش را به سلولها بچسباند و به بسیاری از اندامهای اصلی بدن انسان از جمله قلب، کلیهها، مغز و حتا رگهای خون رخنه کند.
«جوزف برنان»، متخصص قلب و عروق در «دانشکده پزشکی ییل» میگوید: «مشکل، تشخیص پیامدهای طولانیمدت است.» درحالیکه برخی بیماران کووید19 ممکن است بهطور کامل بهبود یابند، جوزف برنان و همکارانش نگرانند که برخی دیگر از بیماران کووید19 ممکن است دچار آسیبهای طولانیمدت از جمله زخم ریهها و آسیب قلبی شوند و این بیماری بر سلامت عصبی و روانی آنان تأثیر بگذارد.
«سرویس بهداشت ملی» انگلیس با این فرضیه کار میکند که از میان بیماران کووید19 که باید در شفاخانه بستری شوند، 45 درصد به مراقبت مداوم پزشکی، چهار درصد به مراقبت و توانبخشی بستری و 1 درصد به مراقبت شدید دائمی نیاز خواهند داشت. سایر شواهد اولیه و همچنین پژوهشهای تاریخی در مورد سایر ویروسهای خانواده کرونا مانند «سندرم حاد تنفسی» یا (سارس) و «سندرم تنفسی خاورمیانه» یا (مرس)، نشان میدهد که برای برخی از بیماران، بهبودی کامل ممکن است سالها طول بکشد و برخی دیگر ممکن است اصلا نتوانند حالت عادی خود را بازیابند.
چیزهای زیادی درباره ویروس کرونا وجود دارد که ما هنوز نمیدانیم، اما در اینجا تعدادی از مهمترین عوارض بلندمدتی که از هماکنون در برخی بیماران کووید19 مشاهده شده است، توضیح داده میشود.
زخم ریه
«ملانی مونتانو» 32 ساله که در ماه مارچ آزمایش کووید19 اش مثبت شد، میگوید که پس از هفت هفته از آغاز بیماریاش، او هنوز علائم کووید19 از جمله سوزش در ریهها و سرفهی خشک را بهصورت وقفهای تجربه میکند.
برنان میگوید بیماران این علائم را تجربه میکنند، زیرا «ویروس کرونا باعث واکنش فوقالعاده تهاجمی سیستم ایمنی بدن میشود و بنابراین فضاهای خالی ریهها با چرک پر میشوند و باعث میشود ریههای انسان سفت شود.»
در سیتی اسکن، ریههای نرمال سیاهرنگ بهنظر میرسد اما در ریههای بیماران کووید19 اغلب تکههای خاکستریرنگی دیده میشود که به نام «کدورت شیشه مات» یاد میشود و ممکن است بهبود نیابد.
یک مطالعه در چین نشان میدهد که این نما در ریههای 77 درصد بیماران کووید19 شرکتکننده در مطالعه دیده شده است. در مطالعهی دیگری در چین، سیتی اسکن 70 بیمار بستریشده نشان داد که 66 تن آنها دچار آسیب در ناحیه ریههای خود شدهاند و بیش از 35 تن آنها متحمل گزندهایی شده بودند که احتمالا به شکل زخم در میآید. (مطالعهی سوم در چین نشان میدهد که این مشکل فقط مختص بیماران مبتلا به موارد بحرانی و شدید کووید19 نیست؛ نویسندگان آن دریافتند که 95 درصد از 58 بیمار بدون علامت نیز شواهدی از به وجودآمدن نمای کدورت شیشه مات در ریههای خود داشتهاند.)
علی غلامرضانژاد، رادیولوژیست «دانشکده پزشکی کِک» در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی میگوید: «این نوع تغییرات بافتی میتواند باعث آسیبهای دائمی در ریهها شود.»
هرچند هنوز خیلی زود است بدانیم که آیا بیمارانی مانند مونتانو که علائم زخم ریه دارند، دچار آسیب دائمی در ریههای خود خواهند شد یا خیر اما پزشکان میتوانند با بررسی افرادی که از سارس و مرس ــ دو ویروس دیگر از خانواده کرونا که منجر به تغییر بافتی مشابه در ریهها میشدند ــ بهبود یافتهاند، بدانند که در مورد بیمارانی همچون مونتانو چه انتظاری باید داشته باشند.
در مطالعهی طولی کوچکی که در مجله «نیچر» منتشر شده است، دانشمندان 71 بیمار سارس را از سال 2003 تا 2018 دنبال کردند و دریافتند که بیش از یک-سوم آنها دچار کاهش ظرفیت ریههایشان شده بودند. این مطالعه و قیاس در مورد مرس کمی دشوارتر است زیرا کمتر از 2500 نفر در جهان به این بیماری آلوده شدند و رقمی بین 30 تا 40 درصد مبتلایان جان دادند. اما یک مطالعه در مورد مرس نشان داد که حدود یک-سوم از 36 بازمانده مرس نیز دچار آسیبهای طولانیمدت در ریههای خود شده بودند.
غلامرضانژاد اخیرا ادبیاتی را که پیرامون سارس و مرس تولید شده بود، مرور کرده است و میگوید برای این زیرمجموعه از افراد «عملکرد ریوی و توانایی آنها در انجام فعالیتهای عادی هرگز به حالت اولیه بر نمیگردد.»
علاوه براین، میزان زخم ریوی ناشی از کووید19 ممکن است بالاتر از آسیبهایی باشد که سارس و مرس بر ریه مبتلایان خود وارد میکرد، زیرا سارس و مرس اغلب فقط به یک ریه حمله میکردند، اما کووید19 به هر دو ریه حمله میکند؛ امری که به باور غلامرضانژاد، خطرات زخم ریه را افزایش میدهد.
او همچنین زخمهای باقیمانده در اثر ابتلا به کووید19 را در بیماران مشاهده کرده است و اکنون در حال طرح مطالعهای برای شناسایی عواملی است که برخی افراد را در معرض خطر آسیبهای دائمی قرار میدهد. او تا حدی معتقد است که داشتن هر نوع بیماری قبلی مانند آسم یا سایر مشکلات صحی مانند فشار خون بالا، ممکن است خطر ابتلا به مشکلات ریوی طولانیمدت را در نزد بیماران کووید19 افزایش دهد. علاوه براین او میگوید که «هر قدر شما مسنتر باشید، احتمال زخم ریه بیشتر است.»
برای مبتلایانی که دچار این نوع زخم ریه میشوند، انجام فعالیتهای نرمال ممکن است چالشبرانگیزتر از قبل شود. برنان میگوید: «امور روزمره مانند بالارفتن از پلهها باعث میشود این افراد برای نفسکشیدن تقلا کنند.»
سکته، انواع آمبولی و لختهشدن خون
بسیاری از بیماران کووید19 بستریشده، میزان غیرمنتظرهای از لختهشدن خون را در بدن خود تجربه میکنند که احتمالا به دلیل واکنش التهابی به عفونت است. لختهشدن خون میتواند باعث انسداد ریه، سکته مغزی، سکته قلبی و سایر عوارض صحی با اثرات جدی و پایدار شود.
لختههای خون که در مغز شکل میگیرد یا به مغز میرسد، میتواند باعث سکته مغزی شود. هرچند سکته مغزی بیشتر نزد افراد سالخورده مشاهده میشود اما اکنون گزارشهایی وجود دارد که حتا بیماران جوان مبتلا به کووید19 نیز دچار سکته شدهاند. در ووهان چین حدود 5 درصد از بیماران بستریشده کووید19 دچار سکته مغزی شدند و الگوی مشابهی در خصوص بیماران سارس نیز گزارش شده بود.
میزان مرگومیر در اثر سکته مغزی نزد جوانان مبتلا به کووید19 در مقایسه با افراد مسن، نسبتا پایین است و بسیاری از آنان بهبود مییابند. اما مطالعات نشان میدهد که فقط 42 تا 53 درصد جوانان مبتلا به کووید19 که دچار سکته شدهاند، قادر به بازگشت به کار هستند.
لختهشدن خون میتواند گردش خون را در بخشهایی از ریه نیز قطع کند. این مشکل به نام آمبولی ریوی یاد میشود که میتواند کشنده باشد. دو پژوهش در فرانسه نشان میدهد که بین 23 تا 30 درصد افراد مبتلا به کووید19 شدید دچار آمبولی ریوی نیز شدهاند.
دانشمندان در تحلیلی دریافتندکه مبتلایان پس از آمبولی ریوی «علائم نارسایی و محدودیتها را در عملکرد ریههای خود گزارش میدهند.» این علائم شامل خستگی، تپش قلب، تنگی نفس، محدودیت در فعالیت جسمی و ناتوانی در انجام فعالیتهای جسمی بدون تجربه ناراحتی، میشود.
لختهشدن خون در سایر اندامهای اصلی بدن نیز میتواند مشکلات جدی را ایجاد کند. نارسایی کلیه در بسیاری از بیماران شدید کووید19 یک چالش شایع بوده است و لختههای خون بیماران باعث انسداد دستگاه دیالیز شده است. برخی از این جراحات کلیوی امکان دارد دائمی و فرد موردنظر نیازمند دیالیز مداوم باشد.
لختههای خون در خارج از اندامهای اصلی نیز میتواند جدی باشد. برای مثال «ترومبوز سیاهرگی عمقی» زمانی رخ میدهد که لختههای خون در رگ و اغلب رگهای پاها شکل میگیرد. «نیک کوردرو»، بازیگر و مجری تلویزیونی معروف، به تازگی مجبور شد پس از لختهشدن خون در اثر ابتلا به کووید19، پای راست خود را قطع کند.
به نظر میرسد که لختهشدن غیرطبیعی خون حتا در افرادی که ظاهرا بهبود یافتهاند، رخ میدهد. برای مثال زنی 32 ساله در شیکاگو یک هفته کامل از مرخصشدنش از شفاخانه نگذشته بود که ناگهان با پایی شدیدا متورم و نشانههای ترومبوز سیاهرگی عمقی در آن، درگذشت. در موردی دیگر، «تروی راندل»، متخصص 49 ساله قلب و عروق در نیوجرسی تازه پس از بهبودی از کووید19 از شفاخانه مرخص شده بود که ناگهان دچار سردردی شدید شد. سیتیاسکن تأیید کرد که او دچار سکته مغزی شده است.
هرچند جامعه پزشکی هنوز با کمبود داده مواجه است اما یک مطالعه نشان میدهد که حدود 31 درصد از بیماران کووید19 که در اتاق عاجل شفاخانه بستری شده بودند، دچار این نوع مشکل لختهشدن خون بودهاند. در همینحال «انجمن بینالمللی ترومبوز و هِموستاز» رهنمودهایی را منتشر کرده است که توصیه میکند بیماران بهبودیافته کووید19 باید حتا پس از ترخیص از شفاخانه از داروهای ضدانعقاد استفاده کنند.
آسیب به قلب
بیماری شدید و بهویژه همرا با سطح پایین آکسیجن، استرس اضافی را بر قلب وارد میکند. اما پزشکان اکنون تصور میکنند که در بیماران کووید19، ذرات ویروسی نیز ممکن است باعث برانگیختگی عضلات قلب شود. (سلولهای قلب دارای آنزیم 2 مبدل آنژیوتانسین است که دانشمندان آنرا نقطه ورود ویروس کرونا به داخل سلول میدانند.)
«میچل الکیند»، رییس «انجمن بیماریهای قلبی» امریکا و استاد عصبشناسی و اپیدمیولوژی در دانشگاه کلمبیا میگوید: «در چین پزشکان متوجه شدند برخی افراد که درد در قفسه سینهی خود داشتند، دچار حمله قلبی میشدند و سپس علائم کووید19 در وجود آنها دیده میشد یا تست کووید19 شان مثبت میآمد.»
دانشمندان طی مطالعهای در ووهان در ماه جنوری دریافتند که 12 درصد از بیماران کووید19 علائم آسیب قلبیعروقی دارند. آنها متوجه شدند که سطح «تروپونین»، پروتئینی که توسط یک عضله آسیبدیده قلب در خون آزاد میشود، در این بیماران بلند است. از آنزمان به بعد گزارشهای دیگر نشان میدهد که ویروس کرونا ممکن است مستقیما باعث «میوکاردیت» یا (التهاب عضلات قلب) و نارسایی قلبی شود. (نارسایی قبی در بیماران مرس نیز مشاهده شده بود و حتا به آنفولانزای فصلی نیز ربط دارد.)
در ماه مارچ، دانشمندان طی پژوهشی 416 بیمار بستریشده کووید19 را تحت مطالعه قرار داده و دریافتند که 19 درصد آنها علائم آسیب قلبی را از خود بروز میدهند. محققان «مرکز علوم پزشکی دانشگاه تگزاس» هشدار میدهند که در بازماندگان کرونا، کووید19 ممکن است باعث آسیب قلبی طولانیمدت شود و همچنین مشکلات قلبی و عروقی از قبل موجود را وخیمتر کند و خطر حمله قلبی و سکته را افزایش دهد. برای مثال پزشک بخش مراقبت ویژه ریوی در «شفاخانه مونت سینای» شهر نیویورک از کووید19 بهبود یافت اما متوجه علائم «کاردیومیوپاتی» یا (بیماری ماهیچه قلب) در بدن خود شد. کاردیومیوپاتی بیماریِ است که در آن قلب انسان در انتقال خون به بدن دچار مشکل میشود. هرچند این پزشک قبلا کاملا سالم بود اما وقتی سر کار بازگشت به تلویزیون «انبیسی» گفت: «من نمیتوانم مانند گذشته بدوم.»
عواقب این عارضه بسته به چگونگی تأثیر کووید19 بر قلب، میتواند متفاوت باشد. برای مثال دانشمندان ابتلا به کووید19 را با ابتلا به «میوکاردیت» ربط دادهاند؛ میوکاردیت مشکلی است که در اثر آن التهاب قلب را ضعیف میکند، باعث زخم میشود و گردش آکسیجن در بدن را دشوارتر میکند. «بنیاد میوکاردیت» به این بیماران توصیه میکند که از مصرف الگل و کشیدن سیگار پرهیز و تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از ورزش شدید نیز خودداری کنند.
تأثیرات عصبشناختی و روانی
به نظر میرسد که کووید19 بر سیستم عصب مرکزی نیز تأثیر میگذارد و عواقب طولانیمدت دارد. در مطالعهای که در چین انجام شد، دانشمندان دریافتند که بیش از یک-سوم از 214 بیمار بستریشده کووید19 در هنگام بیماری دارای علائم عصبی مانند سرگیجه، سردرد، اختلال شناختی، اختلال در ذائقه، بویایی و بینایی و همچنین دردهای عصبی بودهاند. این علائم بیشتر در بیماران مبتلا به کووید19 شدید مشاهده شده است و به باور دانشمندان، موارد کووید19 شدید احتمال تجربه این علائم را تا 46.5 درصد افزایش میدهد. مطالعهی دیگری در فرانسه نیز دریافت که از مجموع 64 مورد ابتلا به کووید19 شدید، 58 نفر دارای علائم اختلالات عصبی بودند. الکیند میگوید که با ادامهی همهگیری ویروس کرونا، «ما باید منتظر مشکلات عصبشناختی طولانیمدت برای مبتلایان باشیم.»
مطالعه در مورد سارس و مرس نشان میدهد که تأثیرات عصبی کووید19 بر بیماران ممکن است با اندکی تأخیر خودش را نشان دهد. «اندرو جوزفسون»، پزشک در «دانشگاه کالیفرنیا سانفرانسیسکو» در مقالهای برای «مجله انجمن پزشکی امریکا» مینویسد: «هرچند اپیدمی سارس فقط 8 هزار بیمار در سراسر جهان داشت، اما گزارشهای محدودی از عوارض عصبی سارس وجود دارد که نشان میدهد بیماران 2 تا 3 هفته پس از آغاز بیماریشان، شروع به تجربه علائم اختلالات عصبی کردهاند.» این علائم شامل ضعف، سوزش یا لرزش و بیحسی عضلانی و تجزیه بافتهای عضلانی به خون میشود. آسیبهای عصبی از جمله اختلال در تعادل و هماهنگی، گیجی و کما نیز در مبتلایان مارس مشاهده میشد.
الکیند میگوید که عوارض طولانیمدت کووید19 ـ چه در اثر خود ویروس و چه ناشی از التهابی که ویروس در بدن ایجاد میکند ـ میتواند شامل حواسپرتی، ضعف در تمرکز و حافظه و همچنین اختلال در دستگاه عصبی پیرامونی (عصبهایی که خارج از مغز و نخاع قرار دارد و بازوها، پاها، انگشتان دست و انگشتان پا را به مغز و نخاع وصل میکند) شود.
کووید19 برای مبتلایان موارد شدید که نیاز به درمان در شفاخانه دارند، عوارض شناختی دیگری نیز دارد. برای مثال یک-سوم یا بیشتر بیمارانِ موارد کووید19 شدید دچار هذیانگویی ـ حالت شدیدا آشفته ذهن که میتواند منجر به گیجی و دیدن یا شنیدن چیزهایی شود که وجود خارجی ندارد ـ میشوند و پژوهش نشان میدهد که تجربه هذیانگویی در جریان بیماری شدید نشانهی زوال شناختی طولانیمدت است.
پژوهشهای قبلی در مورد سندرم دیسترس تنفسی حاد نیز ممکن است به طور کلی سرنخهایی را درباره اختلالات عصبی که بیماران مبتلا به کووید19 شدید ممکن است پس از ترک شفاخانه تجربه کنند، به دست دهد.
مطالعات نشان میدهد که از هر 5 بازمانده سندرم دیسترس تنفسی حاد یک نفر دچار اختلال شناختی طولانیمدت شده است و این اختلال حتا تا پنج سال بعد از مرخصشدن از شفاخانه ادامه یافته است. اختلالات مداوم میتواند شامل مشکلات در حافظه کوتاهمدت و مشکل در یادگیری و عملکرد اجرایی مغز شود. این مشکلات به نوبهی خود میتواند به چالشهایی مانند دشواری در انجام کار، اختلال در مدیریت پول یا دشواری در انجام کارهای روزمره منزل شود.
بازماندگان سندرم دیسترس تنفسی حاد اغلب دچار افسردگی و اضطراب هستند و بسیاری از آنها استرس پس از سانحه را تجربه میکنند. هرچند هنوز اطلاعات زیادی در مورد کووید19 در دست نیست اما در جریان شیوع سارس، بیماران دستکم یک سال پس از شیوع این بیماری، فشار روانی و استرس را تجربه میکردند.
لارن دربارهی نبرد خود با کووید19 میگوید: «احساس میکنم درون بدنم زندانی هستم و از سوی مردم و حتا افراد نزدیکم به طرز بدی نادیده گرفته و غلط درک میشوم. من به شدت احساس تنهایی میکنم.»
«جین»، پرستار در یک شفاخانه که ترجیح میدهد به خاطر ملاحظات کاری در این گزارش نام واقعیاش گرفته نشود، تست کووید19 اش بیش از یک ماه قبل مثبت آمد. او هنوز با تب، مشکلات قلبی و مشکلات عصبی دستوپنجه نرم میکند اما دشوارترین قسمت به گفتهی خودش این است که مردم با او «مثل بمبی رفتار میکنند که هیچکس نمیداند چگونه آنرا خنثی کند.» او میگوید از این وضعیت خسته شده است. جین که در دهه 1990 از بیمارات متبلا به ایدز مراقبت میکرد، میگوید: «این دقیقا همان وضعیتی است که آنها روبرو بودند. شبیه یک ننگ وحشتناک.» علاوه بر این وضعیت، فضای بیاطمینانی نیز بر فشار روانی بر جین افزوده است. او میگوید: «مردم باید بدانند که این بیماری میتواند طولانی شود و زندگی و سلامتی شما را نابود کند. هیچکس هم نمیداند برای ما چه کاری باید انجام شود.»
التهابهای دوران کودکی، ناباروری مردان و سایر اثرات احتمالی ماندگار
ویروس جدید کرونا و اسرار این ویروس هم دانشمندان و هم بیماران را سرخورده کرده است. یکی از این اسرار تعداد اندک اما فزاینده کودکان است که اخیرا با علائم عجیب از جمله بثورات جدی، تب شدید و التهاب قلب به مطب پزشکان در انگلیس، ایتالیا و اسپانیا مراجعه میکنند.
در تاریخ 4 می ریاست صحت شهر نیویورک گفت که دستکم 15 کودک با همین علائم در شفاخانهها بستری شدهاند. این مشکلات شبیه واکنش شدید دستگاه ایمنی است که به نام «سندرم کاوازاکی» یاد میشود و در نتیجه آن رگهای خونی التهاب پیدا میکند و مایعات در ریهها و سایر اندامهای اساسی بدن جمع میشود. هرچند فقط برخی از این کودکان تست کووید19 شان مثبت آمده است اما «راسل وینر»، رییس «کالج سلطنتی بیماری اطفال و سلامت کودکان»، به نیویورک تایمز گفته است که «فرضیه این است که این علائم به کووید19 ربط دارد.»
کودکانی که از مشکلات کاوازاکیمانند جان سالم به در بردهاند امکان دارد در بزرگسالی دچار عوارض قلبی عروقی شوند. اما هنوز زود است بدانیم که موارد مرتبط با کووید19 چگونه توسعه مییابد. بسیاری از موارد ابتلا به کاوازاکی گزارش شده است که به خوبی به درمان پاسخ میدهند.
دانشمندان میگویند که کووید19 ممکن است مشکلات خاصی را برای مردان نیز ایجاد کند. پژوهشگر علی ربا اخیرا در نامهای به «جورنال جهانی ارولوژی» توضیح میدهد که بیضهها نیز دارای تعداد زیادی سلول حاوی آنزیم 2 مبدل آنژیوتانسین است و «در تئوری احتمال اینکه عفونت کووید19 به بیضهها آسیب وارد کند و فرد مبتلا را نابارور سازد، وجود دارد.»
پژوهش دیگری در چین که در آن 38 بیمار مبتلا به کووید19 شدید تحت مطالعه قرار گرفتهاند، نشان داد که 15 تن از آنها در طول بیماری خود دارای «آر اِن اِی» ویروس کرونا در مایع منی خود بودند. دانشمندان در این مطالعه آر اِن اِی ویروس کرونا را در منی دو نفر از 23 بیمار بهبودیافته نیز مشاهده کردند.
یک مطالعه جدید دیگر بر روی 81 مرد مبتلا به کووید19 نشان داد که نسبت هورمون مردانه آنها به هم خورده است و این میتواند نشانه مشکل در باروری آنها باشد. نویسندگان این مطالعه خواستار توجه بیشتر به ویژه به مردان سالخورده شدند. مقالهای که در تاریخ 20 اپریل در نیچر منتشر شد تا جایی پیش رفته است که نویسندگان آن نوشتهاند «مردان جوانی که علاقهمند داشتن فرزند هستند، پس از بهبودی از کووید19 باید در مورد باروری خود مشاوره تخصصی دریافت کنند.»
ما تازه در اول کار قرار داریم و هنوز کاملا نمیدانیم که عوارض ابتلا به این بیماری پیچیده برای سایر سیستمهای و اندامهای بدن در چه حد و امکان بهبودی آنها چقدر است. برای مثال، در مطالعهای که پزشکان چینی روی خون 34 بازمانده کووید19 انجام دادهاند، دریافتند با اینکه بین موارد شدید و خفیف تفاوتی وجود دارد، اما صرفنظر از شدت بیماری، عملکرد بسیاری از اندامهای بدن پس از مرخصشدن بیماران بهبودیافته از شفاخانه «به حالت عادی باز نمیگردد.» در این میان، نگرانکنندهترین مشکل اختلال مداوم در عملکرد کبد است.
معنی این همه برای بازماندگان و دانشمندان چیست؟
همانطور که تمام این پژوهشهای اولیه نشان میدهد، ما هنوز راه طولانی را برای درک کامل این ویروس و عوارض ابتلا به آن بر افراد در پیش داریم. ما هنوز به طور دقیق و کامل نمیدانیم که بهبودیافتگان کووید19 انتظار چه عوارض دیگری را باید داشته باشند، چه مدت طول خواهد کشید که به حالت عادی برگردند (اگر برگشتی در کار باشد) و چه تدابیر احتیاطی را باید مدنظر بگیرند.
بسیاری از مردم حتا اطلاعات کافی درباره اینکه چه وقت میتوانند از قرنطینه خانگی خارج شوند، ندارند. لارن و سایر بازماندگان کووید19 گزارش میدهند که یک روز احساس بهتری دارند و روز بعد حال شان به طرز وحشتناکی وخیم میشود.
با اینحال، در میانهی هرجومرجی که کووید19 در نظامهای پزشکی سراسر جهان به پا کرده است، بازماندگان میگویند که جلب توجه به مشکلات مداوم آنها دشوار است. لارن میگوید: «حمایت و آگاهی هیچ وجود ندارد. انگار روی غلتکی از علائم و عوارض جدی قرار داریم که با هر دور بر تعداد ناشناختهها میافزاید. من شاید امروز احساس سلامتی و بهبودی کنم اما فردا ممکن است از پا افتاده باشم و وجودم سراسر درد باشد.»
