در پی شیوع بیماری کرونا و قرنطینهشدن شماری از کلانشهرهای کشور، یکی از قشرهای که در معرض آسیب جدی قرار گرفته، افرادیاند که قرضههای کوچک از بانکها گرفتهاند و ماهانه باید سود آن را بپردازند. از یک سو بازار تعطیل است و کار نیست و از سوی دیگر آنان تحت فشار قسط بانک قرار گرفتهاند.
رحمتالله حدود پنچ ماه پیش 70 هزار افغانی را به نام خانمش از «اولین بانک قرضههای کوچک در افغانستان» مشهور به بانک «آغاخان» قرضه گرفت و کارگاه خیاطیاش را راه انداخت. او در صحبت تلفنی با روزنامه اطلاعات روز میگوید حدود سه هفته شده که کارش متوقف است و در بیکاری مطلق بهسر میبرد. نگرانی از تمامشدن خرج خانه و اضطراب ناشی از سودی که باید به بانک بپردازد او را در شرایط دشواری قرار داده است.
رحمتالله از بانک میخواهد که تا کارگاهش باز نشده و به فعالیت آغاز نکرده، از او قسط بانک را نخواهد. به گفتهی او بانک اما همین حالا او را تحت فشار قرار داده که قسطش را بپردازد.
«کارها به کلی تعطیل است. حالا اینکه کار نیست خیر، بلکه دار و نداری که داشتیم را هم خرج کردهایم. ماهانه باید 5500 قسط بانک را هم باید بدهم. فعلا حیران ماندهام که چه کار کنیم.»
آگاهان اقتصادی راهکاری را پیشنهاد میکند که به اعتقاد آنان اگر به کار گرفته شود، نه مشتری تحت فشار قرار میگیرد و نه بانک زیان جدی میکند.
رضا فرزام، آگاه امور اقتصادی و استاد دانشگاه معتقد است راه معقول آن است تا زمانی که قرنطین دوام میکند و کارها تعطیل است، بانکها نهتنها از سود قرضه بگذرند، بلکه به مشتریانش فرصت دهد که قسطهای دوره قرنطین را در پایان قرارداد بپردازند: «در این راه حل نه بانک خیلی ضرر میکند و نه مشتری. راه حل معقول همین است.»
ممکن بانک استدلال کند که در دوره قرنطین، پول برق، معاش کارمند و مصارف ارایه خدمات میپردازد و بنابراین زیان میکند. آقای فرزام میگوید که تجربههای بینالمللی نشان داده که در چنین شرایطی دولتها برای جلوگیری از ورشکستگی بانک و پیامدهای اقتصادی آن وارد عمل شده و دست بانک را گرفته است. اما به گفتهی آقای فرزام، احتمال این که بانکها در نتیجهی بخشش سود قرضهها ورشکست شوند، خیلی کم است: «من فکر نمی کنم که قرضه های بانک های خصوصی به مردم در حدی باشد که اگر در سه ماه بهره نگیرد، بانک ها به ورشکستگی مواجه شوند. زیرا نرخ تعداد افرادی که برای قرضه مراجعه کرده و قرضه گرفتهاند، در مقایسه با کل دارایی بانکی افغانستان خیلی بالا نیست.»
خان جان الکوزی، یکی از اعضای اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان نیز میگوید راه حل معقول این است که بانکها تا پایان دورهی قرنطین از مشتریهایش سود نگیرد: «اکثر بانکها در جهان برای اینکه مشتری خود را از دست ندهند و تشبثات از بین نرود، سود قرضهها را بخشیدهاند. حتا سود قرضههای بزرگ را.»
به گفتهی آقای الکوزی، در حال حاضر حدود 70 درصد از تجارتها و تشبثات متوسط و کوچک در کشور متوقف شده است. بنابراین او پیشنهاد میکند که بانکها تا از سرگیری این فعالیتها به مشتریانش فرصت بدهد.
بانکهای قرضهدهی از بانک مرکزی افغانستان جواز میگیرند و تحت نظارت این نهاد فعالیت میکنند. شریفالله شگیوال، سخنگوی بانک مرکزی میگوید بهدلیل اینکه نظام اقتصادی کشور، اقتصاد بازار است، این بانک صلاحیت ندارد که به دیگر بانکها دستور دهد که سود قرضههایشان را در روزهای قرنطین ببخشند.
آقای شگیوال که به علت قرنطین شهر کابل و مسدودبودن راههای منتهی به بانک مرکزی، حدود 20 روز میشود به دفترش نرفته در مورد اینکه چند نفر در کشور از قرضههای کوچک مستفید شدهاند، جزئیاتی ارایه نکرد. اما گفت که در مجموع 41 میلیارد افغانی قرضه داده شده که شامل قرضههای بزرگ، متوسط و کوچک میشود.
براساس دستورالعمل بانک مرکزی افغانستان بانکهای خصوصی در کشور مکلفاند ماهوار گزارش فعالیتهای خود را به بانک مرکزی افغانستان ارسال کنند، اگرنه جریمه میشوند. آقای شگیوال میگوید بهتازگی رهبری بانک مرکزی، فیصله کرده است که به بانکها تا آخر ماه جون فرصت داده شوند؛ یعنی اگر بانکی نتوانست در پایان ماه اپریل گزارشش را بفرستد از جریمه معاف میشود.
بانک قرضههای کوچک که رحمتالله از آن قرضه گرفته در پاسخ به ایمیل خبرنگار روزنامه اطلاعات روز نوشته است: «البته بانک این مسائل را در نظر گرفته و مشتریان ما با بانک و خصوصا با مأمور قرضه مربوطه در ارتباط هستند. در صورتی که کدام مشکل در کاروبارشان پیش بیاید و زمان ویروس کرونا اگر مشتریان ما توان بازپرداخت قرضه را نداشته باشند، باز با مأمور قرضه مربوط به ارتباط شده و هر تصمیمی که از طرف اداره بانک گرفته شده باشد در این رابطه همرای مشتریان در جریان گذاشته و به مشکلشان رسیده گی می شود.»
وزارت صحت عامه کشور اعلام کرد که تا ظهر روز چهارشنبه، 795 نفر در کشور به ویروس کووید 19 مبتلا شدهاند که از این میان تا کنون 43 نفر بهبود یافته و 29 نفر دیگر جان باختهاند.
براساس فیصلهی مقام ولایت کابل، شهر کابل تا حدود دو هفتهی دیگر (تا هفتم ماه ثور) به گونهی کامل قرنطین خواهد بود. تا کنون در شهرهای هرات، مزار شریف، کندهار، بامیان و نیلی، مرکز ولایت دایکندی نیز قیود گشتوگذار و قرنطین وضع شده است.
آنچه مسلم است این است که در ایام قرنطین افراد بیبضاعتی که قرضه گرفتهاند بیشتر کارهایشان متوقف شده و عملا هیچ سودی بهدست نمیآورند که قسطهای بانک را پرداخت کنند. رحمتالله میگوید: «اول که خداوند سر ما رحم کند و بعد بانک وضعیت ما را درک کند.»
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
