پیامدهای اقتصادی بیماری کرونا در افغانستان زیاد است. نرخ بیکاری افزایش یافته است. براساس گزارشهای رسمی چرخ بسیاری از تجارتهای کوچک و بزرگ از کار افتاده که در نتیجهی آن هزاران نفر در افغانستان بیکار شدهاند. بهعنوان مثال تنها بهدلیل توقف استخراج سنگ مرمر در ولایت هرات و زیان میلیونها دالری سرمایهگذاران، بیش از دو هزار نفر کارش را در این بخش از دست دادهاند. این مشت نمونه خروار است. اغلب تجارتهای نوپا و کوچک نیز که در عمل برای هزاران نفر زمینهی کار را فراهم کرده بودند، تعطیل و در آستانه ورشکستگی کامل قرار گرفتهاند. در چشمانداز بزرگتر و براساس برآورد نهادهای مسئول تا کنون بازرگانان افغانستان یکونیم میلیارد دلار زیان دیدهاند و در حدود 80 درصد کارخانههای تولیدی بسته شده است. از نظر علم اقتصاد وقتی نهادهای تولیدی و کارآفرین به بنبست مالی و اقتصادی میرسند، اولین پیامد آن بیکارشدن نیروهای انسانی است. با این وجود هرچند آمار رسمی وجود ندارد، اما برآورد اینکه بخش بزرگی از جمعیت افغانستان کار و چشمههای عایداتی خود را از دست دادهاند، کار چندان سختی نیست.
وقتی این را بر وضعیت نامناسب اقتصادی و آسیبپذیر مردم قبل از کرونا اضافه کنیم، احتمالا یک تصویر کشنده از بیکاری و آسیبپذیری شهروندان در افغانستان رونما میشود. حتا پیش از آمدن کرونا بیشتر از نیم شهروندان کشور زیر خط فقر زندگی میکردند. بدون شک این آمار حالا بیشتر و گراف فقر با تعطیلشدن فعالیتهای اقتصادی کمی که جریان داشت، بالاتر رفته است. از طرف دیگر، همزمان با رشد نرخ بیکاری در افغانستان قیمت مواد اولیه به شکل سرسامآور افزایش یافته است. در این وضعیت چه آنانی که هزینه زندگیشان وابسته به در آمد روزانه بودند و یا کسانی که مقدار پول پساندازشان را صرف خرید مواد اولیه کردند، در صف افراد آسیبپذیر از نظر اقتصادی قرار گرفتهاند.
نمود عینی گسترش فقر، بیکاری، آسیبپذیری و پیامدهای منفی اقتصادی بیماری کرونا بر زندگی مردم را میتوان این روزها در افزایش کودکان کار در خیابانها و آسیبپذیری کودکان در افغانستان دید. آمار کودکان کار افزایش یافته است. دلیل اصلی روآوردن بسیاری از کودکان به کار در خیابان مشکلات اقتصادی خانوادهها است. براساس معلومات نهادهای حمایت از کودکان هفت میلیون کودک با خطر گرسنگی مواجهاند و حدود دو میلیون کودک زیر پنج سال از گرسنگی شدید رنج میبرند. به نقل از موسسه حمایت از کودکان (Save The Children) اگر برای خانوادههای دستکم دو میلیون کودک در افغانستان کمکهای فوری بشردوستانه نرسد، دو میلیون کودک از گرسنگی تلف خواهند شد. همچنین بهصورت کل بیش از هشت میلیون کودک در افغانستان نیاز به کمک دارند. درحالیکه پیش از کرونا تنها حدود پنج میلیون کودک درافغانستان نیازمند کمکهای بشردوستانه بودند. معنای روشن این وضعیت پدیدارشدن بیکاری کشنده بهدلیل کرونا و وضعیت خطرناک زندگی افراد آسیبپذیر در افغانستان است.
با درک این وضعیت، به تازگی بانک جهانی به هدف مبارزه با پیامدهای منفی اقتصادی بیماری کرونا، ۲۰۰ میلیون دالر به افغانستان کمک کرده است. هدف اصلی این کمکها، حمایت از افراد آسیبپذیر و بخش خصوصی افغانستان است. شکی وجود ندارد که اگر این میزان کمک درست عملی شود، میتواند تأثیرات منفی اقتصادی کرونا را کمتر کند. بسیاری از تجارتها را از ورشکستگی کامل نجات دهد و صدها هزار کارگر دوباره بر سر کار برگردند. اما نگرانی از مدیریت درست مصرف این کمکها و فساد در بودجه کرونا بسیار زیاد است. تا کنون مدیریت حکومت ضعیف بوده است. مخصوصا در زمینه کمک به افراد آسیبپذیر از نظر اقتصادی طرحهای حکومت ناکارآمد بوده است. کمکهای اختصاصیافته در بیشتر موارد به دسترس افراد نیازمند قرار نگرفته است. در نظرسنجی که روزنامه اطلاعات روز درکابل داشت، 75 درصد شهروندان گفته بودند که هیچ کمکی تا کنون از طرف دولت دریافت نکردهاند. مسأله فساد در بودجه کرونا نیز جدی است. این روزها رسانهها گزارشهای تکاندهنده از حیفومیلشدن بودجه مبارزه با کرونا میدهند.
