ساعاتی پس از حملات مرگبار بر یک زایشگاه در منطقهی دشت برچی شهر کابل و مراسم جنازه در ولسوالی خیوه ننگرهار در روز سهشنبه، 23 ثور، رییسجمهور غنی به نیروهای امنیتی و دفاعی کشور دستور داد که از حالت دفاع فعال به حالت تهاجمی تغییر موضع دهند. دو روز بعد آقای غنی در دیدار از قول اردوی عملیاتهای خاص ارتش گفت به طالبان باید در میدان جنگ فهمانده شود که راه رسیدن به صلح پایدار، جنگ نه، بلکه گفتوگو است.
با برقراری کاهش خشونت یکهفتهای و امضای موافقتنامه صلح امریکا و طالبان در 10 حوت 1398 نیروهای امنیتی افغانستان در حالت دفاع فعال فعال قرار داشتند که در برابر حملات طالبان صرفا از خود دفاع میکردند و دست به عملیاتهای تهاجمی نمیزدند. این رویکرد اقدام و تلاشی بود در راستای برقراری صلح و کاهش خشونت که با افزایش خشونتها و حملات طالبان به رویکرد تهاجمی تغییر کرد.
در وضعیتی که تلاشها روی صلح متمرکز است، آغاز عملیاتهای تهاجمی نیروهای امنیتی و صحبت از این که به طالبان در میدان جنگ باید فهماند که راه رسیدن به صلح گفتوگو است، نه جنگ، چه معنا میدهد؟
یک هفته از دستور حملات تهاجمی نیروهای امنیتی علیه طالبان گذشته است. در طرف دیگر، در روزهای اخیر جنگ و درگیری، حملات مرگبار و رهگیری از سوی طالبان در بخشهای مختلف افغانستان نیز افزایش داشته است. گرمشدن تنور جنگ نگرانی از سرنوشت صلح را بیشتر کرده است.
جزئیات عملیاتهای تهاجمی نیروهای امنیتی
وزارت دفاع ملی میگوید که نیروهای امنیتی افغانستان برای موافقتنامه صلح در حدود سه ماه اخیر در حالت دفاعی فعال قرار داشتند و پس از دستور تازه رییسجمهور غنی، نیروهای امنیتی به حالت تهاجمی درآمدهاند و همهروزه عملیاتها ادامه دارد. اعلامیههای وزارت دافاع نشان میدهد که پس از دستور رییسجمهور غنی عملیاتهای تهاجمی نیروهای امنیتی بیشتر در قالب عملیاتهای هوایی در ولایتهای غور، هلمند، بدخشان، قندوز، میدان وردک، پکتیا، پکتیکا، فاریاب، بلخ، ارزگان، بادغیس، هرات و قندهار انجام شده که در آن دهها طالب کشته و دهها تن دیگر زخمی شدهاند.
وزارت دفاع مانند سابق اعلامیههای را از عملیاتهای نیروهای امنیتی منتشر کرده که نشان میدهد پس از دستور رییسجمهور بیشتر حملات هوایی بوده است. براساس این اعلامیهها یکشنبهشب، 28 ثور 12 جنگجوی طالب در ولایتهای غور، هلمند و بدخشان در نتیجهی حملات هوایی کشته شدهاند. در همان شب ۱۸ جنگجوی طالب در نتیجهی حملات هوایی در ولایتهای قندوز و میدان وردک کشته شدند. وزارت دفاع روز دوشنبه، 28 ثور در اعلامیهای گفت که یک شب قبل ۳۵ عضو گروه طالبان در نتیجهی حملات هوایی و درگیری با نیروهای امنیتی در ولایتهای پکتیا و پکتیکا کشته شدند. براساس اعلامیهی که در گروه وتساپ سخنگویان وزارت دفاع نشر شده، شب 27 ثور در نتیجهی حمله هوایی در ولسوالی ارزگان خاص ولایت ارزگان، شش جنگجوی طالب کشته شدند. همچنان در این شب در درگیری میان نیروهای امنیتی و طالبان در ولسوالی پشت کوه فراه، هفت مخالف مسلح کشته شدند. افزون به اینها، در درگیری نیروهای امنیتی با طالبان در مربوطات مرکز ولایت خوست، شش جنگجوی طالب کشته شدند. به گفتهی سخنگویان وزارت دفاع، در این شب در نتیجهی عملیات های زمینی و هوایی نیروهای امنیتی در دو ولسوالی ولایت هلمند ۲۹ جنگجوی طالب کشته و ۲۶ تن دیگرشان زخمی شدند. همچنان در 27 ثور در نتیجه عملیات نیروهای کماندو با حمایت نیروهای هوایی در مربوطات شهر ترینکوت مرکز ولایت ارزگان ۲۳ طالب بهشمول ملا «سمسور» مسئول قطعه لایزری طالبان کشته و ۱۴ تن دیگر زخمی شدند.
وزارت دفاع همچنان گفته روز جمعه، 26 ثور گفت که ۱۱ روستا در ولسوالی تشکان بدخشان از وجود طالبان پاکسازی و در جریان عملیات به «دشمن تلفات سنگین» وارد شد. اعلامیههای وزارت دفاع نشان میدهد که در شب 25 ثور هفت جنگجوی طالب بر اثر حملهی هوایی در ولسوالی پشتونزرغون ولایت هرات کشته شدند. در این تاریخ در نتیجهی حملهی هوایی در ساحه «چیتو» شهر ترینکوت مرکز ولایت ارزگان، ۱۰ طالب کشته و ۵ تن دیگرشان زخمی شدند. همچنان در این تاریخ در حملهی هوایی بر یک مرکز طالبان در قریه خالزار ولسوالی میوند قندهار، ۱۵ جنگجوی طالب کشته شدند. به گفتهی وزارت دفاع، به تاریخ 24 ثور در درگیری میان طالبان و نیروهای ارتش در ولسوالی شاهولیکوت ولایت قندهار شش جنگجوی طالب کشته شدند.
صلح در میدان جنگ؟
دستور رییسجمهور غنی واکنشهای گستردهای به دنبال داشت. امریکا و طالبان آن را سنگاندازی در روند صلح توصیف کردند. رییسجمهور غنی هدف از دستور تازهی خود را جنگ و خونریزی نه، بلکه ایجاد شرایط برای استقرار صلح میداند. زلمی خلیلزاد، فرستاده ویژه امریکا برای صلح افغانستان در واکنش به دستور تازهی غنی گفت که ارزیابی امریکا نشان میدهد که حمله بر شفاخانهای در کابل و مراسم جنازه در ننگرهار کار گروه داعش بوده است: «به عوض افتادن در دام داعش و به تأخیر انداختن یا ایجاد موانع برای صلح، افغانها باید با هم یکجا شوند تا این تهدید را شکست دهند و فرصت تاریخی صلح را دنبال کنند. بهانهجويیهای بیشتر جا ندارد. افغانها و جهان، سزاوار بهترند.»
اسدالله ندیم، کارشناس امور نظامی میگوید که هدف رییسجمهور غنی از این دستور که بدون آمادگی صادر شد، یک اقدام «خودنمایی و بیاعتنایی» است و نشان میدهد که آقای غنی در یک موقعیت دشوار قرار دارد: «خلیلزاد بر ضد حرفهای غنی و ارگ تویت میکند. غنی تحت فشار است. همچنان یک خودنمایی در داخل است که میخواهد نشان دهد که میتواند جنگ را اداره کند. درحالیکه امروز قوت در افغانستان برای وادار کردن طالبان به تسلیمی یا مذاکره وجود ندارد. یک زمانی ما این قوت را داشتیم. امروز این تیوری کاملا مردود است که ما از نگاه نظامی طالبان را وادار به مذاکره کنیم. طالبان متأسفانه از برکت آقایان غنی و کرزی فوقالعاده قوی شدند و اعتبار بینالمللی کسب کردند. جغرافیایی خیلی وسیع دارند.»
اما شماری از نمایندگان مجلس میگویند که رییسجمهور در رأس یک دولت باید به حملات طالبان و دیگر گروههای تروریستی پاسخ دهد و از شهروندان دفاع کند. به باور آنان، این اقدام دیر هنگام اما نیاز است.
علیاکبر قاسمی، عضو کمیسیون دفاعی مجلس نمایندگان میگوید که از یک جهت وظیفهی رییسجمهور است که از شهروندان حفاظت و دفاع کند و برای مردم بفهماند که در این کشور دولتی وجود دارد و از مردم خود حفاظت میکند. از سوی هم آقای قاسمی میافزاید که حکومت افغانستان در هیچ قضیهای مذاکرات امریکا-طالبان در جریان نبود و آزادی زندانیان طالبان برای دولت افغانستان یک چالش کلان بود که هم نمیتوانست رد کند و هم نمیتوانست کاملا به آن تن بدهد، بنابراین این قضیه مجبور کرد که آقای غنی چنین موقفی بگیرد تا برای مردم جواب داشته باشد.
از سوی هم آقای قاسمی میافزاید که در گذشته اقدامها و تصمیمهای آقای غنی معقول و سنجیدهشده نبوده، بلکه اکثر اوقات صحبتهایشان از احساسات نشأت میگرفته تا این که روی آن فکر و دقت کند: «ما را موضعگیریهای گنگ و داغ آقای غنی به اینطور یک وضعیت کشانده است.»
این عضو مجلس معتقد است که بسیار سخت است که دستور تازه آقای غنی را اقدام جنگطلبانه خواند.
شاهخان شیرزاد، عضو دیگر کمیسیون دفاعی مجلس نمایندگان و نماینده مردم قندوز در مجلس میگوید در وضعیتیکه دولت افغانستان بهصورت مستقیم وارد مذاکره با طالبان نشده و این گروه هر روز مردم افغانستان را میکشند، او از اقدام و دستور تازهی رییسجمهور غنی ستایش میکند. آقای شیرزاد میافزاید که هماکنون اکثر ولایتها شاهد حملات طالبان است و پس از حملهی «بزدلانه» بر شفاخانهای در کابل، دستور رییسجمهور قابل ستایش است.
آقای شیرازد با انتقاد از سیاستهای زلمی خلیلزاد در قبال افغانستان میگوید که وضعیت فعلی که نوزادان و کودکان افغانستان هر روز کشته میشوند، ناشی از سیاستهای «کثیف و خطرناک» فرستاده ویژه امریکا برای صلح افغانستان است.
اقدام بیموقع یا ضرور؟
در دوران حکومت حامد کرزی و حکومت وحدت ملی رییسجمهور قبلی و فعلی بارها طالبان را برادارن ناراضی یا مخالفان سیاسی خطاب کردند و نیروهای امنیتی در بیشتر مواقع در حالت دفاعی قرار داشتند تا حالت تهاجمی. در پی سیاست مداراجویانه حکومت علیه طالبان، رفته رفته این گروه به نیروی تبدیل شد که اکنون همه معتقدند شکست آنان از راه جنگ ناممکن است.
اسدالله ندیم، کارشناس نظامی میگوید که از دید تئوری نظامی دستور رییسجمهور مبنی به سوق دادن نیروها به حالت تهاجمی «آذان بیوقت و بانگ بیوقت» است، چون این دستور بدون آمادگی صادر شده و نیروهای امنیتی امکانات و تجهیزات نظامی که برای حملات تهاجمی ضرورت است، در اختیار ندارند: «همان لحظه که تلویزیون اعلام کرد، طیارات به غرش میآمد. توپها به صدا میآمد. یک بخش از طالبان را باید قلع و قمع میکرد. بدون داشتن سلاح تعرضی، سوق دادن سربازان به خط تعرض یک ظلم و جفا است به زندگی سربازان.»
به گفتهی آقای ندیم، دولت افغانستان در حال حاضر توانایی این را ندارد که از راه جنگ طالبان را شکست دهد یا وادار به مذاکره کند، چون اولویت سیاست جهانی چیز دیگری (صلح) است. او میافزاید زمانی دولت افغانستان این فرصت را داشت که طالبان را از نگاه نظامی سرکوب کند یا کاملا نابود کند، اما رهبران حکومت خود شرایط را برای طالبان آماده کردند: «اینها فرصتها را کاملا از دست دادند. حالا فرصت این کار است. یک درصد هم به نفعشان نیست که از راه جنگ و کوبیدن بر طبل جنگ طالبان را تحت فشار قرار دهند.»
علیاکبر قاسمی میگوید که از زمان رییسجمهور کرزی تا کنون این مشکل وجود داشته که زمانی حکومت در قبال طالبان یک موضع داشته و روزی دیگر موضع دیگر. آقای قاسمی میافزاید که سوقدادن نیروهای امنیتی به حالت تهاجمی فعلا دیر شده است و رهبران حکومت با این اقدام میخواهند حضورشان را در سیاست برای مدت بیشتر حفظ کنند.
شاه خان شیرازد، عضو مجلس میگوید در این شکی نیست که نیروهای امنیتی به خصوص ارتش به تجهیزات نظامی برای انجام حملات تهاجمی ضرورت دارند، اما اگر حکومت ادارهی قاطع برای انجام حملات داشته باشد مشکلی نیست: «طبیعی است که تلفات میداشته باشد، اما هدف نهایی خود را تنظیم کرده میتواند.»
همزمان آقای شیرزاد به این باور است که سوق دادن نیروهای امنیتی به حالت تهاجمی هرچند بسیار دیرهنگام است، اما تا چه زمانی مردم کشته شوند، اما هیچ پاسخی به گروههای مخالف مسلح داده نشود.
وزارت دفاع میگوید که نیروهای امنیتی برای بار نخست در حالت تهاجمی قرار نگرفته، بلکه در گذشته نیز در حالت تهاجمی قرار داشتهاند. فواد امان، معاون سخنگوی وزارت دفاع میگوید که هیچ مشکلی در راستای قرار گرفتن نیروهای امنیتی در حالت تهاجمی قرار ندارد و 100 درصد عملیاتهای زمینی و 60 الی 70 درصد عملیاتهای هوایی به صورت مستقلانه از سوی این نیروها اجرا میشود. به گفتهی او، اگر نیروهای امنیتی صرف در حالت دفاعی قرار میداشتند امروز گروه طالبان 10 الی 15 ولایت را تصرف میکردند: «حالت تهاجمی بوده که به طالبان ضربات سنگین وارد شده و این گروه فعلا در یک موقعیت بدتر قرار گرفته است. سال گذشته 13-14 ولسوالی از کنترل طالبان آزاد شد. این خو در حالت دفاعی نمیشود، بلکه در نتیجهی عملیاتهای تهاجمی است.»
